ผ่านร้อนสู่เย็น

ในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา อากาศร้อนที่แผ่กระจายไปทั่วประเทศเริ่มค่อยๆ เบาบางลงในบางพื้นที่ เนื่องจากเข้าสู่ช่วง ‘ลี่ชิว’ฃจมขว๏ฃฉ หรือเรียกง่ายๆ ว่าเป็นการเริ่มต้นของฤดูใบไม้ร่วงที่อากาศเย็นสบาย แต่ก็ใช่ว่าหลังจากลี่ชิวผ่านพ้นไป อากาศจะไม่ร้อนเหมือนกับช่วงที่ผ่านมา ตรงกันข้ามความร้อนก็ยังปกคลุมพื้นที่หลายแห่ง เพียงแต่มีลมเย็นพัดโชยมาให้ได้ชื่นใจบ้างเล็กน้อย

ความที่เป็นประเทศขนาดใหญ่ ส่งผลต่อสภาพอากาศที่หลากหลาย การมาเยือนของฤดูใบไม้ร่วงในแต่ละพื้นที่จึงต่างเวลากัน กรมอุตุนิยมวิทยายึดเอาค่าเฉลี่ยทุกๆ 5 วันที่อุณหภูมิลดระดับมาอยู่ที่ 22 องศาเซลเซียส เป็นเกณฑ์มาตรฐานของวันเริ่มต้นแห่งฤดูใบไม้ร่วงในแต่ละพื้นที่ ถือเป็นวิธีที่สอดคล้องกับสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นจริง ในจำนวนนี้ยกเว้นพื้นที่ที่ตลอดทั้งปีที่ไม่ปรากฏฤดูร้อน

แต่ถึงอย่างนั้น พื้นที่น้อยแห่งนักที่เข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วงหลังจากที่เข้าสู่ช่วงลี่ชิว ยกตัวอย่างเช่น เขตมณฑลเฮยหลงเจียงและเขตปกครองตนเองซินเจียงที่ถือว่าเข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วงก่อนพื้นที่อื่นๆ ก็ยังอยู่ในช่วงกลางเดือน ส.ค.เป็นต้นไป เมืองหลวงอย่างปักกิ่งก็มักเข้าสู่ฤดูกาลดังกล่าวราวต้นเดือน ก.ย. ส่วนพื้นที่ทางตอนใต้ก็ล่าช้าไปถึงช่วงต้นเดือน ต.ค. ขณะที่มณฑลใต้สุดอย่างเกาะไหหลำจะมีสภาพอากาศเย็นสบายแบบฤดูไบไม้ร่วงก็ราวเดือน ม.ค.ของปีถัดไป ถือเป็นการเริ่มต้นของฤดูใบไม้ร่วงในช่วงเวลาที่ลดหลั่นกันมากทีเดียวในประเทศแห่งนี้

โดยภาพรวมแล้ว หลังจากช่วงลี่ชิวผ่านพ้นไป อากาศของพื้นที่ทางตอนเหนือก็เริ่มพอเย็นลงบ้าง แต่ก็มีข้อน่าสังเกตว่าทิศทางของลมในช่วงเช้าและเย็นนั้นมีความแปรปรวนมาก ทำให้อากาศค่อยๆ เย็นลง อุณหภูมิระหว่างวันเริ่มแตกต่างกันชัดเจนขึ้น บางครั้งถึงกับเปลี่ยนเสื้อผ้าแทบไม่ทัน ส่วนพื้นที่ทางตอนใต้ก็มักผ่านพ้นช่วงดังกล่าวไปราว 10 วัน จึงเข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วง หรืออาจยาวไปถึงช่วงเดือน ต.ค. พ.ย. ยิ่งตั้งอยู่ทางใต้มากเท่าใด ฤดูใบไม้ร่วงก็มาเยือนช้าขึ้นเท่านั้น

ลี่ชิวยังมีความสำคัญอย่างยิ่งยวดต่อบรรดาชาวไร่ชาวนา ดังภาษิตที่ว่า ‘ฟ้าผ่าช่วงฤดูใบไม้ร่วง เก็บเกี่ยวได้เพียงครึ่ง’ ‘ขอเพียงฟ้าใสในวันลี่ชิว เกษตรกรก็ไม่ต้องออกแรง’ แสดงให้เห็นถึงสภาพอากาศในวันลี่ชิวส่งผลต่อการเพาะปลูก ยิ่งถ้าปีไหนลี่ชิวฟ้าใส ก็เป็นนิมิตหมายที่ดีว่าลมฝนเป็นใจ พืชผลน่าจะงอกงามดี ไม่ต้องกังวลกับการเก็บเกี่ยวผลผลิตมากนัก

สิ่งที่ขาดไม่ได้คือธรรมเนียมการทานในวันลี่ชิว เพราะถือเป็นการเปลี่ยนผ่านจากฤดูร้อนเข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วง ว่ากันว่าอากาศที่ร้อนจัดในช่วงฤดูร้อน ทำให้หลายคนไม่ค่อยอยากอาหารหรือดื่มเครื่องดื่มเย็นมากเกินไป ส่งผลต่อการทำงานของกระเพาะอาหาร หากทานอาหารบำรุงเข้าสู่ร่างกายในช่วงภาวะดังกล่าว อาจยิ่งเพิ่มภาระให้แก่กระเพาะอาหาร ทำให้ระบบการย่อยอาหารรวน ดังนั้นช่วงต้นของฤดูใบไม้ผลิควรทานอาหารเสริมแบบเบาๆ จะเป็นประโยชน์มากกว่า

ชาวปักกิ่งมีธรรมเนียมการทานเนื้อสัตว์ในวันลี่ชิว เห็นได้จากบรรยากาศตามตลาดขายผลิตภัณฑ์ประเภทเนื้อที่ดูคึกคักมากเป็นพิเศษ เพราะต่างก็รอต่อแถวซื้อเนื้อไปประกอบอาหารกัน เนื่องจากคนทางเหนือแถบปักกิ่งและมณฑลเหอเป่ยมักรู้สึกไม่ค่อยอยากอาหารในช่วงที่อากาศร้อน จึงน้ำหนักลงกันไปเป็นทิวแถว ดังนั้นพอเริ่มเข้าสู่ฤดูที่มีอากาศเย็นสบาย ก็มักจะเพิ่มน้ำหนักให้ตัวเองด้วยการทานอาหารประเภทเนื้อสัตว์ โดยนิยมนำไปตุ๋นกับเครื่องเทศกว่า 20 ชนิด ทั้งยังเพิ่มรสชาติด้วยการใส่ต้นหอม ขิง กระเทียม และเครื่องปรุงรสนานาชนิด จากนั้นก็ตุ๋นด้วยไฟเบา เนื้อที่ผ่านการตุ๋นด้วยกรรมวิธีดังกล่าว มีรสหวานหอม

ขณะที่ชาวตงเป่ย (ตะวันออกเฉียงเหนือ) นิยมทานเกี๊ยวหรือซาลาเปาในวันดังกล่าว มีธรรมเนียมการแย่งกันทานเกี๊ยวในจานของคนอื่นให้ได้สนุกสนานกันอีกด้วย เชื่อกันว่าหากสามารถแย่งทานได้เยอะ สุขภาพจะแข็งแรงในช่วงฤดูใบไม้ร่วงที่กำลังจะมาถึง ที่น่าสนใจก็คือ ปัจจุบันบรรดาสาวยุคใหม่ต่างมีกระแสนิยมในการลดน้ำหนัก หลายคนไม่อยากให้ตัวเองน้ำหนักขึ้น หลังจากที่พยายามลดมาในช่วงฤดูร้อน จึงปรารถนาให้เกี๊ยวในชามถูกคนอื่นแย่งกินเยอะๆ เพราะนั่นหมายถึงพวกเธอยังคงรักษาทรวดทรงให้สะโอดสะองได้ต่อไปจนถึงช่วงฤดูหนาว

ชาวจีนทางใต้นิยมทานแตงโม เชื่อกันว่าหากทานแตงโมในวันดังกล่าวจะไม่ท้องเสียในช่วงฤดูหนาวและฤดูใบไม้ผลิ คนหังโจวนิยมทานลูกท้อ จากนั้นก็เก็บเม็ดไว้ รอจนกว่าคืนวันส่งท้ายปีเก่ามาถึง จึงนำไปใส่ในเตาเผาจนเป็นขี้เถ้า เชื่อว่าการทำเช่นนี้จะรอดพ้นจากโรคระบาดในปีที่กำลังจะมาถึง

และแล้ว วันเวลาแห่งฤดูใบไม้ร่วงที่อากาศเย็นสบายก็กลับมาเยือนพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศในช่วงเวลาไม่นานต่อจากนี้