ศึก...ชี้ชะตา

ย่างเข้าสู่เดือน มิ.ย.ของทุกปี ก็เข้าสู่วาระของการสอบแข่งขันเข้าศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษา หรือเรียกย่อๆ ในภาษาจีนว่า “เกาเข่า” สนามประชันความรู้ความสามารถที่สร้างความกดดันให้แก่ผู้เข้าสอบแห่งนี้ สรรค์สร้างทั้งเรื่องราวดีๆ ที่น่าจดจำ และก็สร้างความทรงจำอันโหดร้ายให้แก่คนจำนวนไม่น้อย แต่ไม่ว่าจะเป็นเรื่องราวในทำนองใดก็ตาม ผู้คนก็ยังคงให้ความสำคัญกับ “เกาเข่า” และถือเป็นสนามสอบแข่งขันที่อยู่คู่สังคมจีนตลอดช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา

พูดกันแบบไม่เกินจริงว่า ในช่วงแรกเริ่มของการสอบแข่งขันประเภทดังกล่าว การสอบผ่านถือเป็นชัยชนะอันยิ่งใหญ่ของบรรดาผู้เข้าสอบ เพราะไม่ว่าจะมีฐานะยากจน มีพื้นเพทางครอบครัวที่ไม่ค่อยดี แต่ทันทีที่บุตรหลานสามารถสอบเข้ามหาวิทยาลัยได้ ชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของคนในครอบครัวก็รออยู่ข้างหน้า โดยเฉพาะหน้าที่การงานที่ได้รับการพิจารณาเป็นพิเศษ

แน่นอนว่า ความหมายของการสอบเข้ามหาวิทยาลัยมีความแตกต่างกันไปตามบุคคล ยกตัวอย่างเช่น ชาวชนบทถือเป็นโอกาสงามที่หลายคนใฝ่ฝัน ยิ่งสำหรับคนที่ต้องการเปิดโลกทัศน์ให้แก่ตัวเอง การสอบผ่านนับเป็นใบเบิกทางสู่อนาคตที่สดใส ถ้าโชคดีสอบติดมหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียงระดับประเทศ นอกจากจะสร้างความภาคภูมิใจให้แก่ตัวเองแล้ว ยังเป็นการสร้างชื่อเสียงให้แก่คนในหมู่บ้านอีกด้วย กลายเป็นข่าวฮือฮาที่ต้องจัดงานฉลองเป็นการใหญ่ ครอบครัวชาวนาจำนวนไม่น้อยที่พ่อบ้านยอมทำงานอย่างเหน็ดเหนื่อย เพื่อสร้างโอกาสทางการศึกษาให้แก่บุตร การสอบเข้าศึกษาในมหาวิทยาลัย ถือเป็นรางวัลสำหรับหยาดเหงื่อแรงกายของพวกเขา เรียกได้ว่าเป็นการลงทุนที่คุ้มค่า

ในขณะที่ชาวเมืองใหญ่ซึ่งมีชีวิตความเป็นอยู่ที่สะดวกสบายภายใต้สภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยต่อการศึกษา รวมถึงได้รับความรู้จากบุคลากรที่มีความรู้ความสามารถ ทำให้ได้เปรียบในเรื่องการสอบแข่งขันกว่าชาวชนบท แต่ถึงอย่างนั้น คนกลุ่มนี้ก็ต้องอาศัยเวทีการสอบแข่งขันประเภทดังกล่าวมาเป็นส่วนหนึ่งในการกำหนดชะตากรรมของตัวเอง เพราะการเข้าศึกษาในมหาวิทยาลัยระดับท็อปของประเทศ ย่อมหมายถึงโอกาสในการแสวงหางานที่ดีกว่า มีชีวิตที่มั่นคงกว่า แม้ในปัจจุบันอาจไม่ใช่ใบเบิกทางที่ช่วยกรุยทางสู่งานดีๆ เสมอไป เพราะนับวันอัตราการจ้างงานก็ลดน้อยลงตามความซบเซาของเศรษฐกิจภาพรวมก็ตาม แต่การเข้าศึกษาในระดับอุดมศึกษาก็ยังมีผลต่อการสมัครงานอยู่มาก

ยิ่งเมื่อเทียบผู้ที่เข้าศึกษาระดับอุดมศึกษากับผู้ที่ไม่มีโอกาสร่ำเรียนจนสำเร็จปริญญาด้วยแล้ว ถือว่ามีโอกาสในชีวิตที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ดังนั้นการสอบเข้าศึกษาในสนามสอบแห่งนี้ถือว่าเป็นจุดหักเหของชีวิตหนุ่มสาวจีนมากทีเดียว

อย่างไรก็ดี การเตรียมตัวเพื่อสอบแข่งขันกับคนหลายสิบล้านคนก็คงไม่ใช่เรื่องง่ายและต้องใช้ความอดทนอย่างสูงในการคว้าชัย นานาความเครียดมักประเดประดังเข้าหาผู้เข้าสอบและผู้ปกครองที่มีความคาดหวังสูง ดังนั้นบรรยากาศช่วงใกล้สอบโดยทั่วไปในช่วงหลายปีที่ผ่านก็คือ ความใส่ใจของผู้ปกครองที่ดูจะมากเกินพอดี เป็นเหตุให้ลูกๆ เกิดแรงกดดัน ส่งผลต่อสภาพจิตใจของทั้งสองฝ่าย และไม่ได้เป็นผลดีต่อระบบการศึกษาที่มีการแข่งขันอย่างดุเดือดเช่นนี้

ไม่ว่าจะเป็นการเปรียบเทียบกับญาติๆ ที่สามารถสอบเข้าศึกษามหาวิทยาลัยชื่อดังของประเทศ และคะยั้นคะยอให้ลูกพยายามตั้งใจเรียนอย่างบ้าระห่ำ เพื่อจะได้เจริญรอยตามญาติคนอื่นๆ และสร้างชื่อเสียงให้เป็นเกียรติแก่วงศ์ตระกูล ผู้ปกครองบางรายถึงกับยอมลางานเป็นเดือนในช่วงก่อนเข้าฤดูการสอบแข่งขัน เพียงเพื่อมาคอยปรนนิบัติพัดวีไม่ให้ขาดตกบกพร่อง เรียกว่าอยู่กินกับลูก จนแทบไม่ได้มีเวลาพักผ่อน ปรากฏการณ์ยอดการจองโรงแรมที่อยู่ใกล้ๆ สนามสอบแข่งขันเต็มทุกห้องหับในพื้นที่หลายแห่ง เพื่อทุ่มเทให้แก่การเตรียมตัวสอบ ถือเป็นประจักษ์พยานที่แสดงให้เห็นถึงเจตจำนงอันแน่วแน่ของผู้ปกครองที่คาดหวังกับการสอบดังกล่าวอย่างมาก

ยิ่งเด็กที่กำลังศึกษาในระดับมัธยมศึกษาปีที่ 6 ซึ่งต้องติวสอบกันอย่างเข้มข้น มักมีชีวิตเหมือนอยู่ในกรงขัง แทบไม่มีอิสระในการใช้ชีวิตดังที่ใจปรารถนา เพราะต้องทุ่มเทเวลาเกือบทั้งหมดให้แก่การสอบ ทั้งยังต้องโด๊ปอาหารบำรุงสมองและร่างกายเป็นการใหญ่ เวลาแห่งความสุขในชีวิตก็เหมือนจะน้อยลง ความเครียดต่างๆ เข้ามาแทนที่อย่างเห็นได้ชัด

บทบาทของความเป็นผู้ปกครองที่ดูจะเกินความจำเป็นกลายเป็นปัญหาที่สร้างภาระทางใจให้แก่ลูกๆ ที่ต้องลงสนามแข่งขัน และดูเหมือนว่าจะมีความเข้มข้นขึ้นเรื่อยๆ ทุกปี จนทำให้หลายฝ่ายต้องมีการแนะแนวทางโดยอาศัยหลักการทางจิตวิทยา เพื่อช่วยผ่อนคลายความตึงเครียดของทั้งผู้ปกครองและบุตรที่กำลังเข้าสู่วัฏจักรการสอบ

แต่ไม่ว่าเวลาจะล่วงเลยไปนานเท่าใด ภาพการเรียนอย่างเคร่งเครียด การดูแลใส่ใจของผู้ปกครองและความคาดหวังที่สร้างแรงกดดันให้แก่ผู้เข้าสอบยังคงปรากฏให้เห็นต่อไปตราบเท่าที่ระบบการสอบ “เกาเข่า” ยังอยู่คู่สังคมจีนต่อไป

ใครไม่เคยเข้าสู่วงจรชีวิตแบบนี้ คงไม่รู้ซึ้งถึงหัวอกการใช้ชีวิตที่เต็มไปด้วยแรงกดดันของเด็กจีนในยุคนี้ พ.ศ.นี้