คลุกวงในชาวนาเขมร หวังพึ่งควายเหล็กยกฐานะ

อัฏฐวรรณ ลวณางกูร             
 
ชีวิตชาวนาไทยและเพื่อนบ้านย่านนี้คล้ายคลึงกัน ทั้งที่ทำงานหลังสู้ฟ้าหน้าสู้ดิน แต่รายได้กลับไม่พอให้ลืมตาอ้าปาก จะแตกต่างก็ตรงที่ตอนนี้ชาวนาไทยเจอพิษจำนำข้าว ซึ่งเป็นนโยบายประชานิยมที่ล้มเหลว ขณะที่เพื่อนบ้านกำลังปรับเข้าสู่โหมดการพัฒนาภาคเกษตรให้ทันสมัย เพราะเป็นภาคส่วนสำคัญในการพัฒนาประเทศ          
 
ปัจจุบัน รัฐบาลกัมพูชา ลาว และพม่า กำลังผลักดันภาคการเกษตรให้สามารถเพิ่มผลผลิตและลดต้นทุน โดยใช้เครื่องจักรเข้ามาช่วย ประกอบกับภาวะขาดแคลนแรงงานในภาคการเกษตร ส่งผลให้ตลาดเครื่องจักรกลการเกษตรใน 3 ประเทศนี้เติบโตแบบก้าวกระโดด          
 
โดยเฉพาะในกัมพูชาที่ภาครัฐสนับสนุนด้านชลประทานมากขึ้น เพื่อให้ปลูกข้าวได้จำนวนครั้งเพิ่มขึ้น ขณะที่เกษตรกรหันมานิยมใช้เครื่องจักรกลการเกษตรมากขึ้น เพราะต้องการยกระดับฐานะของตัวเอง เหมือนกับที่ก่อนหน้านี้เกษตรกรไทยยอมขายวัวควาย เพื่อนำเงินไปซื้อ “ควายเหล็ก”          
 
อูย สกเกือน ชาวนาอายุ 54 ปี เจ้าของที่นา 6 ไร่ในหมู่บ้านกรังสะวาย จ.กันดาล ประเทศกัมพูชา เป็นภาพสะท้อนของเรื่องนี้ จากเดิมที่ทำนาปีละครั้ง มีข้าวพอกินในครอบครัว ไม่เหลือขาย และมีรายได้จากการขายผัก ไก่ และรับจ้าง เฉลี่ยปีละ 2,500-3,000 เหรียญสหรัฐ เมื่อหักค่าใช้จ่ายต่างๆ ก็มีเงินเหลือเก็บนิดหน่อย และมีหนี้บ้าง          
 
เมื่อเดือนพ.ย.ปีที่แล้ว ลุงอูยเพิ่งลงทุนซื้อรถเกี่ยวนวดข้าวคูโบต้าราคา 28,000 เหรียญสหรัฐ เป็นเงินสดที่ใช้เวลาเก็บมานานถึง 7 ปี เพราะหวังว่าน่าจะทำให้รายได้เพิ่มขึ้น 20% จากการรับจ้างเกี่ยวข้าวให้คนอื่น          
 
เพราะทุกวันนี้คนกัมพูชาไม่ค่อยเกี่ยวข้าวด้วยมือแล้ว แม้ว่าแทบทุกครอบครัวจะมีที่น่าเฉลี่ย 6-9 ไร่ แต่สมาชิกหันไปทำงานในโรงงานผลิตเสื้อผ้ามากขึ้น ส่วนเจ้าของที่นาบางรายอยากซื้อมอเตอร์ไซค์หรือสิ่งของต่างๆ ก็ขายที่นาให้นายทุน และไปทำงานในโรงงานแทน           
 
หากเทียบกับเมื่อ 5 ปีก่อน ชาวนายังใช้วัวควายและเกี่ยวข้าวด้วยมือ ดำนาเอง และไม่รู้เทคนิคอะไรมากนัก แต่ช่วง 2-3 ปีมานี้ ชาวนาเขมรหันมาซื้อรถไถและรถเกี่ยวมากขึ้น รวมถึงรู้วิธีที่จะทำให้ได้ผลผลิตเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ ชาวนาบางพื้นที่ยังสามารถปลูกข้าวได้ปีละ 2-3 ครั้ง เพิ่มจากในอดีตที่ปลูกได้ปีละครั้ง เพราะรัฐส่งเสริมด้านชลประทาน เทคนิคการปรับปรุงข้าว ทำให้ยังมีโอกาสจากการรับจ้างเกี่ยวข้าว          
 
ลุงอูยตั้งใจปลูกข้าวปีละครั้งเหมือนเดิม แค่พอกินในครอบครัว แต่จะเน้นรับจ้างที่รายได้ดีกว่า ในหมู่บ้านก็ยังมีคนเป็นเจ้าของรถเกี่ยวไม่มาก และรับงานข้ามเขตได้ด้วย          
 
หลังจากซื้อรถเกี่ยวนวดข้าว ลุงอูยสามารถเก็บเกี่ยวได้ 150 เฮกตาร์ (1 เฮกตาร์เท่ากับ 6 ไร่ 1 งาน) ใช้เวลาช่วงฤดูเก็บเกี่ยวประมาณ 28 วัน คิดค่าบริการ 75 เหรียญสหรัฐต่อเฮกตาร์สำหรับนาปรัง และ 150 เหรียญสหรัฐสำหรับนาปี แต่ละวันรับจ้างได้ 3-5 เฮกตาร์ เมื่อหักค่าใช้จ่ายแล้ว มีรายได้ตก 250-300 เหรียญสหรัฐต่อวัน ซึ่งตอนนี้นำเงินที่เหลือไปผ่อนรถบรรทุกเพื่อใส่รถเกี่ยวนวดไปรับงานในพื้นที่อื่นๆ โดยแต่ละจังหวัดก็มีฤดูทำนาแตกต่างกัน สามารถรับจ้างได้ตลอดปี          
 
“ตอนนี้พื้นที่ทำนามีแนวโน้มลดลงเรื่อยๆ เพราะแถวนี้อยู่ใกล้ถนนและเขตเมือง ทำให้โรงงานต่างๆ สนใจซื้อที่ดินตั้งกิจการ แต่ยังมีโอกาสจากการรับจ้าง เพราะชาวนากัมพูชายังไม่ได้ครอบครองเครื่องจักรกลมากนัก และตอนนี้ชีวิตก็ดีขึ้น”          
 
ด้าน เวง ลี ก๊วย เจ้าของร้านเส่งเล้ง ผู้แทนจำหน่ายสินค้าแบรนด์คูโบต้าในกัมพูชา เล่าว่า เริ่มเป็นตัวแทนขายให้คูโบต้ามาตั้งแต่ปี 2547 ช่วงแรกๆ ขายยาก เพราะเกษตรกรกัมพูชาไม่ค่อยรู้จัก จนถึงปี 2552 ได้ขยับเป็นดีลเลอร์ และตอนนี้มี 2 สาขาแล้ว เพราะตลาดเครื่องจักรกลการเกษตรในกัมพูชาโตเร็วมาก เนื่องจากเศรษฐกิจโตต่อเนื่อง ราคาผลผลิตดี และสื่อใหม่ๆ ช่วยเผยแพร่ข่าวสารมากขึ้น          
 
ร้านเส่งเล้งมีโปรแกรมลีสซิ่งเอง โดยมีให้เลือก 2 แบบ คล้ายกับเมืองไทย คือ จ่ายเป็นรายเดือน และจ่ายหลังฤดูกาลเก็บเกี่ยว รวมทั้งมีบริการหลังการขายและอะไหล่ครบ          
 
“ถ้าการเมืองกัมพูชานิ่งกว่านี้ และมีกฎหมายด้านลีสซิ่งที่เอื้อมากขึ้น ธุรกิจก็น่าจะเติบโตได้อีก แถมยังได้การสนับสนุนจากภาครัฐด้านต่างๆ ให้สามารถปลูกข้าวได้มากครั้งขึ้น ที่ผ่านมารัฐบาลกัมพูชาตั้งเป้าส่งออกข้าวสาร 1.5 ล้านตัน ภายในปี 2558 แต่ถึงขณะนี้ทำได้แค่ 70% ของเป้าเท่านั้น”          
 
เวง ทิ้งท้ายว่า กัมพูชาไม่มีนโยบายอุดหนุนราคาข้าว เหมือนโครงการรับจำนำข้าวของไทย ซึ่งในแง่หนึ่งก็ไม่ได้ช่วยเกษตรกรที่ถูกนายทุนกดราคา แต่อีกด้านหนึ่ง การทำโครงการอุดหนุนเช่นนี้ในระยะยาวก็ย่อมส่งผลกระทบตามมา