มอสโกเรามีปัญหา(อีกแล้ว)

ดูเหมือนดาวอังคารจะเป็นของแสลงสำหรับหมีขาว ยานสำรวจดาวอังคารของรัสเซีย หรืออดีตสหภาพโซเวียตจำนวน 18 ลำ

โดย...วรเชษฐ์ บุญปลอด 

ไม่เคยบรรลุเป้าหมายอย่างเต็มที่เลยแม้แต่ครั้งเดียว การส่งยานโฟบอสกรุนต์ (FobosGrunt) ในเช้าวันพุธที่ผ่านมา สร้างความว้าวุ่นใจให้กับเจ้าหน้าที่ในโครงการอวกาศของรัสเซียอยู่ไม่น้อย เมื่อความพยายามครั้งที่ 19 ก็ยังคงมีปัญหาขลุกขลัก ไม่เป็นไปตามแผนการที่วางไว้

รัสเซียเริ่มส่งยานอวกาศออกไปสำรวจดาวอังคารครั้งแรกเมื่อปี 2503 บางลำประสบอุบัติเหตุเกิดระเบิดขณะทะยานขึ้นสู่ท้องฟ้า บางลำระเบิดในวงโคจรรอบโลก บางลำขาดการติดต่อไประหว่างการเดินทาง บางลำสัญญาณเงียบหายไปหลังจากถึงดาวอังคารแล้ว ความพยายามครั้งล่าสุดก่อนหน้าครั้งนี้มีขึ้นเมื่อปี 2539 ยานมาร์ส 96 (Mars 96) เกิดความผิดพลาดในการจุดจรวด ทำให้ยานเข้าสู่ชั้นบรรยากาศโลก โดยมีรายงานการพบเห็นยานแตกสลายเหนือท้องฟ้าของประเทศชิลี และอาจทิ้งซากชิ้นส่วนลงบนเทือกเขาแอนดีส

เวลา 03.16 น. ของวันพุธที่ 9 พ.ย. 2554 ตามเวลาประเทศไทย จรวดเซนิต 2 ได้นำยานโฟบอสกรุนต์ น้ำหนัก 13.2 ตัน ทะยานขึ้นจากฐานส่งยานที่ไบโคนูร์คอสโมโดรม ซึ่งตั้งอยู่ในคาซัคสถาน หลังจากนั้น 11 นาที จรวดได้แยกตัวออกจากยาน ปล่อยให้ยานโคจรเป็นวงรีรอบโลกอยู่ที่ความสูงระหว่าง 208349 กิโลเมตร

ตามกำหนดการเดิม ยานโฟบอสกรุนต์จะต้องโคจรรอบโลก จุดระเบิด 2 ครั้ง ขณะโคจรอยู่เหนือทวีปอเมริกาใต้ เพื่อมุ่งหน้าออกสู่อวกาศ การจุดระเบิดทั้งสองครั้ง เป็นจังหวะที่ยานอยู่นอกพิสัยที่สถานีภาคพื้นดินของรัสเซียจะติดตามได้ หลังจากนั้นเจ้าหน้าที่รัสเซียตรวจไม่พบยานอวกาศในตำแหน่งที่ควรจะอยู่ แสดงว่าการจุดระเบิดล้มเหลว ทำให้โฟบอสกรุนต์ยังคงค้างเติ่งอยู่ในวงโคจรรอบโลก อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่ของรัสเซียกล่าวว่า ยานยังอยู่ในสถานะที่มีเสถียรภาพ (ไม่มีการหมุนหรือหมุนช้า) และโคจรรอบโลกอยู่ในวงโคจรที่สามารถติดตามได้

องค์การอวกาศรัสเซีย กล่าวว่า จากระดับความสูงและเชื้อเพลิงของยานอวกาศ พวกเขามีเวลา 2 สัปดาห์ ที่จะส่งคำสั่งชุดใหม่ให้กับยานโฟบอสกรุนต์ หากปฏิบัติการกู้ยานอวกาศครั้งนี้ล้มเหลว (ซึ่งอาจกล่าวได้ว่ามีแนวโน้มค่อนข้างสูง) โฟบอสกรุนต์จะกลายเป็นขยะอวกาศ ระดับความสูงของยานจากพื้นโลกจะค่อยๆ ลดลง และตกสู่ชั้นบรรยากาศ นั่นจะก่อให้เกิดความเสี่ยง เนื่องจากภายในยานบรรจุไฮดราซีนและไนโตรเจนเทโทรไซด์ ซึ่งเป็นพิษต่อสิ่งมีชีวิต สหรัฐใช้ขีปนาวุธยิงดาวเทียมยูเอสเอ193 เมื่อปี 2551 ด้วยเหตุผลว่าไฮดราซีนบนดาวเทียมจะเป็นอันตรายต่อมนุษย์ได้เมื่อมันตก แต่รัสเซียก็อาจลดความเสี่ยงทำนองเดียวกันนี้ได้โดยทิ้งมันออกไปในอวกาศก่อนที่ยานจะตก

บนยานโฟบอสกรุนต์ มียานอวกาศขนาดเล็กของจีน หยิงหั่ว1 (Yinghuo1) แนบติดไปด้วย นอกจากนี้สมาคมดาวเคราะห์ ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรในสหรัฐ ก็ได้ส่งชุดทดสอบเพื่อหาคำตอบว่าจุลินทรีย์จะสามารถทนต่อสภาพแวดล้อมในอวกาศเป็นระยะเวลายาวนานได้หรือไม่ ซึ่งนั่นอาจบอกได้ว่าจุลชีพที่ติดไปกับอุกกาบาตจะเป็นตัวแพร่พันธุ์สิ่งมีชีวิตจากดาวหนึ่งไปยังดาวอีกดวงหนึ่งได้จริงหรือไม่

หากรัสเซียสามารถแก้ไขสถานการณ์อันหมิ่นเหม่อย่างยิ่งต่อการสูญเสียยานอวกาศได้ทันการณ์ ยานโฟบอสกรุนต์จะเดินทางถึงดาวอังคารในเดือน ก.ย. 2555 ลงแตะพื้นผิวของดาวบริวารโฟบอส ในเดือน ก.พ. 2556 และมีกำหนดกลับถึงโลกในเดือน ส.ค. 2557

ปรากฏการณ์ท้องฟ้า (13–20 พ.ย.)

ท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ ยังมีโอกาสเห็นดาวพุธและดาวศุกร์อยู่ทางทิศตะวันตก โดยเฉพาะในช่วงต้นสัปดาห์ จากนั้นปลายสัปดาห์ดาวพุธจะเคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้นและลงต่ำใกล้ขอบฟ้า ทำให้สังเกตได้ยาก เหลือดาวศุกร์เป็นดาวสว่างโดดเด่นอยู่เหนือขอบฟ้าตะวันตก

เวลาหัวค่ำมองเห็นดาวพฤหัสบดีอยู่ทางทิศตะวันออกในกลุ่มดาวแกะ เมื่อถึงเวลา 5 ทุ่ม ดาวพฤหัสบดีจะขึ้นไปอยู่เหนือศีรษะ หลังจากนั้นมันจะเคลื่อนต่ำลง ไปตกลับขอบฟ้าในเวลาตี 5 ของเช้ามืดอีกวันหนึ่ง

ดาวอังคารอยู่ในกลุ่มดาวสิงโต เริ่มปรากฏเหนือขอบฟ้าให้เห็นได้ตั้งแต่ตี 1 ครึ่ง สัปดาห์ที่ผ่านมา ดาวอังคารผ่านใกล้ดาวหัวใจสิงห์ สัปดาห์นี้มันจะเคลื่อนไปทางทิศตะวันออกมากขึ้น เมื่อใกล้ฟ้าสาง ดาวอังคารจะอยู่สูงที่มุมเงยเกือบ 70 องศา ขณะนั้นเหนือขอบฟ้าทิศตะวันออก ดาวเสาร์จะปรากฏอยู่ทางซ้ายมือของดาวรวงข้าว ซึ่งเป็นดาวฤกษ์สว่างในกลุ่มดาวหญิงสาว

สัปดาห์นี้เป็นข้างแรม ดวงจันทร์อยู่บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืดของทุกวัน และมีส่วนสว่างลดลงเรื่อยๆ วันที่ 1819 พ.ย. ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวง เช้ามืดวันเสาร์ที่ 19 พ.ย. ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอังคารและดาวหัวใจสิงห์ ห่างดาวอังคาร 8 องศา ห่างดาวหัวใจสิงห์ 6 องศา

เช้ามืดวันพุธที่ 16 พ.ย. สถานีอวกาศนานาชาติจะโคจรผ่านเหนือท้องฟ้าประเทศไทย กรุงเทพฯ และจังหวัดใกล้เคียงเห็นสถานีอวกาศเหมือนดาวสว่างข้ามท้องฟ้าระหว่างเวลา 05.10–05.15 น. โดยเริ่มปรากฏใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันตกเฉียงใต้ เคลื่อนสูงผ่านเหนือศีรษะในเวลา 05.12 น. โดยผ่านใกล้ดวงจันทร์ จากนั้นเคลื่อนต่ำลงไปทางใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ผู้สังเกตที่อยู่ในแนวเส้นซึ่งลากระหว่าง อ.คุระบุรี จ.พังงา ถึง อ.ทุ่งตะโก จ.ชุมพร และเส้นที่ลากระหว่าง อ.บ้านฉาง จ.ระยอง ผ่าน อ.เมืองร้อยเอ็ด ถึง อ.เมืองนครพนม จะมีโอกาสเห็นสถานีอวกาศผ่านหน้าดวงจันทร์ได้