รัฐบาลยัน FTA ไทย–EU ยังไม่จบ ปม UPOV เกษตรกรเก็บเมล็ดพันธุ์ปลูกต่อได้

รัฐบาลชี้แจงความคืบหน้าการเจรจาความตกลงการค้าเสรีไทย–สหภาพยุโรป (FTA ไทย–EU) ยืนยันว่า การเจรจายังไม่ถึงข้อยุติ และไทยยังไม่ได้ตกลงเข้าร่วม UPOV 1991 หลังมีข้อกังวลว่าความตกลงดังกล่าวอาจกระทบสิทธิของเกษตรกรในการเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้เพาะปลูกต่อ

 

นางสาวลลิดา เพริศวิวัฒนา รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า รัฐบาลและกระทรวงพาณิชย์ภายใต้การกำกับของนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ให้ความสำคัญกับข้อกังวลของเกษตรกร โดยขอให้แยก สิทธิที่เกษตรกรได้รับภายใต้กฎหมายไทยในปัจจุบัน ออกจาก ข้อเสนอที่ยังอยู่ระหว่างการเจรจา

 

สำหรับประเด็น UPOV 1991 นั้น สหภาพยุโรปมีข้อเสนอให้ทั้งสองฝ่ายคุ้มครองพันธุ์พืชตามมาตรฐานดังกล่าว แต่เป็นเพียงข้อเสนอสำหรับใช้ในการเจรจา ยังไม่ใช่ข้อตกลงร่วมกัน ดังนั้น การระบุว่าไทยตกลงเข้า UPOV 1991 หรือยอมแก้กฎหมายคุ้มครองพันธุ์พืชแล้ว จึงไม่ตรงกับสถานะการเจรจาในปัจจุบัน

 

ขณะที่กฎหมายไทยที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน คือ พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 โดยมาตรา 33 มีข้อยกเว้นให้เกษตรกรสามารถใช้ส่วนขยายพันธุ์ที่ตนเองผลิตขึ้นเพื่อเพาะปลูกหรือขยายพันธุ์ต่อได้ภายใต้เงื่อนไขของกฎหมาย รวมถึงข้อยกเว้นด้านการศึกษา ทดลอง วิจัย และปรับปรุงพันธุ์ ตลอดจนการดำเนินการที่ไม่มีวัตถุประสงค์ทางการค้า

 

รัฐบาลจึงย้ำว่า การระบุว่าเกษตรกรเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกต่อจะผิดกฎหมายทั้งหมดไม่ถูกต้อง แต่ต้องแยกจากกรณีการผลิตหรือจำหน่ายส่วนขยายพันธุ์ของพันธุ์ใหม่ที่ได้รับความคุ้มครองเพื่อการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งเป็นคนละกรณีกัน

 

นางสาวลลิดากล่าวว่า แม้ UPOV 1991 จะเพิ่มการคุ้มครองสิทธิของนักปรับปรุงพันธุ์ แต่ข้อ 15 (2) เปิดช่องให้ประเทศสมาชิกกำหนดข้อยกเว้นในกฎหมายภายใน เพื่อให้เกษตรกรนำผลผลิตจากพันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครองซึ่งปลูกในแปลงของตนเองกลับมาใช้เป็นส่วนขยายพันธุ์ในแปลงของตนเองได้ ภายใต้ขอบเขตและเงื่อนไขที่กำหนด

 

อย่างไรก็ตาม รัฐบาลจะไม่สรุปล่วงหน้าว่าสิทธิของเกษตรกรจะไม่เปลี่ยนแปลง หากการเจรจาในอนาคตมีข้อผูกพันเกี่ยวกับ UPOV 1991 เพราะรายละเอียดต้องขึ้นอยู่กับผลการเจรจาขั้นสุดท้ายและกฎหมายภายในของไทย

 

กระทรวงพาณิชย์อยู่ระหว่างรับฟังความเห็นจากเกษตรกร ภาคประชาสังคม นักวิชาการ และผู้บริโภค พร้อมหารือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อประเมินผลกระทบทั้งด้านสิทธิของเกษตรกร สิทธิของนักปรับปรุงพันธุ์ ต้นทุนการผลิต ความหลากหลายทางชีวภาพ พันธุ์พืชพื้นเมือง และความมั่นคงทางอาหาร

 

รัฐบาลยังย้ำว่า FTA ไม่ได้ทำให้กฎหมายไทยเปลี่ยนแปลงโดยอัตโนมัติ หากความตกลงสุดท้ายมีข้อผูกพันที่เข้าหลักเกณฑ์ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 178 จะต้องดำเนินการตามกระบวนการที่กำหนด และหากจำเป็นต้องแก้ไขกฎหมายภายใน ก็ต้องผ่านกระบวนการนิติบัญญัติ

 

ทั้งนี้ รัฐบาลระบุว่า จุดยืนในขณะนี้คือ FTA ไทย–EU ยังอยู่ระหว่างการเจรจา UPOV 1991 ยังไม่ใช่ข้อยุติ และกฎหมายไทยปัจจุบันยังมีข้อยกเว้นให้เกษตรกรเก็บส่วนขยายพันธุ์ไว้เพาะปลูกต่อได้ภายใต้เงื่อนไขของกฎหมาย โดยข้อเสนอใดที่อาจกระทบต่อเกษตรกรและความมั่นคงทางอาหารจะต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ