ย้อนรอยเหตุกราดยิง โทษหนักแม้เป็น 'เด็ก' ผู้ปกครองโดนด้วย

ย้อนรอยเหตุกราดยิงพารากอน กับคำถามเรื่อง “เด็ก” ในกระบวนการยุติธรรม

 

บ่ายวันที่ 3 ตุลาคม 2566 เสียงปืนดังขึ้นภายในศูนย์การค้าสยามพารากอน ใจกลางกรุงเทพฯ ท่ามกลางผู้คนจำนวนมาก เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วทำให้ประชาชนพากันวิ่งหนีออกจากพื้นที่ ก่อนเจ้าหน้าที่จะเข้าควบคุมสถานการณ์และจับกุมผู้ก่อเหตุได้ในเวลาต่อมา

 

ผู้ก่อเหตุเป็นเด็กชายอายุ 14 ปี เหตุการณ์ครั้งนั้นมีผู้เสียชีวิต 2 ราย และบาดเจ็บ 5 ราย

 

พนักงานสอบสวนแจ้งข้อกล่าวหา 5 ข้อหา ได้แก่ ฆ่าผู้อื่นโดยไตร่ตรองไว้ก่อน พยายามฆ่า มีอาวุธปืนไว้ในครอบครองโดยไม่ได้รับอนุญาต พกพาอาวุธปืนไปในเมือง หมู่บ้าน หรือทางสาธารณะโดยไม่ได้รับอนุญาต และยิงปืนในที่สาธารณะโดยไม่ได้รับอนุญาต ก่อนนำตัวเข้าสู่กระบวนการของศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง

 

แต่สิ่งที่ทำให้คดีนี้แตกต่างจากคดีกราดยิงอื่น คือ ผู้ถูกกล่าวหาไม่ได้เข้าสู่กระบวนการแบบผู้ใหญ่ เนื่องจากอายุเพียง 14 ปี และเป็นแค่เด็ก

 

คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า เมื่อผู้ก่อเหตุเป็นเด็ก กระบวนการยุติธรรมจะเดินไปในทิศทางใด และคำว่า “ไม่ต้องรับโทษ” ตามกฎหมายไทย หมายถึงการไม่ต้องรับผิดใด ๆ หรือไม่

 

คำตอบอยู่ในประมวลกฎหมายอาญา

เปิดมาตรการกฎหมาย เมื่อผู้กระทำผิดเป็นเด็กอายุ 14 ปี 

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา ฉบับที่ 29 พ.ศ.2565 ปรับเกณฑ์อายุของเด็กที่ไม่ต้องรับโทษจากเดิมไม่เกิน 10 ปี เป็น ไม่เกิน 12 ปี และกำหนดมาตรการสำหรับเด็กอายุกว่า 12 ปี แต่ไม่เกิน 15 ปีไว้เป็นการเฉพาะ

 

สำหรับเด็กอายุ กว่า 12 ปี แต่ยังไม่เกิน 15 ปี ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 74 กำหนดว่า เด็กไม่ต้องรับโทษ แต่ศาลมีอำนาจใช้มาตรการต่าง ๆ เช่น ว่ากล่าวตักเตือน กำหนดเงื่อนไขให้ผู้ปกครองดูแล หรือส่งตัวไปยังสถานศึกษา สถานฝึกและอบรม หรือสถานที่ที่จัด

 

สำหรับกรณีดังกล่าวผู้ก่อเหตุอายุ 14 ปีตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 74 เด็กอายุกว่า 12 ปี แต่ยังไม่เกิน 15 ปี ไม่ต้องรับโทษแบบผู้ใหญ่ แต่ศาลมีอำนาจใช้มาตรการสำหรับเด็ก เช่น

- ว่ากล่าวตักเตือน

- มอบตัวให้ผู้ปกครองดูแล โดยกำหนดเงื่อนไข

- ส่งตัวไปสถานศึกษา/สถานฝึกอบรม/สถานแนะนำทางจิต หรือสถานที่อื่นที่กำหนด

- ส่งไปยังสถานฝึกและอบรมที่กำหนดได้ โดยมีกำหนดเวลา แต่ไม่เกินกว่าที่เด็กจะมีอายุครบ 18 ปี

 

สำหรับเด็กอายุ 14 ปี แม้ ไม่ใช่โทษจำคุกแบบผู้ใหญ่ แต่ศาลอาจมีคำสั่งให้เข้ารับการฝึกและอบรมได้ จนถึงอายุไม่เกิน 18 ปี ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและคำสั่งศาล

 

ขณะที่ผู้มีอายุ กว่า 15 ปี แต่ต่ำกว่า 18 ปี เข้าสู่หลักเกณฑ์มาตรา 75 ซึ่งศาลต้องพิจารณาความรู้ผิดชอบและพฤติการณ์ของผู้กระทำ หากเห็นว่าสมควรลงโทษ สามารถลงโทษได้โดยลดมาตราส่วนโทษลงกึ่งหนึ่ง

เมื่อเด็กกระทำผิด ผู้ปกครองต้องร่วมรับผิดชอบ

หากคิดว่าเป็นเด็กเมื่อกระทำแล้วไม่ต้องรับโทษนั้นคือความคิดที่ผิดมหันต์ เพราะบทลงโทษจะตกอยู่กับพ่อแม่ ผู้ปกครอง

 

สำหรับเด็กอายุ 14 ปี ซึ่งตามกฎหมายถือว่าเป็น "ผู้เยาว์" (ตามกฎหมายแพ่ง) และ "เด็ก" (ตามกฎหมายอาญา) พ่อแม่หรือผู้ปกครองต้องร่วมรับผิดชอบอย่างหลีกเลี่ยงได้ยาก 

 

1. ความรับผิดชอบทางแพ่ง (ต้องร่วมจ่ายค่าเสียหายทั้งหมด)

 ม. 429 ป.พ.พ. ทำงานเต็มรูปแบบ : เนื่องจากเด็กอายุ 14 ปียังไม่บรรลุนิติภาวะ พ่อแม่ต้องร่วมรับผิดชอบชดใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายและครอบครัวอย่างเต็มจำนวน (ค่าทำศพ, ค่ารักษาพยาบาล, ค่าขาดไร้อุปการะ, ค่าเสียหายต่อทรัพย์สิน และค่าบวมจิตใจ)

 

 ข้ออ้าง "ดูแลดีแล้ว" ฟังขึ้นยากมาก: ในทางปฏิบัตินำสืบยากมาก โดยเฉพาะหากเด็กอายุ 14 ปีมีการสั่งซื้อปืน/อะไหล่ดัดแปลงทางออนไลน์ การสะสมอาวุธ หรือมีสัญญาณเตือนทางสุขภาพจิตแล้วพ่อแม่ไม่ควบคุม ถือเป็นความบกพร่องในการดูแลโดยตรง

 

2. ความรับผิดชอบทางอาญาและ พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก

 โทษปรับ/จำคุกจากการปล่อยปละละเลย: ตาม พ.ร.บ. คุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 (มาตรา 26 (3) และ 78) หากพบว่าพ่อแม่ยินยอม ปล่อยปละละเลย หรือไม่ละเว้นการกระทำที่เสี่ยงให้เด็กทำผิด มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน หรือปรับไม่เกิน 30,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

 

การวางเงินประกันและทำสัญญาต่อศาล: ศาลเยาวชนฯ มีอำนาจเรียกพ่อแม่มาทำสัญญาประกันว่าจะดูแลไม่ให้เด็กก่อเหตุซ้ำ หากปล่อยให้เกิดเหตุอีก ศาลจะสั่งริบเงินประกันทันที

 

3. ความรับผิดชอบกรณีอาวุธและการสนับสนุนทางการเงิน

หากปืนเป็นของพ่อแม่ : โดนดำเนินคดีอาญาข้อหา "กระทำโดยประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย/บาดเจ็บสาหัส" และความผิดตาม พ.ร.บ. อาวุธปืนฯ

 

หากเด็กใช้เงินพ่อแม่สั่งซื้ออาวุธ : หากพ่อแม่ปล่อยให้เด็กใช้บัญชีธนาคารหรือให้เงินจำนวนมากไปใช้ซื้อสิ่งของ dangerous/ผิดกฎหมายโดยไม่สอดส่อง ศาลจะนำมาใช้เป็นหลักฐานสำคัญว่าพ่อแม่มีส่วนประมาทเลินเล่อ

 

เนื่องจากเด็กอายุ 14 ปีได้รับยกเว้นโทษทางอาญาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 74 (ไม่เข้าคุกผู้ใหญ่ แต่ใช้วิธีส่งเข้าสถานพินิจ/โรงพยาบาล) ภาระความรับผิดชอบและการชดใช้เยียวยาผู้เสียหายจึงตกมาที่ตัวพ่อแม่เป็นหลัก