'กองทุนฌาปนกิจ' สวัสดิการสุดท้ายเพื่อครอบครัว หรือ หลุมพรางลวงวัยเกษียณ

เจาะลึกกลไก กองทุนฌาปนกิจสงเคราะห์ หรือเงินสงเคราะห์ศพ เมื่อความตั้งใจสุดท้ายกลายเป็นช่องโหว่ให้มิจฉาชีพฉวยโอกาส บนความเปราะบางของวัยเกษียณ 

ถอดรหัส"กองทุนฌาปนกิจ" หลักประกันหรือความเสี่ยง?

กองทุนฌาปนกิจสงเคราะห์ คือกลไกการเฉลี่ยทุกข์เฉลี่ยสุขตามกฎหมาย โดยสมาชิกตกลงจ่ายเงินสมทบเพื่อช่วยเหลือครอบครัวเพื่อนสมาชิกที่ล่วงลับ ตาม พ.ร.บ. การฌาปนกิจสงเคราะห์ พ.ศ. 2545 แต่ในปัจจุบันกลับมีสถานะก้ำกึ่งระหว่าง "เครื่องมือช่วยจัดการศพ" กับ "หลุมพรางทางการเงิน" เนื่องจากระบบการจัดเก็บเงินมักอาศัยความเชื่อใจมากกว่าระเบียบที่รัดกุม

สำหรับวัยทำงานและวัยเกษียณกองทุนเหล่านี้มักถูกมองว่าเป็น"มรดกชิ้นสุดท้าย" ที่ส่งต่อให้ลูกหลานโดยไม่ต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายงานศพที่พุ่งสูงขึ้นทุกปี ทว่าภายใต้ภาพลักษณ์ของการเอื้อเฟื้อกลับแฝงไปด้วยความเสี่ยง หากบริหารจัดการโดยขาดธรรมาภิบาล 

มหากาพย์ฉ้อโกง เมื่อ"เงินคนตาย" ถูกยักยอก

ในห้วงปีที่ผ่านมา ข่าวการทุจริตในกองทุนฌาปนกิจสงเคราะห์ปรากฏให้เห็นหนาตาขึ้น โดยเฉพาะในแถบภาคอีสานและภาคเหนือ รูปแบบการกระทำผิดมักเริ่มจากการที่คณะกรรมการกองทุนนำเงินไปหมุนเวียนผิดวัตถุประสงค์ หรือมีการ "ปลอมชื่อผู้เสียชีวิต" เพื่อเบิกเงินออกมาใช้ส่วนตัว

สถิติการร้องเรียนในรอบปี 2568-2569 เผยให้เห็นกลโกงที่ซับซ้อนและโหดร้ายต่อความรู้สึกผู้สูญเสีย โดยมีกรณีตัวอย่างที่น่าสนใจ ดังนี้

- ค้างจ่ายหลักพันล้าน 

กรณีสมาคมฌาปนกิจในอำเภอวาปีปทุม และอำเภอหล่มเก่า พบความไม่โปร่งใสของเงินหมุนเวียนกว่า 600-1,400 ล้านบาท สมาชิกล่วงลับไปนานกว่า 2 ปี แต่ครอบครัวยังไม่ได้รับเงิน

- ฌาปนกิจเถื่อน 

การจัดตั้งสมาคมโดยไม่ได้จดทะเบียน (ฌาปนกิจเถื่อน) หว่านล้อมให้ชาวบ้านจ่ายเงินแรกเข้าและเงินรายเดือน แต่เมื่อเกิดเหตุจริงกลับปิดสาขาหนี

- พฤติกรรม Ponzi Scheme

มีการใช้เงินจากสมาชิกใหม่มาจ่ายให้สมาชิกเก่า และบังคับให้ทายาทต้องหาคนสมัครเพิ่มเพื่อรับเงินเยียวยา เข้าข่ายลักษณะ "แชร์ลูกโซ่ในคราบสวัสดิการ"

'พรรคประชาชน' เคลื่อนไหว ชูปฏิรูปโครงสร้าง

พรรคประชาชน (People's Party) ได้ยกระดับประเด็นนี้สู่สภาฯ โดย สส.ศุภปกรณ์ กิตยาธิคุณ ได้รับเรื่องร้องทุกข์จากผู้เสียหายทั่วประเทศ พร้อมชี้ให้เห็นว่านี่คือ "วิกฤตระดับประเทศ" ที่มีสมาชิกเกี่ยวข้องกว่า 20 ล้านคน โดยมีข้อเรียกร้องหลักดังนี้

- ปฏิรูปกฎหมาย : เร่งรัดการแก้ไข พ.ร.บ. การฌาปนกิจสงเคราะห์ เพื่อเพิ่มบทลงโทษและอำนาจการตรวจสอบของพนักงานเจ้าหน้าที่

 - ระบบตรวจสอบดิจิทัล : เสนอให้มีการรายงานบัญชีงบดุลแบบโปร่งใสที่สมาชิกสามารถตรวจสอบสถานะการเงินของกองทุนได้ตลอดเวลา

 - ความคุ้มครองทางกฎหมาย : ผลักดันให้ DSI รับเป็นคดีพิเศษในกรณีที่มีมูลค่าความเสียหายสูง เพื่อทวงคืนความเป็นธรรมให้กับกลุ่มผู้สูงอายุที่ถูกลอยแพ