กางฉากทัศน์คำร้อง กกต. ปมอำนาจศาลฎีกาตรวจคุณสมบัติ สว.

คำร้องของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เปิดประเด็นสำคัญว่า การตรวจสอบคุณสมบัติผู้สมัครสมาชิกวุฒิสภา (สว.) สิ้นสุดลงที่ขั้นตอนใด และศาลฎีกามีอำนาจตรวจสอบหรือทบทวนคำวินิจฉัยของ กกต. ได้หรือไม่ แต่ก่อนจะได้คำตอบในเนื้อหา ศาลรัฐธรรมนูญต้องวินิจฉัยด่านแรกว่าจะรับคำร้องไว้พิจารณาหรือไม่

เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญอยู่ระหว่างตรวจคำร้อง ก่อนเสนอให้ตุลาการทั้ง 9 คนพิจารณาโดยเร็วที่สุด อย่างไรก็ตาม ยังระบุไม่ได้ว่าเรื่องจะเข้าสู่ที่ประชุมเมื่อใด สถานะขณะนี้จึงเป็นขั้นตอนตรวจคำร้อง ยังไม่ใช่การรับเรื่องไว้พิจารณาวินิจฉัย

ก่อนหน้านั้น เวลา 10.15 น. เจ้าหน้าที่สำนักงาน กกต. นำคำร้องพร้อมเอกสารประกอบ 2 ลังมายื่นต่อศาล ตามมติ กกต. 5 ต่อ 2 เสียง โดยอาศัยรัฐธรรมนูญ มาตรา 210 วรรคหนึ่ง (2) หลังศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้งรับคำร้องเกี่ยวกับคุณสมบัติผู้สมัคร สว. และคำขอทบทวนคำวินิจฉัยของ กกต. ไว้พิจารณา

ประเด็นแรก กกต. ขอให้วินิจฉัยว่า เมื่อผู้อำนวยการการเลือกระดับอำเภอ จังหวัด และประเทศ มีคำสั่งรับสมัครและประกาศรายชื่อผู้ผ่านการตรวจสอบคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามแล้ว คำสั่งและประกาศนั้นเป็นที่สุดหรือไม่ โดยคำร้องระบุข้อยกเว้นเฉพาะกรณีตามมาตรา 63 ของพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561

ประเด็นที่สอง กกต. ขอให้วินิจฉัยว่า คำวินิจฉัยของตนตามมาตรา 60 วรรคสอง และมาตรา 62 เป็นที่สุดหรือไม่ และผู้ร้องยังสามารถยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาเพื่อขอตรวจสอบหรือทบทวนได้หรือไม่

แกนของเรื่องจึงครอบคลุมทั้งคำสั่งในขั้นรับสมัครและคำวินิจฉัยของ กกต. โดยมีคำถามร่วมกันว่า คำว่า “เป็นที่สุด” ในแต่ละขั้นตอนมีขอบเขตเพียงใด คำตอบต่อประเด็นเหล่านี้จะอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างกระบวนการตรวจสอบคุณสมบัติโดยฝ่ายจัดการเลือกกับการตรวจสอบโดยศาลฎีกา

ทางแรก ศาลไม่รับคำร้อง หากพิจารณาคำร้องและเอกสารแล้วมีคำสั่งเช่นนั้น เรื่องย่อมไม่เดินเข้าสู่กระบวนการวินิจฉัยเนื้อหาตามคำร้องนี้ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่เพียงพอจะระบุเหตุผลล่วงหน้า หรือสรุปผลต่อคำร้องที่ศาลฎีการับไว้แล้ว

ทางที่สอง ศาลรับคำร้องและเห็นว่าข้อเท็จจริงเพียงพอ ศาลจะส่งสำเนาคำร้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องชี้แจงภายในเวลาที่กำหนด แล้วพิจารณาคำร้อง คำชี้แจง และพยานหลักฐานประกอบกัน หากเพียงพอ ศาลอาจงดไต่สวนและนัดแถลงด้วยวาจาเพื่อปรึกษาหารือและลงมติ

ทางที่สาม ศาลรับคำร้องแต่ยังต้องซักถามเพิ่มเติม ศาลอาจนัดไต่สวนพยานเพื่อให้ได้ข้อเท็จจริงประกอบการพิจารณา การรับคำร้องจึงยังไม่ใช่คำตอบว่าศาลเห็นด้วยกับข้อเสนอของ กกต. หรือจะวินิจฉัยไปในทิศทางใด

จุดที่ต้องติดตามถัดไปมีสองเรื่อง ได้แก่ คำสั่งรับหรือไม่รับคำร้อง และหากรับไว้ ศาลจะต้องไต่สวนเพิ่มเติมหรือไม่ ส่วนข้อยุติเรื่องอำนาจศาลฎีกาและความเป็นที่สุดของคำวินิจฉัย กกต. ยังต้องรอการพิจารณา ไม่อาจสรุปจากการยื่นคำร้องเพียงอย่างเดียว