IEA ชี้ "การใช้ไฟฟ้า" คือทางรอดความมั่นคงพลังงานโลก เวที COP31 ชูอาเซียนเป็นต้นแบบ
IEA ย้ำบนเวที COP31 "การเปลี่ยนสู่พลังงานไฟฟ้า" คือกุญแจสร้างความมั่นคงพลังงานและลดคาร์บอน ชูอาเซียนเป็นต้นแบบที่มีศักยภาพพุ่งแตะ 37% แซงหน้าเป้าหมายโลก
KEY
POINTS
- องค์การพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ชี้ในเวที COP31 ว่าการเปลี่ยนผ่านสู่การใช้พลังงานไฟฟ้า (Electrification) คือกุญแจสำคัญสู่ความมั่นคงทางพลังงานโลกและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยตั้งเป้าเพิ่มสัดส่วนเป็น 35% ภายในปี 2035
- IEA ยกย่องภูมิภาคอาเซียนเป็นต้นแบบที่ประสบความสำเร็จ โดยมีศักยภาพที่จะเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าได้ถึง 37% ซึ่งสูงกว่าเป้าหมายโลก และมีการเติบโตอย่างรวดเร็วในภาคยานยนต์ไฟฟ้า (EV)
- ความท้าทายสำคัญในการบรรลุเป้าหมายคือความต้องการเงินทุนมหาศาลเพื่อพัฒนาโครงข่ายสายส่งและระบบกักเก็บพลังงาน ซึ่งจำเป็นต้องมีนโยบายภาครัฐที่ชัดเจนเพื่อดึงดูดการลงทุน
อันตัลยา, ตุรกี – ท่ามกลางวิกฤตความผันผวนทางพลังงานโลก องค์การพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ออกโรงย้ำในการประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สมัยที่ 31 (COP31) เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน ที่ผ่านมา
ว่าการเปลี่ยนผ่านสู่การใช้พลังงานไฟฟ้า (Electrification) คือกุญแจสำคัญด้านความมั่นคงทางพลังงานและการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก พร้อมชูภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นกรณีศึกษาสำคัญที่สามารถก้าวข้ามเป้าหมายระดับโลกได้
"ไฟฟ้าคืออนาคตพลังงานโลก" บทเรียนจากสงครามอิหร่าน
ดร. ฟาติห์ บิโรล (Fatih Birol) ผู้อำนวยการบริหารของ IEA กล่าวระหว่างการแถลงข่าวในเวทีหารือเรื่อง "คำมั่นสัญญาการใช้ไฟฟ้าโลก 35 ภายในปี 2035" (35-by-35 Global Electrification Pledge) ว่าวิกฤตสงครามอิหร่านได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า หลายประเทศหันมาพึ่งพาการใช้พลังงานไฟฟ้าเป็นยุทธศาสตร์หลักในการสร้างความมั่นคงทางพลังงาน
ดร. บิโรล ระบุว่า หากสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าทั่วโลกขยับจาก 23% ในปัจจุบัน ขึ้นไปแตะระดับ 35% ได้สำเร็จ จะช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้อย่างมหาศาลแม้ภายใต้นโยบายปัจจุบัน
และหากนานาชาติร่วมลงนามในคำมั่นสัญญาดังกล่าว จะเป็นการส่งสัญญาณที่ชัดเจนไปยังตลาดพลังงาน นักลงทุน และสถาบันการเงินทั่วโลกว่า อนาคตของพลังงานโลกอยู่ที่พลังงานไฟฟ้า
"เอเชียตะวันออกเฉียงใต้" ต้นแบบที่ไปได้ไกลกว่าเป้าหมายโลก
รายงานฉบับล่าสุดของ IEA เรื่อง Accelerating Electrification in Southeast Asia ชี้ว่าภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีศักยภาพที่จะผลักดันสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าให้สูงถึง 37% ซึ่งสูงกว่าเป้าหมายโลกที่ 35% หากมีการบริหารจัดการด้านราคาพลังงาน ภาษี เงินอุดหนุน และการเงินอย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีตัวเลขสำคัญที่น่าจับตาดังนี้:
- ภาพรวมการใช้ไฟฟ้า: ในปี 2025 สัดส่วนการใช้ไฟฟ้าในพลังงานขั้นสุดท้ายของอาเซียนเพิ่มขึ้นเป็น 25% (จาก 12% ในปี 2000) แซงหน้าค่าเฉลี่ยโลกที่ 23% โดยมีความต้องการใช้ไฟฟ้ารวมทะลุ 1,300 เทระวัตต์-ชั่วโมง (TWh) และเติบโตเฉลี่ยปีละ 6% ตั้งแต่ปี 2015
- ภาคขนส่งและยานยนต์ไฟฟ้า (EV): ยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าในอาเซียนเติบโตแบบก้าวกระโดด โดยในช่วงครึ่งแรกของปี 2026 ยอดขายพุ่งขึ้น 75% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า คิดเป็นสัดส่วนเกือบ 30% ของยอดขายรถใหม่ทั้งหมด (เทียบเท่าสัดส่วนในยุโรป) อย่างไรก็ตาม รถจักรยานยนต์ไฟฟ้ายังตามหลังอยู่มาก โดยมีสัดส่วนเพียง 6% ของยอดขายรถสองล้อและสามล้อในปี 2025 ทั้งนี้ การเปลี่ยนผ่านสู่ EV จะช่วยลดการใช้น้ำมันในภูมิภาคได้ 0.4 ถึงเกือบ 0.9 ล้านบาร์เรลต่อวันภายในปี 2035
- ภาคอาคารและศูนย์ข้อมูล (Data Centres): เป็นภาคส่วนที่ใช้ไฟฟ้าสูงสุดถึง 51% ของทั้งหมด โดยความต้องการใช้ไฟฟ้าเพื่อทำความเย็น (เครื่องปรับอากาศ) เพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ขณะที่ศูนย์ข้อมูลในสิงคโปร์ มาเลเซีย อินโดนีเซีย และไทย ปัจจุบันใช้ไฟฟ้ารวมกว่า 13 TWh และคาดว่าจะพุ่งขึ้นเกือบ 3 เท่าภายในปี 2035
- ภาคอุตสาหกรรม: ใช้ไฟฟ้าคิดเป็น 47% ของภูมิภาค โดยความร้อนในกระบวนการผลิตระดับต่ำและปานกลาง (ต่ำกว่า 400°C) คิดเป็นสัดส่วนถึง 55% ซึ่งสามารถเปลี่ยนมาใช้เทคโนโลยีที่มีอยู่แล้วอย่างปั๊มความร้อนอุตสาหกรรม (Heat Pumps) และหม้อต้มไฟฟ้าได้ทันที
ด้านทบวงการพลังงานหมุนเวียนระหว่างประเทศ (IRENA) เสริมว่า อาเซียนมีกำลังการผลิตพลังงานหมุนเวียนติดตั้งแล้ว 124 กิกะวัตต์ (GW) โดยในปี 2025 เพียงปีเดียวมีการติดตั้งเพิ่มขึ้นถึง 11 GW (โตขึ้น 10% จากปีก่อน) แต่ยังจำเป็นต้องเร่งขยายโครงข่ายสายส่งและระบบกักเก็บพลังงานควบคู่กันไป
เสียงสะท้อนจากผู้เชี่ยวชาญ ความท้าทายเรื่องเงินทุน นโยบาย และบทบาทของมหาอำนาจ
แม้ทิศทางจะชัดเจน แต่ผู้เชี่ยวชาญในเวที COP31 ต่างชี้ให้เห็นถึงอุปสรรคสำคัญที่ต้องเร่งแก้ไข ดังนี้
โครงข่ายไฟฟ้าและต้นทุนทางการเงิน: เร็กซอร์ อามันซิโอ (Rexor Amancio) จาก Global Renewables Alliance ระบุว่า รัฐบาลต้องสร้างกรอบนโยบายที่ชัดเจนเพื่อดึงดูดทุนเอกชนมาพัฒนาระบบสายส่งและระบบกักเก็บพลังงาน สอดคล้องกับ มธุรา โจชิ (Madhura Joshi) จาก E3G ที่ชี้ว่า
โครงสร้างพื้นฐานสายส่งมักดึงดูดเงินลงทุนได้ยาก และเงินทุนด้านพลังงานสะอาดยังกระจุกตัวอยู่ในไม่กี่ประเทศ จึงต้องลดต้นทุนทางการเงินและสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ยืดหยุ่น
ภาระเงินอุดหนุนฝั่งผู้บริโภค: ดร. อาเจย์ มาธูร์ (Dr. Ajay Mathur) อดีตหัวหน้าคณะเจรจาของอินเดียและอดีตผู้อำนวยการใหญ่ ISA เตือนว่า สำหรับประเทศกำลังพัฒนา การเพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าสะอาดเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ แต่ต้องอุดหนุนฝั่งความต้องการใช้ (Demand-side) ด้วย เช่น การสนับสนุนให้ภาคขนส่ง อุตสาหกรรม และครัวเรือน เปลี่ยนมาใช้มอเตอร์ไฟฟ้าและปั๊มความร้อนแทนเชื้อเพลิงฟอสซิล
ท่าทีของจีน "ในห้องเจรจา" กับ "โลกแห่งความจริง"
หลี่ ซั่ว (Li Shuo) ผู้อำนวยการ China Climate Hub วิเคราะห์ว่า จีนอาจไม่ใช่นักเคลื่อนไหวแถวหน้าที่ออกมาผลักดันเป้าหมาย 35% เพราะมองว่าเวที COP ควรเน้นการลงมือทำมากกว่าการตั้งเป้าหมายใหม่
แต่จีนจะไม่ขัดขวางเนื่องจากเป้าหมายนี้เป็นเรื่องง่ายสำหรับจีนที่กำลังขยายพลังงานแสงอาทิตย์และลมอย่างมหาศาล
อย่างไรก็ตาม เขาย้ำว่ามีความแตกต่างระหว่าง "จีนในห้องเจรจา" ที่ยังระมัดระวังตัวในฐานะประเทศกำลังพัฒนา กับ "จีนในโลกความเป็นจริง" ที่เป็นผู้ผลิตเทคโนโลยีลดคาร์บอนป้อนโลกถึง 70–80% ซึ่งในระยะยาวผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจจะผลักดันให้จีนมีบทบาททางการทูตเชิงรุกมากขึ้น..
