เปิดกลไก คลี่ปมทะเลไทย-กัมพูชา เกมประนอมไร้คำพิพากษา

กลไกประนอมข้อพิพาทภาคบังคับภายใต้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล หรือ UNCLOS กำลังกลายเป็นช่องทางสำคัญในการหาทางออกกรณีเขตแดนทางทะเลและพื้นที่ทับซ้อนระหว่างไทยกับกัมพูชา เพราะนี่ไม่ใช่เวทีตัดสินแพ้ชนะอย่างศาล แต่เป็นกระบวนการที่เปิดพื้นที่ให้ “คนกลาง” เข้ามาช่วยคลี่ปมความขัดแย้งที่ละเอียดอ่อนที่สุดเรื่องหนึ่งของสองประเทศ

หัวใจของกระบวนการนี้อยู่ที่การประนอม ไม่ใช่การพิพากษา ไทยในฐานะรัฐภาคี UNCLOS มีพันธกรณีต้องเข้าสู่กลไกดังกล่าว หลังเลือกแนวทางไม่ขึ้นศาลระหว่างประเทศในประเด็นประเภทนี้ ผลลัพธ์จึงไม่ใช่คำพิพากษาที่ผูกมัดทางกฎหมายอย่างเด็ดขาด แต่เป็นรายงานข้อเสนอแนะภายในกรอบเวลา 12 เดือน เพื่อวางทางเลือกที่ทั้งสองฝ่ายพอจะยอมรับร่วมกันได้

นายเบญจมินทร์ สุกาญจนัจที อธิบดีกรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ อธิบายชัดว่า กระบวนการนี้ไม่ใช่การต่อสู้คดีแบบศาล แต่เป็นการให้กรรมาธิการทำหน้าที่คล้าย “ผู้ใหญ่บ้าน” ช่วยหาจุดสมดุลระหว่างข้อเรียกร้องของไทยและกัมพูชา ความหมายทางยุทธศาสตร์จึงอยู่ที่การทำให้ข้อเสนอของไทยมีน้ำหนัก น่าเชื่อถือ และไม่ถูกมองว่าเป็นเพียงจุดยืนฝ่ายเดียว

การที่ไทยแต่งตั้งผู้เชี่ยวชาญระดับสากล เช่น ศาสตราจารย์ ดร.รือดิเกอร์ โวลฟรัม และผู้พิพากษาอัลเบิร์ต ฮอฟฟ์แมน เข้าร่วมเป็นกรรมาธิการฝ่ายไทย จึงเป็นหมากสำคัญ เพราะทั้งสองมีชื่อเสียงและประสบการณ์สูงในแวดวงกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ การไม่เลือกคนไทย แม้จะมีผู้ทรงคุณวุฒิที่เหมาะสม สะท้อนการอ่านเกมเชิงภาพลักษณ์ เพื่อลดข้อครหาความลำเอียงและทำให้กระบวนการเดินหน้าได้ราบรื่น

ด้าน ดร.ภัทรพงษ์ แสงไกร อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มองว่า การเข้าร่วมกระบวนการนี้เป็นทั้งหน้าที่ตามพันธกรณี และเป็นโอกาสทางยุทธศาสตร์ของไทยในการชี้แจง หักล้าง และจัดวางเหตุผลทางกฎหมายต่อหน้าคนกลางที่ทั่วโลกจับตา

อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของการประนอมไม่ได้ขึ้นอยู่กับข้อกฎหมายเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับบรรยากาศระหว่างสองประเทศด้วย หากสื่อ การเมือง หรือสังคมของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเดินเกมยั่วยุ ปลุกความเกลียดชัง หรือทำให้ประชาชนรู้สึกว่าการยืดหยุ่นคือการเสียเปรียบ ช่องว่างการเจรจาก็จะยิ่งแคบลง

นี่คือเหตุผลที่รายงานประนอม แม้ไม่มีผลบังคับเท่าคำพิพากษา แต่กลับมีน้ำหนักทางการเมืองและภาพลักษณ์สูงมาก เพราะจะกลายเป็นบรรทัดฐานให้คนรุ่นหลังใช้พิจารณาท่าทีของทั้งสองประเทศ

ท้ายที่สุด ทางออกแบบวิน-วินจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อไทยและกัมพูชามองทะเลไม่ใช่สนามประลองศักดิ์ศรี แต่เป็นพื้นที่สร้างอนาคตร่วมกัน กลไก UNCLOS จึงไม่เพียงทดสอบข้อกฎหมาย แต่ทดสอบวุฒิภาวะทางการทูตของทั้งสองชาติด้วย

แหล่งที่มาประกอบเนื้อหา : รายการคมชัดลึก (คลิก)