'องค์การมหาชน' หลายแห่งไม่ผ่านเกณฑ์ ITA 2568: ความท้าทายด้านความโปร่งใส
แม้ภาคราชการไทยจะสร้างสถิติด้วยคะแนนความโปร่งใสเฉลี่ยสูงสุดเป็นประวัติการณ์ในการประเมิน ITA ประจำปี 2568 แต่กลุ่ม ‘องค์การมหาชน’ ยังพบความจริงที่น่ากังวล เมื่อหลายแห่งล้มเหลวในการผ่านมาตรฐานคุณธรรมขั้นพื้นฐาน
KEY
POINTS
- องค์การมหาชนหลายแห่งไม่ผ่านเกณฑ์การประเมินคุณธรรมและความโปร่งใส (ITA) ประจำปี 2568 โดยมีคะแนนต่ำกว่า 85 คะแนน ซึ่งสะท้อนถึงวิกฤตด้านความโปร่งใส
- สาเหตุหลักมาจาก 3 จุดอ่อนร่วม ได้แก่ ปัญหาการกำกับดูแลภายในที่หละหลวม, การขาดการมีส่วนร่วมจากประชาชน และการไม่เปิดเผยข้อมูลสำคัญต่อสาธารณะตามเกณฑ์
- ผลคะแนนชี้ให้เห็นช่องว่างระหว่างนโยบายและการปฏิบัติจริง ซึ่งเป็นความท้าทายที่หน่วยงานต้องนำไปสู่การปฏิรูปองค์กรอย่างจริงจังเพื่อสร้างความโปร่งใส
ITA หรือ Integrity and Transparency Assessment คือเครื่องมือประเมินคุณธรรมและความโปร่งใสที่จัดทำโดยสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ซึ่งเปรียบเสมือน "การตรวจสุขภาพองค์กรประจำปี" เก็บข้อมูลจาก 3 มิติหลัก ได้แก่ การประเมินจากบุคลากรภายในองค์กร การประเมินจากประชาชนผู้รับบริการ และการตรวจสอบการเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะผ่านเว็บไซต์ของหน่วยงาน ช่วยให้หน่วยงานภาครัฐได้สำรวจจุดแข็งและจุดอ่อนของตนเองได้
ตัวเลข ITA อาจไม่ใช่แค่ตัวเลขในรายงาน แต่เป็นดัชนีชี้วัดความน่าเชื่อถือและศรัทธาของประชาชน และเป็นกลไกสำคัญในการปรับปรุงการทำงานของหน่วยงานรัฐในการขับเคลื่อนประเทศ
แม้ว่าภาพรวมของการประเมินคุณธรรมและความโปร่งใสในการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ (ITA) ประจำปี พ.ศ. 2568 จะแสดงให้เห็นถึงทิศทางที่ดีขึ้นและมีคะแนนเฉลี่ยสูงสุดเป็นประวัติการณ์ โดยมีหน่วยงานที่ผ่านเกณฑ์ (85 คะแนนขึ้นไป) ถึงร้อยละ 94.17 แต่ตัวเลขดังกล่าวกลับบดบังความล้มเหลวที่น่ากังวลซึ่งซ่อนอยู่ในกลุ่ม องค์การมหาชน ซึ่งเป็นหน่วยงานระดับชาติที่มีบทบาทสำคัญ
ผลคะแนนที่ชวนให้ตระหนักถึงวิกฤตความโปร่งใส
ในการประเมิน ITA ปี 2568 กลุ่มองค์การมหาชนที่เข้าร่วมประเมิน 61 แห่ง พบว่ามีหน่วยงานสำคัญหลายแห่งที่ ไม่ผ่านค่าเป้าหมาย (ต่ำกว่า 85 คะแนน) ซึ่งชี้ให้เห็นว่ายังไม่บรรลุมาตรฐานคุณธรรมขั้นพื้นฐาน
องค์การมหาชนที่ได้คะแนนต่ำกว่าเกณฑ์ (85 คะแนน)
สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ GISTDA 84.93 คะแนน
สถาบันส่งเสริมศิลปหัตกรรมไทย 84.60 คะแนน
โรงพยาบาลบ้านแพ้ว: 84.43 คะแนน
และสถาบันอนุญาโตตุลาการ ซึ่งได้รับคะแนนเพียง 70.92 คะแนน
นี่ส่งสัญญาณถึงภาวะวิกฤตด้านความโปร่งใสภายในองค์กรและสะท้อนถึงช่องโหว่เชิงระบบที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน
ถอดรหัส 3 จุดอ่อนร่วมที่ทำให้ 'สอบตก'
จากการสังเคราะห์ข้อเสนอแนะของ ป.ป.ช.พบว่าองค์การมหาชนเหล่านี้มี "จุดอ่อนร่วม" ที่น่าเป็นห่วง ซึ่งสามารถสรุปได้เป็น 3 ประเด็นหลัก ดังนี้
1. จุดอ่อนภายใน: ขาดความเชื่อมั่นและระบบกำกับดูแลที่หละหลวม
-การใช้ทรัพย์สินของทางราชการอย่างไม่ถูกต้อง: ป.ป.ช. ตรวจพบการกระทำดังกล่าวในบุคลากรของ GISTDA และโรงพยาบาลบ้านแพ้ว
-ความไม่เชื่อมั่นในกระบวนการร้องเรียนการทุจริต:ปัญหานี้เป็นจุดร่วมที่พบในทั้งสี่องค์กร
-การรับรู้ว่าผู้บริหารสูงสุดไม่ให้ความสำคัญกับการแก้ปัญหาทุจริต: มุมมองดังกล่าวจากบุคลากรภายในอาจบ่อนทำลายหลักการความรับผิดชอบต่อสาธารณะ
2. ปัญหาภายนอก: การสื่อสารและขาดการมีส่วนร่วมจากประชาชน
-ขาดการเปิดโอกาสให้บุคคลภายนอกเข้ามามีส่วนร่วมในการปรับปรุงการดำเนินงานของหน่วยงาน
-ระบบบริการออนไลน์ (E-Service) ขาดประสิทธิภาพ
3. ความท้าทายด้านการเปิดเผยข้อมูล: ข้อมูลไม่ครบถ้วนตามเกณฑ์
หลายหน่วยงานล้มเหลวในการเผยแพร่ข้อมูลสำคัญตามที่เกณฑ์กำหนด ตัวอย่างเช่น “GISTDA” ล้มเหลวในการเผยแพร่รายงานการจัดซื้อจัดจ้างและสถิติเรื่องร้องเรียนการทุจริต และ “สถาบันอนุญาโตตุลาการ” ขาดการรายงานข้อมูลงบประมาณและแผนป้องกันการทุจริต
จากตัวเลขสู่การปฏิรูปอย่างจริงจัง
กรณีศึกษาขององค์การมหาชนที่สอบตกในการประเมิน ITA ปี 2568 ได้ฉายภาพให้เห็นถึงช่องว่างระหว่าง "นโยบาย" และ "การปฏิบัติจริง”
แม้ ITA จะเป็นเพียงเครื่องมือวินิจฉัยปัญหาด้านคุณธรรม แต่บทพิสูจน์ที่แท้จริงของความโปร่งใสไม่ได้วัดกันที่ตัวเลขคะแนนหากขึ้นอยู่กับการที่หน่วยงานภาครัฐจะนำข้อเสนอแนะเหล่านี้ไปสู่ การปฏิรูปอย่างจริงจัง หัวใจสำคัญคือการสร้าง “วัฒนธรรมองค์กรที่ยึดมั่นในหลักคุณธรรม” และเปิดกว้างให้สังคมสามารถตรวจสอบได้
คำถามสำคัญสำหรับปีต่อไปคือ รายงานเหล่านี้จะนำไปสู่การปฏิรูปอย่างแท้จริง และช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้กลับคืนสู่ระบบราชการไทย และการแก้ปัญหาทุจริตคอร์รัปชันได้หรือไม่
