ศิลปะแห่งการถ่วงดุล

โดย...ดร.ปิติ ศรีแสงนาม

เมื่อวันที่ 15-16 ก.พ.ที่ผ่านมา มีการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน-สหรัฐอเมริกาครั้งแรก ซึ่งตอกย้ำความสำคัญของอาเซียนในสายตาของสหรัฐ และยังทำให้เห็นศิลปะในการถ่วงดุลของพญาอินทรีด้วยครับ

แน่นอนว่าเป้าหมายหลักของการจัดประชุม ฝ่ายสหรัฐต้องการสร้างและตอกย้ำความสัมพันธ์ด้านเศรษฐกิจและความมั่นคงกับภูมิภาคอาเซียน อีกทั้งต้องการเข้ามามีบทบาทในการเป็นผู้นำและขยายอิทธิพลเข้ามาในดินแดนแห่งนี้ด้วยเช่นเดียวกัน

นักวิเคราะห์หลายๆ สำนักมองว่า แม้วาระการประชุมจะมีหลากหลายมิติ ตั้งแต่การค้า การสนับสนุนผู้ประกอบการ การสร้างนวัตกรรมใหม่ แต่เรื่องใหญ่ๆ ที่ทุกฝ่ายจับตามองท่าทีจากการประชุมในครั้งนี้ ได้แก่ ประเด็นกรณีพิพาทในทะเลจีนใต้ ซึ่งสหรัฐเองต้องการเข้ามาแทรกแซงกิจการในบริเวณนี้ ประเด็นการต่อสู้และการบังคับใช้กฎหมายด้านความมั่นคงในการต่อต้านกลุ่มผู้ก่อการร้าย Islamic State ประเด็นเรื่องเกาหลีเหนือและการทดลองขีปนาวุธครั้งล่าสุด รวมทั้งเรื่องการวางตำแหน่งของสหรัฐในการเป็นศูนย์กลางทางการค้าของโลกผ่านข้อตกลง TPP การประชุมนี้น่าจะแสดงเชิงสัญลักษณ์ว่า สหรัฐสามารถสร้างความร่วมมือและหาแนวร่วมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้ และเป็นการส่งสัญญาณบางอย่างไปสู่ผู้นำจีน

ด้านสมาชิกอาเซียนก็แบ่งอย่างชัดเจนเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่พร้อมจะจับมือกับสหรัฐในทุกประเด็นเพื่อถ่วงดุลอำนาจกับจีนในกรณีทะเลจีนใต้ อันได้แก่ ฟิลิปปินส์และเวียดนาม กลุ่มที่ 2 คือ ไทย อินโดนีเซีย และสิงคโปร์ ที่จะสงวนท่าที เพราะมีผลประโยชน์ร่วมกันกับทางฝ่ายจีนและฝ่ายสหรัฐ และกลุ่มที่ 3 คือ เมียนมา สปป.ลาว และกัมพูชา ที่มีสายสัมพันธ์และผลประโยชน์มหาศาลกับจีน

แน่นอนครับทุกครั้งที่สหรัฐจัดงานอะไรต้องมีประเด็นเรื่องประชาธิปไตยและสิทธิมนุษยชนเสมอ และทำให้หลายฝ่ายในไทยกังวลเรื่องผู้นำของเราว่าจะมีปัญหาหนักอกหนักใจกับการดำเนินนโยบายกับสหรัฐหรือไม่ ผมขอชี้แจงให้ทราบตรงนี้เลยครับว่า คุณประยุทธ์ไม่ได้เป็นคนเดียวซึ่งมีเรื่องที่ต้องหนักใจครับ และเมื่อเปรียบเทียบกับผู้นำคนอื่นๆ ของอาเซียนแล้ว ผมเชื่อว่าปัญหาของคุณประยุทธ์เรื่องการขึ้นสู่อำนาจจากการรัฐประหารไม่ใช่เรื่องใหญ่ครับ เพราะกลุ่มเคลื่อนไหวจำนวนมากโดยเฉพาะกลุ่ม Vietnamese American and Laotian American Organization ก็ออกมาเรียกร้องเรื่องสิทธิมนุษยชนในประเทศของพวกเขาที่ถูกละเมิดโดยรัฐบาล ในขณะที่หลายๆ ฝ่ายก็หนักใจในนายกรัฐมนตรีฮุนเซนที่อยู่ในอำนาจมาอย่างต่อเรื่องยาวนาน และมีปัญหาอย่างหนักในเรื่องสิทธิมนุษยชนภายในประเทศของเขา เช่นเดียวกับการบังคับใช้กฎหมายอิสลาม หรือ Sharia ของประเทศบรูไนที่ยังปกครองโดยระบบสุลต่านอยู่ก็ไม่เป็นประชาธิปไตยเช่นเดียวกันครับ และล่าสุดนายกรัฐมนตรี นาจิบ ราซัค ของมาเลเซีย ก็ยังไม่สามารถเคลียร์ตัวเองได้จากการเข้าไปพัวพันในการคอร์รัปชั่นจนมีเงินไหลเข้าบัญชีส่วนตัว โดยไม่มีที่มาสูงถึง 700 ล้านเหรียญสหรัฐ

ท้ายที่สุดต้องไม่ลืมนะครับว่าสถานที่จัดงานแห่งนี้ คือ Sunnylands ใน Rancho Mirage มลรัฐแคลิฟอร์เนีย ซึ่งครั้งหนึ่งในปี 2013 เคยใช้เป็นสถานที่ต้อนรับประธานาธิบดีสีจิ้นผิงของจีนมาแล้ว นั่นเท่ากับสหรัฐเองก็ต้องการแสดงศิลปะอย่างหนึ่งในการถ่วงดุลอำนาจ ว่าฉันให้เกียรติผู้นำอาเซียนในระดับเดียวกันกับที่ฉันให้เกียรติมหาอำนาจจีนเลยนะ แล้วทีนี้สิ่งที่เราจะต้องจับตาดูต่อไปก็คือแล้วจีนจะว่าอย่างไรบ้างครับ