สามขาโมเดล(จบ)

โดย...ณ กาฬ เลาหะวิไลย

การแก้ปัญหาน้ำท่วมโดยมองแค่ว่าเมื่อน้ำท่วมแล้วจะระบายออกไปอย่างไร คงไม่ใช่หนทางที่ถูกต้องกัน

น้ำต้องมองให้ตลอดสาย ตั้งแต่จุดเริ่มต้น ท่ามกลาง และสิ้นสุด

เหมือนชาวบ้านสามขา อ.แม่ทะ จ.ลำปาง แก้ปัญหาน้ำท่วม น้ำแล้ง ฟื้นชีวิตขึ้นมาใหม่ ด้วยการมองขึ้นไปบนภูเขาที่อยู่เหนือหมู่บ้านซึ่งมีแต่ต้นไม้หัวโกร๋น

เดิมชาวบ้านคิดจะขุดขยายอ่างเก็บน้ำเพื่อแก้ปัญหา แต่ก็ไม่ใช่หนทางที่ถูกต้อง กระทั่งพบทางออกด้วยการทำฝายชะลอน้ำขนาดเล็กกั้นร่องน้ำบนภูเขา เพิ่มความชุ่มชื้นให้ผืนดิน ให้ต้นไม้เติบโตขึ้นมาใหม่กลายเป็นป่าป้องกันน้ำท่วมในหน้าฝน สร้างความชุ่มชื้นในหน้าแล้ง

การแก้ปัญหาน้ำท่วมในเมืองไทยเช่นกัน หากไม่มองขึ้นไปที่จุดเริ่มต้น คือ ป่าและภูเขา ก็หมดหนทาง

รัฐบาลจึงจำเป็นต้องส่งเสริมสร้างบ้านสามขาขึ้นมาอีกในชุมชนรอบๆ ภูเขาต้นน้ำลำธารทั่วประเทศ ให้เกิดการสร้างฝาย สร้างป่า สร้างชุมชนที่มีจิตสำนึกรักษาป่า รักษาน้ำ

ถ้าไม่ทำเช่นนี้ก็อย่าคิดจะแก้ปัญหาน้ำได้เลย

แน่นอนมันยาก แต่ถ้าไม่เริ่มต้นก็ไม่มีหวัง

ถัดมาเป็นการมองท่ามกลางถึงเส้นทางไหลของน้ำ

บ้านสามขาใช้วิธีการสร้างฝายกั้นดินตะกอน และให้น้ำไหลลงสู่อ่างเก็บน้ำ ก่อนปล่อยลงสู่ไร่นา

การแก้ปัญหาน้ำท่วมพื้นที่อื่นก็เช่นกัน จะต้องทำเส้นทางไหลของน้ำไม่ให้ติดขัด สร้างเขื่อน อ่างเก็บน้ำ แก้มลิง เก็บน้ำ ชะลอการไหลของน้ำตลอดเส้นทาง

สุดท้ายเป็นการมองจุดสิ้นสุด ถึงทิศทางน้ำไหลจะระบายไปจุดไหน เพราะหากผันน้ำออกจากพื้นที่ของตัวเองได้ แต่ไปท่วมพื้นที่ท้ายน้ำ ปัญหาก็ไม่จบ

ที่สำคัญ น้ำท่วม น้ำแล้ง เป็นปัญหาเดียวกัน เพียงแต่แตกต่างในช่วงเวลา น้ำท่วมเกิดหน้าฝน หน้าแล้งเกิดหน้าร้อน ล้วนแล้วแต่กระทบวิถีชีวิตเกษตรกร

มิติของน้ำจึงกินความลึก กว้าง เป็นเรื่องใหญ่ระดับประเทศที่ต้องบริหารจัดการอย่างละเอียด โดยมีองค์ประกอบของภูมิสังคมเข้ามาเป็นปัจจัยสำคัญที่แตกต่างในแต่ละพื้นที่

ถ้า ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี ต้องการแก้ปัญหาน้ำ ควรหาเวลาไปบ้านสามขา ไปศึกษา ตริตรองอย่างจริงจัง

นอกจากนั้น ยังมีตัวอย่างการแก้ปัญหาน้ำที่มีค่ายิ่ง ในโครงการพระราชดำริ รวมถึงศูนย์ศึกษาเพื่อการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริกระจายทั่วประเทศ

นั่นแหละ โมเดลแก้ปัญหาน้ำที่ยิ่งใหญ่ไพศาลที่สุด

ไม่ต้องไปคิดโมเดลบางระกำ ส้มตำปู อะไรขึ้นมา

หากต้องการทำเพื่อประโยชน์ประชาชน การเดินตามรอยเท้าพ่อถือเป็นทางที่ไม่หลงทิศ

พ้นจากนี้ก็เป็นได้แค่ลมปากโม้หลอกกันไปวันๆ