เกมโชว์ไม่ใช่งานนาฏกรรม

เกมโชว์ตามรายการโทรทัศน์ เช่น ช่อง 3 ช่อง 7

โดย..เดชา กิติวิทยานันท์

ส่วนใหญ่จะซื้อลิขสิทธิ์มาจากต่างประเทศ แต่มีอยู่รายการหนึ่งไม่ได้ซื้อแต่เลียนแบบเขา และถูกฟ้อง ซึ่งสุดท้ายศาลทรัพย์สินทางปัญญาและศาลฎีกาได้วางหลักว่า เกมโชว์ไม่ใช่นาฏกรรม จึงไม่ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์

โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลตามกฎหมายของประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส เมื่อประมาณปี 2505-2546 นาย ก. และนาย ค. ได้ร่วมกันคิดสร้างสรรค์รูปแบบรายการเกมโชว์ขึ้น มีชื่อรายการว่า...แต่ละรูปแบบของเกมจะเริ่มต้นด้วยการเขียนเป็นภาพร่าง และ/หรือภาพประกอบ มีการสร้างสรรค์หุ่นจำลองของวัสดุอุปกรณ์ตามภาพร่าง และ/หรือภาพประกอบ รวมทั้งการออกแบบตกแต่งสถานที่ที่ใช้ในการผลิตรายการ รูปแบบของรายการดังกล่าวจึงเป็นงานสร้างสรรค์ทางศิลปกรรมประเภทงานภาพร่าง งานภาพประกอบ และงานสถาปัตยกรรมรวมกัน อันเป็นงานศิลปะประยุกต์ที่มีลิขสิทธิ์ตามกฎหมายของประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส และเป็นกรรมการแข่งขันตามรูปแบบและกฎกติกาที่กำหนดไว้ จึงเป็นงานสร้างสรรค์ประเภทงานนาฏกรรมที่มีลิขสิทธิ์ตามกฎหมายของประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส ที่ยังมีการนำรายการดังกล่าวออกแพร่เสียงแพร่ภาพทางโทรทัศน์ในประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส จึงเป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ประเภทงานแพร่เสียงแพร่ภาพด้วย

ทั้งนี้ ประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศสเป็นประเทศภาคีในอนุสัญญากรุงเบิร์นว่าด้วยการคุ้มครองงานวรรณกรรมและศิลปกรรม อันเป็นอนุสัญญาว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิซึ่งประเทศไทยเป็นภาคีอยู่ด้วย โจทก์ไม่ได้รับอนุญาตจากนาย ก. และนาย ค. ให้เป็นผู้มีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการดำเนินการใดๆ เกี่ยวกับรูปแบบและรายการเกมโชว์ดังกล่าว รวมทั้งสิทธินำรายการออกเผยแพร่ต่อสาธารณชน และมีสิทธิดำเนินการทางกฎหมายแก่ผู้กระทำละเมิดสิทธิในรายการดังกล่าวด้วย เมื่อประมาณเดือน ม.ค. 2548 จำเลยได้นำรูปแบบของรายการเกมโชว์ของโจทก์ไปทำซ้ำดัดแปลงโดยการจัดทำรายการเกมโชว์ชื่อ...ซึ่งมีลักษณะของรูปแบบรายการลอกเลียนแบบรายการในส่วนที่เป็นสาระสำคัญทั้งหมด โดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ และจำเลยได้นำเอาเทปบันทึกรายการที่จัดทำขึ้นนั้นไปทำให้ปรากฏแก่สาธารณชนด้วยการนำออกโฆษณาและแพร่เสียงแพร่ภาพทางสถานีโทรทัศน์ช่อง 3 ทุกวันเสาร์ เวลาประมาณ 15.4516.45 น. โดยเริ่มตั้งแต่วันเสาร์ที่ 15 ม.ค. 2548 เป็นต้นมา โดยไม่ได้รับอนุญาตจากโจทก์

โจทก์มีหนังสือห้ามไม่ให้จัดทำรายการดังกล่าวแล้ว แต่จำเลยเพิกเฉย ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย ขอให้บังคับจำเลยชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์รวมเป็นเงิน 730,005,316 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตรา 7.5% นับแต่วันถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ ให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นรายเดือน เดือนละ 672,672,000 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไป จนกว่าจะหยุดการกระทำละเมิดต่อโจทก์ ให้จำเลยหยุดผลิต และ/หรือแพร่เสียงแพร่ภาพรายการ ให้ยึดหรืออายัดเครื่องมือ อุปกรณ์และเอกสารต่างๆ ที่ใช้ในการจัดทำรายการ รวมทั้งวิดีโอเทปที่ได้แพร่เสียงแพร่ภาพออกอากาศไปแล้ว และที่ยังมิได้นำฉายออกอากาศ ให้จำเลยลงโฆษณาคำพิพากษาของศาลในหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ เดลินิวส์ กรุงเทพธุรกิจ บางกอกโพสต์ และเดอะเนชั่น เป็นเวลา 15 วัน

จำเลยให้การว่า โจทก์อ้างว่าตนได้รับอนุญาตให้ใช้สิทธิจากเจ้าของลิขสิทธิ์ จึงไม่ใช่ผู้รับโอนสิทธิในงานอันมีลิขสิทธิ์ และไม่มีสิทธินำคดีขึ้นสู่ศาลในฐานะผู้เสียหายโดยตรง เอกสารท้ายคำฟ้องไม่ใช่หนังสือมอบอำนาจให้โจทก์ดำเนินคดีนี้แทนโดยเฉพาะเจาะจง หรือเป็นหนังสือมอบอำนาจให้มีการดำเนินคดีนี้แทนโดยเฉพาะเจาะจง หรือเป็นหนังสือมอบอำนาจให้มีการดำเนินคดีโดยชัดแจ้ง จำเลยไม่ได้กระทำละเมิดลิขสิทธิ์ต่อโจทก์ จำเลยในฐานะผู้สร้างสรรค์และผลิตรายการให้กับสถานีโทรทัศน์ช่อง 3 ซึ่งเป็นเกมการแข่งขันและการละเล่น โดยจำเลยได้ความคิด แนวความคิดมาจากเจ้าของลิขสิทธิ์ในวรรณกรรม โดยทีมงานสร้างสรรค์ได้ประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับสภาพแนวความคิดในรูปแบบรายการบันเทิง เพื่อแพร่เสียงแพร่ภาพรายการเกมโชว์ของโจทก์ มีเค้าโครงเป็นเรื่องของการแข่งขันเกมธรรมดา ไม่มีสาระเพียงพอที่กฎหมายจะให้ความคุ้มครอง ไม่เป็นเรื่องเป็นราว และมิได้แสดงออกให้เห็นถึงลักษณะเฉพาะของงานที่อ้างว่าเป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ อันจะได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย

หากรายการเกมโชว์ตามคำฟ้องจะได้รับความคุ้มครองในฐานะงานศิลปะประยุกต์ตามที่โจทก์กล่าวอ้าง ก็สิ้นอายุการคุ้มครองตามกฎหมายและตกเป็นสมบัติสาธารณะแล้ว ขอให้ยกฟ้อง

ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษายกฟ้อง

โจทก์และจำเลยอุทธรณ์ต่อศาลฎีกา

ศาลฎีกาพิพากษาว่า งานสถาปัตยกรรมต้องเป็นงานที่เกี่ยวข้องกับอาคารหรือสิ่งปลูกสร้าง ไม่ใช่เป็นเพียงการออกแบบตกแต่งสถานที่ใช้ในการผลิตรายการ ซึ่งไม่ได้เกี่ยวข้องกับอาคารหรือสิ่งปลูกสร้างใดๆ โดยตรง งานภาพร่างและงานภาพประกอบต้องเกี่ยวกับภูมิศาสตร์ ภูมิประเทศ หรือวิทยาศาสตร์ด้วย เมื่อรูปแบบรายการเกมโชว์ไม่อาจพิจารณาว่าเป็นงานภาพร่าง งานภาพประกอบ และงานสถาปัตยกรรมแล้ว ย่อมไม่อาจเป็นงานศิลปะประยุกต์ได้

การเล่นเกมโชว์นับเป็นการแข่งขันภายใต้กรอบกติกาที่กำหนดไว้ ซึ่งผู้เล่นเกมโชว์มีอิสระที่จะกระทำการใดๆ ภายใต้กรอบกติกาดังกล่าวเพื่อให้ตนชนะการเล่นเกมโชว์นั้น มิใช่ว่าผู้เล่นเกมโชว์จะต้องปฏิบัติตนได้ตามรูปแบบและกฎกติกาที่กำหนดไว้

เพราะมิเช่นนั้นแล้วการเล่นเกมโชว์ย่อมจะไม่ใช่การแข่งขันอย่างแท้จริง การเล่นเกมโชว์จึงเป็นเช่นเดียวกันกับการแข่งขันกีฬา มิใช่งานเกี่ยวกับการรำ การเต้น การทำท่า หรือการแสดงที่ประกอบขึ้นเป็นเรื่องราวอันจะถือได้ว่าเป็นงานนาฏกรรม รูปแบบรายการเกมโชว์ของโจทก์จึงไม่ใช่งานนาฏกรรม