อุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์ ทางรอดยุคเปลี่ยนผ่าน สู่ประเทศรายได้สูง

นายนพรุจ จินดาสมบัติเจริญ นักวิชาการด้านนโยบายอุตสาหกรรม สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนา ประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ)  กล่าวในงาน KT Dialogue New Horizon: Thailand Investment Playbook จัดโดย นสพ.กรุงเทพธุรกิจว่าอุตสาหกรรมปัจจุบันกำลังเกิดการเปลี่ยนผ่านอย่างแท้จริง โดยเฉพาะอุตสาหกรรมยานยนต์เครื่องยนต์สันดาป.และอุตสาหกรรมอื่น ๆ ที่ห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) กำลังเริ่มดิ้นรนและต้องปรับเปลี่ยนทิศทางว่าควรจะไปทางไหนต่อ

ที่ผ่านมา ประเทศไทยถือเป็นเป้าหมายที่มีการลงทุนสมัยใหม่เข้ามาจำนวนมาก และพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) สามารถดำเนินงานได้ค่อนข้างดี

ตัวอย่างเม็ดเงินลงทุนใหม่ ๆ ที่เห็นได้ชัดเจน ได้แก่ ยานยนต์ไฟฟ้า (EV)และ แผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง (Advanced PCB)ที่สามารถนำไปใช้ในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ (AI) ได้

นายนพรุจ เปรียบเทียบความแตกต่างของการย้ายฐานการลงทุนของยุคญี่ปุ่น และยุคปัจจุบัน เช่น จีน มาลงทุนนั้น ว่า บริบทของการย้ายฐานการลงทุนจากอุตสาหกรรมเดิมไปสู่อุตสาหกรรมใหม่ในยุคปัจจุบัน มีความแตกต่างจากยุคที่ญี่ปุ่นเข้ามาลงทุนในไทยอย่างสิ้นเชิง โดยมีความแตกต่างสำคัญ 2 ประการ ได้แก่

1. การเน้นความมั่นคง ปลอดภัย ต้องยอมรับว่า ในช่วง 1-2 ปีนี้ การย้ายฐานการลงทุน โดยเฉพาะจากจีน มุ่งเน้นเรื่องความมั่นคง (Security) เป็นหลัก แตกต่างจากยุคญี่ปุ่นที่ย้ายฐานเพราะไทยมีต้นทุนที่ถูกกว่าญี่ปุ่นอย่างแท้จริง แต่ในปัจจุบัน ต้นทุนการผลิตในจีนเองก็ยังคงถูกกว่าประเทศไทย

2. บทบาทของข้อตกลงการค้าเสรี (FTA) ซึ่งทำให้ผู้ลงทุนสามารถส่งชิ้นส่วนต่าง ๆ เข้ามาจากจีนได้อยู่ดี ส่งผลให้เป้าหมายในการสร้างห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ภายในประเทศไทยเหมือนในยุคยานยนต์สันดาปนั้น ไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติเหมือนสมัยก่อนอีกต่อไป

โจทย์นโยบายที่สำคัญคือ จะวางเป้าหมายอย่างไรเพื่อให้การส่งเสริมการลงทุนสามารถนำไปสู่การเชื่อมโยงและสร้างห่วงโซ่อุปทานในประเทศไทยได้มากขึ้น

เงื่อนไขและโจทย์สำคัญสู่การเป็นประเทศรายได้สูง ที่ประเทศไทยมีเป้าหมายการก้าวไปสู่การเป็น ประเทศรายได้สูงตามที่รัฐบาลประกาศมาตลอดช่วง 2 ปีนี้ ซึ่งตามแผนคือปี 2580 นั้น  คือ

ไทยต้องมีผลิตภัณฑ์และเทคโนโลยีที่เป็นของตัวเองอย่างแท้จริง ที่สามารถนำไปใช้แข่งขันในตลาดโลกได้ ไม่ใช่จำกัดอยู่แค่ในประเทศ และเป็นเทคโนโลยีที่ผ่านการวิจัยและเชื่อมโยงกับผู้พัฒนาของไทยเอง ไม่ใช่เกิดจากการที่ต่างชาติเข้ามาร่วมลงทุนเพียงอย่างเดียว

โดยเฉพาะโอกาสในการเปลี่ยนผ่านสู่อุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์ โดยอุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์เป็นอุตสาหกรรมที่น่าสนใจมาก เนื่องจากไทยมีตลาดในประเทศขนาดใหญ่ โดยมีการนำเข้าผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์เกือบ 100,000 ล้านบาทต่อปี ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการนำเข้ามาจัดซื้อและใช้งานภายในประเทศ

ดังนั้นจึงเป็นโอกาสของผู้ผลิตในอุตสาหกรรมเดิม เช่น ชิ้นส่วนยานยนต์สันดาป พลาสติก สิ่งทอ หรือยา สามารถเปลี่ยนผ่านเข้าสู่อุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์ได้

เพราะคำว่าเครื่องมือแพทย์กว้างมาก มีผลิตภัณฑ์ตั้งแต่ระดับเทคโนโลยีต่ำ ที่เน้นกลไก ไปจนถึงผลิตภัณฑ์ เทคโนโลยีสูงมากที่ต้องการความสะอาดขั้นสูงและอิเล็กทรอนิกส์กำลัง 

ผู้ผลิตชิ้นส่วนระดับกลาง  ของไทยที่ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์สันดาป แท้จริงแล้วมีความสามารถและคุณภาพการผลิตที่เพียงพอที่จะเปลี่ยนผ่านได้

แต่สิ่งที่พวกเขาขาดคือ ความมั่นใจในการลงทุนเพื่อเปลี่ยนผ่าน เพราะไม่มั่นใจว่าจะสามารถเข้าสู่ตลาดและมีตลาดรองรับสินค้าหลังจากปรับเปลี่ยนสายการผลิตแล้วหรือไม่

ดังนั้น นโยบายอุตสาหกรรมจึงต้องแก้โจทย์ว่าจะทำอย่างไรให้ผู้ผลิตกลุ่มนี้มั่นใจว่าจะมีตลาดรองรับที่ชัดเจนหากเลือกที่จะเปลี่ยนผ่านเทคโนโลยี

นายนพรุจ กล่าวสรุปว่า โจทย์หลักที่เป็นความท้าทายของไทยในปัจจุบัน คือ 1. การเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทาน 2. การพัฒนาแรงงานเพื่อรองรับอุตสาหกรรมเทคโนโลยีที่เข้ามาลงทุน และ 3. การสร้างเทคโนโลยีของตนเองเพื่อนำไปสู่เป้าหมายประเทศรายได้สูง