ขออย่าให้เกิดกับประเทศไทยเลย

วันก่อนผมได้อ่านบทความ “ญี่ปุ่น สังคมที่กลืนกินตัวเอง” ในมติชน ออนไลน์ อ่านจบแล้วก็รู้สึกถึงความน่ากลัวของสิ่งที่ญี่ปุ่นประสบอยู่จากผลกระทบของลัทธิทุนนิยม จึงอยากขอสรุปเนื้อหาบางส่วนมาเพื่อท่านผู้อ่านได้ลองพิจารณาดูว่า โอกาสที่จะเกิดกับประเทศไทยมีหรือไม่ และพวกเราในฐานะคนไทยจะช่วยกันป้องกันได้อย่างไร แม้ว่าผลกระทบดังกล่าวอาจไม่ได้เกิดในยุคของเรา แต่ในยุคของลูกหลานเราล่ะ ใครจะรับประกันได้ว่าจะไม่เกิด ดังนั้นหากเป็นไปได้เราควรช่วยกันป้องกันจะดีกว่า

ระดับ “คนยากจน” เพิ่มขึ้นตามอัตราการว่างงาน เช่นเดียวกับอัตราการฆ่าตัวตาย โดยเฉลี่ยแล้วมีผู้กระทำอัตวินิบาตกรรมในญี่ปุ่นมากกว่า 3 หมื่นคนต่อปี มากถึงขนาดตามเส้นทางรถไฟในกรุงโตเกียวจำเป็นต้องติดไฟสีน้ำเงินนวลตาเอาไว้เรียงรายตลอดแนวราง โดยหวังว่ามันจะช่วยปลอบประโลม หรือเปลี่ยนการตัดสินใจใครก็ตามที่มาที่นี่เพื่อปลิดชีวิตตัวเอง

การเมืองของญี่ปุ่นในช่วง 2 ทศวรรษที่ผ่านมาก็ตกอยู่ในสภาวะ “อัมพาต” โดยในห้วงเวลาดังกล่าวนี้ ญี่ปุ่นมีนายกรัฐมนตรีรวมทั้งสิ้น 14 คน ไม่มีผู้ใดสามารถแม้เพียงแค่ “จุดประกาย” ให้ความหวังและแรงบันดาลใจกับสังคมญี่ปุ่นได้

เหตุผลที่อยู่เบื้องหลังเหตุการณ์ที่ทำให้คนตายกลายเป็น “แหล่งรายได้” ของคนเป็น ก็คือ

๐ “ไม่รู้” เพราะพวกเขาอยู่ห่างกันไกลเกินไปจากความจำเป็นในการทำมาหาเลี้ยงชีพ จนจำเป็นต้องทิ้งผู้เฒ่าผู้แก่ไว้เพียงลำพังในอีกเมืองหนึ่ง อีกอำเภอหนึ่ง

๐ “หายไป” มีบ้างที่ไร้ร่องรอยให้เสาะหา มีบ้างที่ลูกๆ หลานๆ ไม่ต้องการเสาะหา

๐ แต่เหตุผลประการสำคัญที่ทำให้พวกเขาทั้งหมดไม่รายงานการหายตัวไป หรือการเสียชีวิตของผู้เฒ่าในครอบครัวก็คือ “เงิน” เงินเพียงไม่กี่พันบาท ที่มีความหมายอย่างยิ่งต่อคน เป็นมากกว่าจะคำนึงถึงประเพณีและวัฒนธรรมความเหนียวแน่นในครอบครัว และการเคารพผู้อาวุโสอีกต่อไปแล้ว พวกเขาคิดแต่เพียงว่าทำอย่างไรเงินบำเหน็จบำนาญของตัวเอง หรือของผู้เป็นพ่อแม่ ที่ได้รับในแต่ละเดือนจึงจะสามารถยังชีพต่อไปได้

ปรากฏการณ์ดังกล่าว เรียกว่า “เจแปนิฟิเคชัน Japanification” คือ การตกลึกลงไปใน “กับดักภาวะเงินฝืด” ที่เกิดขึ้นเมื่ออุปสงค์ (Demand) ล่มสลายจากการที่ผู้บริโภคปฏิเสธที่จะใช้จ่าย ส่งผลต่อไปยังบริษัทธุรกิจที่ขยาดกับการลงทุน ยิ่งไม่มีการจับจ่าย ก็ยิ่งกดดันให้ราคาข้าวของลดลงมากขึ้น งานก็หายไปมากขึ้น เงินในกระเป๋าผู้บริโภคยิ่งลดลงและยิ่งมัธยัสถ์มากยิ่งขึ้น ก็ยิ่งทำให้ธุรกิจยิ่งตัดทอนรายจ่ายมากยิ่งขึ้น ชะลอแผนขยายตัวออกไปอีกเรื่อยๆ และดูเหมือนไม่มีที่สิ้นสุด กลายเป็นวัฏจักรของความเลวร้ายที่อยู่ได้ด้วยตัวเองและกลืนกินตัวเองไปเรื่อยๆ

อ่านเรื่องนี้จบแล้ว ก็คงเป็นอุทาหรณ์สำหรับพวกเราได้นะครับว่า “อะไรก็เกิดขึ้นได้เสมอ” อย่างเช่น ญี่ปุ่นสามารถเติบโตได้อย่างน่าอัศจรรย์จากประเทศผู้แพ้สงครามโลกครั้งที่ 2 มาเป็นประเทศที่มีการเจริญเติบโตสูงสุดในระดับโลกทั้งด้านเศรษฐกิจและเทคโนโลยี และในปัจจุบันกลับมาเป็นประเทศที่มีปัญหาอย่างมากมาย เมื่อหันกลับมามองเมืองไทย ในภาวะที่สังคมยังมีความเหลื่อมล้ำสูง ปัญหาการคอร์รัปชัน ปัญหายาเสพติด หากเราไม่ปรับปรุงแก้ไขตัวเอง ใครจะรู้ว่าอนาคตอาจมีปรากฏการณ์ Thailandifi cation ก็ได้ ผมก็ขอภาวนาว่า “ขออย่าให้เกิดกับประเทศไทยเลย”