อนาคตข้าวไทยอับเฉา

10ปีข้างหน้าส่งออกร่วง14% คู่ค้าหันซบเวียดนามโต25%

นายอัทธ์ พิศาลวานิช ผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาการค้าระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย คาดการณ์การส่งออกข้าวไทยกับเวียดนามในตลาดโลก 10 ปีข้างหน้าว่า ในปี 2563 ไทยจะส่งออกข้าวได้เพียง 8.6 ล้านตัน จากปัจจุบันส่งออกได้ 10 ล้านตัน หรือลดลง 14% แต่คู่แข่งอย่างประเทศเวียดนามจะส่งออกเพิ่ม 25% จาก 6 ล้านตัน เป็น 7.5 ล้านตัน ทำให้ไทยเสียตลาดให้กับเวียดนาม

สาเหตุเป็นผลมาจากราคาส่งออกของเวียดนามถูกกว่าไทย อีกทั้งเวียดนามได้พัฒนาคุณภาพจนใกล้เคียงกับไทยแล้ว โดยราคาส่งออกข้าวสาร 5% ปี 2548 ราคาข้าวไทยสูงกว่าตันละ 30 เหรียญสหรัฐ ปี 2552 ไทยสูงกว่า 123 เหรียญสหรัฐ ข้าวสาร 25% ปี 25442550 ไทยสูงกว่า 510 เหรียญสหรัฐ แต่ปี 25512552 ขยับห่าง 5076 เหรียญสหรัฐ

ส่งผลให้ไทยสูญเสียตลาดอาเซียนให้เวียดนามตั้งแต่ปี 2548 เป็นต้นมา โดยปี 2551 เวียดนามส่งออกข้าวไปยังอาเซียนได้มากกว่าไทย 500 ล้านเหรียญสหรัฐ

ตลาดที่เสียให้เวียดนามแล้ว เช่น ฟิลิปปินส์ ตั้งแต่ปี 2548 ถึงปัจจุบัน เวียดนามส่งออกได้มากกว่า 23 เท่า มาเลเซีย นำเข้าจากเวียดนามจาก 5 แสนตันในปี 2551 เป็น 9 แสนตันในปี 2552 แต่นำเข้าจากไทยลดจาก 5 แสนตัน เหลือ 2 แสนตัน ฮ่องกง ออสเตรเลีย และไต้หวัน ที่บริโภคข้าวคุณภาพสูงของไทย เวียดนามก็ตีตลาดได้มากขึ้น

เหตุผลที่เวียดนามเพิ่มส่งออกได้ เพราะมีผลผลิตต่อไร่สูง ต้นทุนต่ำ ปี 2553/2554 ผลิตได้ 862.4 กก./ไร่ มากกว่าค่าเฉลี่ยโลกที่ 680 กก./ไร่ สูงเป็นอันดับ 4 ของเอเชีย และเป็นที่ 1 ของอาเซียน ส่วนไทยผลิตได้ 448 กก./ไร่ อันดับ 13 เอเชีย อันดับ 7 อาเซียน ต่ำกว่ากัมพูชา และลาว

ต้นทุนผลิตของเวียดนาม 4,978 บาท/ไร่/ครั้ง น้อยกว่าไทย 16.5% ที่มีต้นทุน 5,800 บาท/ไร่/ครั้ง ได้กำไร 4,648 บาท มากกว่าไทย 67% ที่ได้กำไร 1,530 บาท

ขณะเดียวกัน รัฐบาลเวียดนามมีนโยบาย 3 ลด คือ ลดปริมาณเมล็ดพันธุ์ให้เหมาะสม ลดใช้ปุ๋ยเคมี และลดยาปราบศัตรูพืช และ 3 เพิ่ม คือ เพิ่มผลผลิต เพิ่มคุณภาพ และเพิ่มกำไร รวมทั้งนโยบายทำตลาดข้าวแบบทีมเดียว คือ ให้บริษัทส่งออก 2 บริษัท ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจทำตลาด กระจายข้าวให้ผู้ส่งออกรายย่อยในประเทศ ผ่านโรงสี ชาวนา โดยชาวนาต้องมีกำไร 30%

ตลอดจนร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้าน เช่น กัมพูชา และพม่า ผลิตข้าว จัดตั้งตลาดและคลังสินค้าในต่างประเทศ เช่น ฟิลิปปินส์ ทันซาเนีย กานา แอฟริกาใต้ และพม่า

ในส่วนของไทยต้องเร่งลดต้นทุนการผลิต พัฒนาคุณภาพข้าว เพิ่มผลผลิตต่อไร่และปรับปรุงวิธีการทำตลาดข้าวใหม่ทั้งหมด เพื่อให้เป็นไปในแนวทางเดียวกัน รวมทั้งต้องไม่ปล่อยให้นักการเมืองเข้ามาอยู่ในคณะกรรมการชุดต่างๆ เพราะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ข้าวไทยไม่พัฒนา ซึ่งจะส่งผลให้สูญเสียตลาดเพิ่มขึ้นในอนาคต