สินค้าเกษตรจุดบอด ไทยแลนด์ เทกออฟ

อรวรรณ จันทร์ธิวัตรกุล

ขณะที่ประเทศไทยปี 2561 จะก้าวไปสู่ไทยแลนด์ เทกออฟ ตามการประกาศของ สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ รองนายกรัฐมนตรี ที่ระบุว่าเศรษฐกิจไทยกำลังพุ่งทะยานไปข้างหน้า หลังจากมีข่าวดีหลายด้านทั้งการจัดอันดับสถานะประเทศในการทำธุรกิจที่ดีขึ้นจากธนาคารโลก (เวิลด์แบงก์) ที่ได้ปรับอันดับความยากง่ายในการประกอบธุรกิจ หรือ Ease of Doing Business ของไทยขึ้น 20 อันดับ จากอันดับที่ 46 ในปี 2559 มาอยู่ที่อันดับที่ 26 ในปี 2560

รวมทั้งประเทศไทยยังได้รับการปลดธงแดงด้านการบินจากองค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ (ไอเคโอ) หลังไทยได้ปรับปรุงมาตรฐานการบินตามที่ไอเคโอกำหนด การแก้ไขปัญหาประมงผิดกฎหมาย (ไอยูยู) จนสร้างความพอใจให้กับกลุ่มสหภาพยุโรป (อียู) ซึ่งในที่สุดอียูได้ยกระดับความสัมพันธ์การเจรจากับไทยในทุกมิติ ถือเป็นข่าวดีในรอบ 3 ปี หลังจากที่อียูยุติการเจรจากับไทยหลังจากที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) เข้ามา บริหารประเทศ

ข่าวดีล่าสุดกับการที่ผู้แทนการค้าสหรัฐ (ยูเอสทีอาร์) ได้ประกาศการทบทวนนอกรอบด้านทรัพย์สินทางปัญญาให้กับไทย โดยได้ปรับสถานะไทยมาอยู่ในบัญชีเฝ้าติดตาม (WL) ซึ่งเป็นการเลื่อนสถานะที่ดีขึ้นจากที่ไทยอยู่ในบัญชีเฝ้าติดตามเป็นพิเศษ (PWL) มาแล้วระยะเวลา 10 ปี ถือเป็นการสร้างความเชื่อมั่นให้กับนักลงทุนเพิ่มขึ้น

แต่สำหรับสินค้าเกษตรแล้ว ยังเป็นจุดบอดในการก้าวไปสู่ไทยแลนด์ เทกออฟ อย่างที่รัฐบาลตั้งเป้าหมายไว้ ซึ่งเป็นประเด็นใหญ่ที่รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหา เพื่อให้การขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากมีประสิทธิภาพมากขึ้น เพราะต้องยอมรับว่าฐานใหญ่ของเศรษฐกิจฐานรากคืออยู่ที่กลุ่มเกษตรกรปลูกพืชเศรษฐกิจสำคัญที่มีจำนวนมากถึง 14 ล้านคน จากประชากรทั้งประเทศ 60 ล้านคน

แม้ว่ารัฐบาลจะมีมาตรการออกมาช่วยเหลือผู้มีรายได้น้อยหลายด้าน ซึ่งรวมถึงกลุ่มเกษตรกรด้วย แต่รายได้หลักของภาคเกษตรกรที่มาจากการปลูกพืชกลับไม่กระเตื้องขึ้นตามภาวะเศรษฐกิจและตัวเลขการส่งออกของไทย โดยราคายางแผ่นดิบชั้น 3 ที่เกษตรกรขายได้ในสวนตามการเก็บข้อมูลของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) พบว่าได้ปรับตัวลดลงอย่างต่อเนื่องจากเดือน ม.ค. 2560 ราคาขาย 76.30 บาท/กก. แต่เดือน พ.ย. 2560 ลดต่ำมาอยู่ที่ 42.44 บาท/กก.

ราคายางพาราที่ปรับตัวลดลง ทำให้เกษตรกรผู้ปลูกยางขาดทุนจากต้นทุนการผลิตอยู่ที่ 52-60 บาท/กก. ล่าสุดคณะรัฐมนตรี (ครม.) ได้อนุมัติมาตรการแก้ไขปัญหา โดยเฉพาะโครงการสินเชื่อและชดเชยดอกเบี้ย เพื่อดูดซับยางออกจากตลาดและลดปริมาณการปลูกยางลง รวมถึงการให้หน่วยงานภาครัฐจัดซื้อยางไปทำถนนได้ โดยตั้งเป้าหมายเพิ่มปริมาณการซื้อ 2 แสนตัน และกระทรวงพาณิชย์กำลังพิจารณาให้สินค้ายางพาราเข้ามาอยู่ในบัญชีควบคุม เพื่อให้กฎหมายเข้ามาจัดการปัญหาราคาตกต่ำ

อย่างไรก็ตาม ต้องยอมรับว่าแม้ไทยจะเป็นผู้ส่งออกอันดับ 1 ของโลก แต่ไม่ใช่ผู้กุมอำนาจราคายางเหนือตลาดโลกได้ เพราะผลิตภัณฑ์ยางผูกติดกับราคาน้ำมันดิบในตลาดโลก เมื่อราคาน้ำมันดิบปรับตัวลดลงส่งผลให้สินค้ายางที่ผลิตด้วยยางสังเคราะห์จากวัตถุดิบที่ได้จากน้ำมันดิบราคาลดลง ดึงราคายางธรรมชาติลดลงตามด้วย ทำให้การแก้ไขปัญหายางพาราของรัฐบาลไม่ใช่เรื่องง่าย

ขณะที่ปาล์มน้ำมันเป็นสินค้าที่กำลังประสบปัญหาราคาตกต่ำ จากการเพิ่มขึ้นของสต๊อกน้ำมันปาล์มเดือน พ.ย. 2560 ที่มีสต๊อกมากถึง 5.32 แสนตัน มากกว่าระดับปกติที่สต๊อกน้ำมันปาล์มควรอยู่ที่ 2-3 แสนตันเท่านั้น ส่งผลให้ราคาผลปาล์มปรับตัวลดลงต่อเนื่อง โดยราคาผลปาล์มในเดือน ม.ค. 2560 อยู่ที่ 5.41 บาท/กก. แต่ราคาเดือน พ.ย. 2560 ลดต่ำลงมาถึง 3.33 บาท/กก.

ล่าสุด กระทรวงพาณิชย์ได้เข้ามาแก้ไขปัญหาเร่งด่วน ด้วยการให้กระทรวงพลังงานรับซื้อน้ำมันปาล์มดิบทันที 1 แสนตัน เพื่อนำไปผลิตเป็นไบโอดีเซล พร้อมทั้งให้ผู้ค้าน้ำมันเพิ่มปริมาณการผลิตไบโอดีเซลจากเดิม 4 ล้านลิตร/วัน เป็น 6 ล้านลิตร/วัน จะช่วยดูดน้ำมันปาล์มดิบออกจากระบบได้อีก 5 หมื่นตัน รวมแล้วจะลดปริมาณน้ำมันปาล์มดิบในสต๊อกลงได้ 1.5 แสนตันภายใน 1-2 เดือนนี้ และการผลักดันเอกชนส่งออกน้ำมันปาล์มดิบ 2 แสนตัน ภายใน 3 เดือนนับจากนี้ เพื่อผลักดันให้ราคาผลปาล์มปรับตัวสูงขึ้นตามเป้าหมายที่ 3.80 บาท/กก.

มาตรการแก้ไขปัญหาปาล์มน้ำมัน ยังตอบโจทย์ไม่ได้ว่าจะผลักดันให้ราคาปาล์มปรับตัวสูงขึ้นหรือไม่ เพราะการผลักดันการส่งออกไม่สามารถทำได้ทันที อีกทั้งยังมีอุปสรรคเรื่องเรือและแท็งก์ขนน้ำมันที่ไม่เพียงพอต่อการส่งออก หากผลักดันน้ำมันปาล์มออกไปได้ล่าช้า ผลผลิตปาล์มฤดูกาลใหม่ก็จะออกสู่ตลาดในช่วงเดือน พ.ค. 2561 เป็นต้นไปจะตามเข้ามาสมทบสต๊อกอีกจำนวนมาก

ด้านราคาข้าวเปลือกนาปี 2560/61 ถือว่ามีปัญหาน้อยกว่าราคายางและปาล์มน้ำมันในปีนี้ เนื่องจากผลผลิตได้รับความเสียหายจากน้ำท่วม ทำให้ปริมาณข้าวที่ออกสู่ตลาดมีปริมาณลดลง ส่งผลให้ราคาข้าวหอมมะลิปรับเพิ่มขึ้นสูงถึง 1.4-1.5 หมื่นบาท/ตัน หรือสูงสุดในรอบ 3 ปี แต่ยังต้องจับตาดูการปลูกข้าวรอบ 2 หรือข้าวนาปรัง 2561 ที่ผลผลิตจะออกมาในช่วงเดือน พ.ค. 2561 ว่าจะเกินกว่าเป้าหมายแผนข้าวครบวงจรที่กำหนดให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนพื้นที่การปลูกข้าวปลูกพืชชนิดอื่นทดแทน

เห็นได้ว่าสินค้าเกษตรสำคัญของไทยยังมีปัญหาด้านโครงสร้างการผลิต คือเกษตรกรยังคงปลูกในพื้นที่ไม่ลดลงและบางส่วนเพิ่มขึ้น ทำให้การแก้ไขปัญหาของรัฐบาลแม้จะใช้ความพยายามในการอัดเม็ดเงินเข้ามาช่วยเหลือในรูปแบบของการปล่อยสินเชื่อหลายหมื่นล้านบาท แต่ไม่ได้ช่วยแก้ไขปัญหาทางด้านราคาสินค้าเกษตรที่ยังคงผูกติดกับกลไกราคาในตลาดโลก เพราะเมื่อราคาน้ำมันดิบปรับตัวลดลงราคาสินค้าเกษตรเหล่านี้ก็จะกลับมามีปัญหาราคาตกต่ำ

แม้สุดท้ายรัฐบาลจะใช้มาตรการให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนพื้นที่ เพื่อมาปลูกพืชชนิดอื่นให้ตรงความต้องการตลาด เพื่อแก้ไขปัญหากับการที่เกษตรกรปลูกพืชชนิดเดียวกันจำนวนมากๆ หรือการปรับโครงสร้างการผลิตสินค้าเกษตร (โซนนิ่ง) แต่จำเป็นต้องใช้ระยะเวลาในการปรับพื้นที่และเปลี่ยนทัศนคติของภาคเกษตรกรที่อาจต้องใช้ระยะเวลาหลายปี ทำให้สินค้าเกษตรในปี 2561 ยังคงเผชิญความเสี่ยงกับราคาผันผวนตามกลไกตลาดโลก และกระทบต่อ รายได้หลักของเกษตรกร

ถือเป็นปมใหญ่ที่รัฐบาลจะต้องเข้ามาแก้ไขปัญหาเป็นระยะ และเป็นจุดอ่อนของการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากในการนำประเทศไทยไปสู่ไทยแลนด์ เทกออฟ n