ณ รอยต่อของศักราชปีเก่า-ปีใหม่

โดย ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ เครือข่ายพุทธิกา http://www.budnet.org

ในชั่วโมงวิชาชีววิทยาสมัยมัธยม หัวข้อการเรียนรู้ที่ผู้เขียนสะดุดใจคือ วงจรชีวิต การเปลี่ยนผ่านช่วงวัยของแมลงที่เริ่มต้นจากไข่มาเป็นตัวหนอน ตัวหนอนสะสมอาหารจนเข้าสู่ภาวะดักแด้ แล้ว เมื่อถึงเวลาดักแด้ก็จะฟักตัวกลายมาเป็นตัวเต็มวัยที่พร้อมออกหาคู่เพื่อผสมพันธ์ุ วางไข่แล้วตัวมันก็ตายจากไป วงจรชีวิตของแมลงทำให้เรานึกถึงการเปลี่ยนผ่านของแต่ละช่วงวัย เหมือนกับมนุษย์ที่เริ่มแรกด้วยวัยทารก เด็กน้อย วัยรุ่น วัยผู้ใหญ่ วัยชรา และตายจากไป

แต่ละช่วงปีที่ผ่านไป จึงหมายถึงเส้นทางชีวิตที่เคลื่อนผ่านไปจากภาวะหนึ่งไปสู่อีก ภาวะหนึ่ง ในปรัชญาจีนมีการจัดแบ่งช่วงวัยออกเป็นระยะทุก 20 ปี โดย 20 ปีแรก คือช่วงเวลาของการเรียนรู้ รับสิ่งต่างๆ เข้ามา ในตัว เรารับการเลี้ยงดู การโอบอุ้มจากพ่อแม่ คนรอบตัว การศึกษาจากครูอาจารย์ ฝึกฝนเรียนรู้ประสบการณ์ต่างๆ ในฐานะ ผู้เยาว์ ช่วงอายุ 20-40 ปี เป็นช่วงเวลาของการได้เผชิญโลก เผชิญชีวิต เปรียบเหมือนการได้ทดลองชีวิตในภาคสนาม ลองผิดลองถูก ศึกษาประสบการณ์กับชีวิตในโลกรอบตัว ได้ทดลองเรียนรู้จากภาคสนาม ในชีวิตจริง ในบริบทที่ไม่ใช่แบบเดิม

ช่วงอายุ 20 ปีถัดมา 40-60 ปี ถือเป็นช่วงที่เรามีประสบการณ์เคี่ยวกรำ เป็นช่วงเวลาของการมีความพร้อมในการสร้างการเปลี่ยนแปลงให้กับโลก ให้กับสังคมรอบตัว เป็นช่วงเวลาของการเปลี่ยนผ่านจากต้นอ่อนกลายมาเป็นดอกไม้พืชผลที่เบ่งบาน และช่วง 20 ปีถัดมา คือ 60-80 ปี ก็เป็นช่วงเวลาของการได้ส่งมอบผลผลิต ดอกผลที่ได้สร้างสรรค์และสั่งสมมา ได้ส่งมอบผลผลิต มรดกก่อนที่จะลาลับจากโลกนี้ไป

และหากเราทำความเข้าใจเส้นทางในช่วงชีวิตของเหล่าตัวเอกในนิทาน ในวรรณกรรม ในเรื่องเล่าต่างๆ เราจะพบว่าเรื่องราวชีวิตของพวกเขานั้นก็มีแบบแผนเส้นทางชีวิตบางอย่างอยู่ คือเป็นการเดินทางเพื่อทำภารกิจสำคัญและส่งมอบผลสำเร็จสู่สังคม สู่โลก สู่คนรุ่นถัดไป แบบแผนชีวิตของบรรดาตัวเอก เริ่มต้นด้วยการเปิดตัวของตัวเอกภายใต้บริบทแวดล้อมหนึ่งๆ จากนั้นตัวเอกเผชิญปัญหา ภัยคุกคามต่อชีวิต ต่อสังคมรอบตัว ภัยคุกคามนี้สร้างแรงกดดัน เสียงเรียกร้องทำให้ตัวเอกต้องออกเดินทางเพื่อเรียนรู้ สั่งสมประสบการณ์ ความสามารถก่อนที่จะเผชิญบททดสอบของชีวิต ซึ่งมักปรากฏในรูปของสงครามที่ต้องเอาชนะศัตรูนี้ให้ได้

ศัตรูชีวิตในสงครามนี้อาจเป็นสงครามภายใน หรือสงครามภายนอก พันธกิจสำคัญคือการมุ่งเอาชนะสงครามนี้เพื่อนำผลแห่งชัยชนะมาส่งมอบสู่สังคมวงกว้าง ผลแห่งชัยชนะอาจเป็นความสงบสุข สันติภาพ แล้วเรื่องราวของตัวเอกก็จะจบลงเมื่อตัวเอกบรรลุพันธกิจและส่งมอบดอกผลลุล่วงด้วยดี

เส้นทางชีวิตของบรรพบุรุษที่ได้ดำเนินมาเนิ่นนานเป็นบรรพกาลได้ให้กรอบแนวทางสำรวจชีวิตของเราว่า แต่ละช่วงปีศักราช ที่ผ่านไป เราได้เดินทางผ่านหลักไมล์ของ ชีวิตมาอย่างไรบ้าง ณ ที่นี่และปัจจุบันกับตำแหน่งชีวิตที่ดำรงอยู่ เรามาอยู่ช่วงไหนของชีวิตจากระยะทางในเส้นทางชีวิตของเรา เรากำลังอยู่ในพันธกิจอะไร อย่างไรกับเส้นทางชีวิตโดยรวมในความเป็นตัวเอก เป็นวีรบุรุษ วีรสตรีในตัวเรา

ภายใต้การดิ้นรนต่อสู้เพื่อมีชีวิต ความปรารถนาส่วนลึกคือ เราต่างต้องการชีวิตที่มีความสุขสงบ และมีความหมาย "เป็นประโยชน์และสงบเย็น" จึงเป็นหลักธรรมที่ท่านอาจารย์พุทธทาสได้ให้แนวทางในการดำเนินชีวิต กระบวนการเดินทางในชีวิตของความเป็นวีรบุรุษ วีรสตรี หรือเส้นทางชีวิตตามคติจีนก็เพื่อนำไปสู่การมีความสามารถที่จะมีชีวิตที่มีคุณภาพของการเป็นประโยชน์และสงบเย็น การเรียนรู้เพื่อ "ทำกิจและทำจิต" ก็คือพันธกิจของชีวิตเพื่อนำเราไปสู่คุณภาพที่ปรารถนา ดังนั้นหากว่าวันหนึ่งเมื่อมีใครมาขอความช่วยเหลือกับการดำเนินชีวิต มีใครบางคนมาเกี่ยวข้องในฐานะเพื่อนร่วมงาน ในฐานะลูกน้อง ในฐานะผู้พึ่งพิง แทนการแนะนำสั่งสอน โปรดระลึกเสมอถึงความเป็นกระบวนการเติบโตและ เส้นทางชีวิตของบุคคลผู้นั้น ระลึกถึงวัย อายุ พื้นฐานประสบการณ์ ความพร้อมและจังหวะชีวิตของพวกเขาว่าอยู่ในขั้นตอนไหน พวกเขากำลังอยู่ในช่วงเรียนรู้ตนเองว่าตนเองคือใคร และตนเองมุ่งหวังจะเป็นใครในอนาคต

รอยต่อของแต่ละช่วงปีระหว่างปีเก่ากับปีใหม่ จึงเป็นโอกาสอันดีของการได้มาสำรวจชีวิตว่า เราได้ทำอะไรบ้างแล้วกับพันธกิจชีวิต เราได้อยู่ขั้นตอนไหนของการอยู่ในเส้นทางชีวิต เส้นทางพันธกิจนำเราไปสู่ชีวิตที่เป็นประโยชน์ สงบเย็นหรือไม่ แต่ละวันเราได้ทำกิจและทำจิตที่นำเราสู่เส้นทางที่ปรารถนาหรือไม่ ณ โอกาสของรอยต่อศักราชปีเก่า ปีใหม่ที่กำลังมา จึงเป็นโอกาสอันดีของการได้ทบทวนเพื่อดูแลชีวิตให้มีความหมาย