ลวดหนามดิจิทัล

พสุ ศรีหิรัญ ผู้อำนวยการสำนักนโยบายและวิชาการกระจายเสียงและโทรทัศน์ สำนักงาน กสทช.

ลวดหนาม สิ่งประดิษฐ์ง่ายๆ ที่เคยเห็นได้ทั่วไป ที่ปัจจุบันแทบจะหาพบยากมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะในเขตเมืองที่เต็มไปด้วยสิ่งประดิษฐ์ใหม่ๆ ที่แข่งกันประชันกันพิสูจน์ว่าสิ่งประดิษฐ์ใดจะเป็นสิ่งพลิกหน้าประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ เชื่อหรือไม่ว่าลวดหนามคือสิ่งประดิษฐ์ที่เปลี่ยนโฉมหน้าโลกไปอย่างสิ้นเชิง และเป็นรากฐานของระบบทุนนิยมที่หล่อเลี้ยงโลกที่เราอยู่ให้หมุนไปอย่างรวดเร็ว

จากหนังสือเรื่อง Fifty things that made the modern economy โดย Tim Harford หากย้อนไปเมื่อเกือบ 200 ปี ในประเทศสหรัฐอเมริกา การทำไร่ของเกษตรกรมักจะประสบปัญหาว่าไม่รู้ว่าเขตแดนของแต่ละครัวเรือนอยู่ที่ใด ใครมีกำลังขยายเขตเพื่อทำไร่ก็ขยายไปเรื่อย ทำให้เกิดปัญหาข้อพิพาทเรื่องที่ดินเขตแดนอย่างมากมาย รวมถึงไร่ที่ทำแล้วก็มักจะถูกสัตว์หรือกลุ่มอินเดียนแดงบุกรุกทั้งอย่างตั้งใจและไม่ตั้งใจ

ในปี ค.ศ. 1876 John Warner Gates ได้ประดิษฐ์ลวดหนามขึ้นเป็นครั้งแรกของโลก จริงอยู่ว่าก่อนหน้านี้มีการสร้างกำแพงเพื่อแบ่งเขตแดน แต่การสร้างกำแพงเพื่อแบ่งเขตการทำไร่นั้นเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ทางเศรษฐศาสตร์ แต่การใช้ลวดหนามที่มีราคาถูกทำให้การแบ่งเขตเป็นสิ่งที่เป็นไปได้ทางเศรษฐศาสตร์มากขึ้น

ลวดหนามได้รับความนิยมแพร่หลาย เพราะทำให้ชาวบ้านทั่วไปสามารถอ้างอิงกรรมสิทธิ์เหนือเขตการทำมาหากินอันชอบธรรมของตนเอง John Warner Gates ผู้ประดิษฐ์นวัตกรรมนี้ได้รับรางวัลจากสิ่งประดิษฐ์ของเขาด้วยกำไรมหาศาลจากยอดขายอันถล่มทลาย

ลวดหนามเป็นสิ่งที่ทำให้มนุษย์สามารถอ้างกรรมสิทธิ์ความเป็นเจ้าของทรัพย์สินของตัวเองได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น และกรรมสิทธิ์นี้เองที่เป็นรากฐานสำคัญในการสร้างระบบทุนนิยม ประชาชนต่างแข่งขันเพื่อพัฒนาตนเองให้สามารถสะสมทุนให้มากขึ้นเรื่อยๆ โดยอาศัยลวดหนามเป็นเครื่องมือในการปกป้องทรัพย์สินของตนเองจากการแย่งชิงที่ไม่ชอบธรรม

ย้อนมายุค 4.0 ทรัพย์สินที่สามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้มหาศาล ไม่ใช่ที่ดินที่ต้องอาศัยลวดหนามเป็นเครื่องมือในการอ้างกรรมสิทธิ์อีกต่อไป แต่ ทรัพย์สินในยุค 4.0 นี้เป็นทรัพย์สินที่เกิดจากแนวคิดที่ไม่สามารถจับต้องได้ หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่า "ทรัพย์สินทางปัญญา" อาทิ ลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร ตราสัญลักษณ์ เป็นต้น

ทรัพย์สินทางปัญญาถือได้ว่าเป็นรากฐานของเศรษฐกิจ 4.0 ในระบบทุนนิยม เพราะทรัพย์สินทางปัญญาเป็นกลไกขับเคลื่อนให้เกิดแรงจูงใจให้ภาคเอกชนลงทุนพัฒนาจากทรัพย์สินของตนเอง ซึ่งในโลก 4.0 คือสติปัญญา และมีสิทธิในการแสวงผลลัพธ์จากการลงทุนในสติปัญญาของตนเองได้อย่างเต็มที่

บางทีรากฐานของระบบที่ยิ่งใหญ่อาจไม่ใช่นวัตกรรมที่ดูล้ำสมัย ซับซ้อน แต่กลับเป็นเรื่องพื้นฐานง่ายๆ ที่ใกล้ตัว เช่น ลวดหนามที่เป็นต้นกำเนิดของระบบทุนนิยม รากฐานที่สำคัญของนโยบายไทยแลนด์ 4.0 ก็เช่นกัน นอกจากจะมุ่งเน้นแต่การพัฒนานวัตกรรมล้ำๆ แล้ว เรื่องพื้นฐานอย่างเรื่องการบังคับใช้และกำกับดูแลไม่ให้มีการละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาก็จำเป็นต้องให้ความสำคัญด้วย เพราะนวัตกรรมไม่ใช่เรื่องที่สั่งให้เกิดได้ แต่นวัตกรรมมักจะเกิดในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม และทรัพย์สินทางปัญญาที่เข้มแข็งก็เป็นหนึ่งในปัจจัยแวดล้อมนั้น n