คุณสมบัติของเจ้าสัว

สมชาย สกุลสุรัตน์

ในชีวิตการทำงานของผมในสถาบันการเงินกว่า 40 ปี มีโอกาสได้สัมผัสกับลูกค้าระดับที่เรียกกันติดปากว่าเจ้าสัวหลายท่าน บางท่านเป็นผู้ก่อตั้งธุรกิจขนาดใหญ่ระดับหลายหมื่นล้านบาท ทั้งๆ ที่ไม่เคยเรียนหนังสือ เขียนหนังสือภาษาไทยไม่เป็น ทำให้นึกสงสัยว่าอะไรเป็นสาเหตุ หรือคุณสมบัติที่ทำให้ท่านเหล่านี้ประสบความสำเร็จ

จากการได้พบปะพูดคุยกับเจ้าสัวหลายท่าน บางท่านถึงแก่กรรมไปแล้ว บางท่านยังมีชีวิตอยู่สามารถทำงานเล่นกีฬาเบาๆ ได้ แม้จะอยู่ในวัยเกินกว่า 80 ปีแล้ว ผมคิดว่าท่านเหล่านี้มีคุณสมบัติร่วมกันหลายประการ

ประการที่ 1 ทุกท่านเป็นคนอ่อนน้อมถ่อมตัว สุภาพอ่อนโยนกับคนอื่น ถ้าถามท่านว่าอะไรที่ทำให้ท่านสามารถสร้างความยิ่งใหญ่ในธุรกิจ คำตอบของท่านที่เหมือนกัน ประการแรก คือ โชควาสนาหรือฟ้าประทานให้

อย่าเข้าใจผิดนะครับว่า ท่านเหล่านี้ร่ำรวยเพราะโชควาสนาฟ้าประทานอย่างที่ท่านบอก ความจริงความสำเร็จของคนนั้นท่านว่าต้องถูกจังหวะเวลาด้วย จึงจะเกิดผลตามต้องการ ไม่ได้หมายความว่าให้นั่งๆ นอนๆ รอโชคลาภ นักธุรกิจท่านหนึ่งในธุรกิจชิ้นส่วนยานยนต์ เล่าให้ฟังว่า สาเหตุที่ท่านเริ่มผลิตชิ้นส่วนยานยนต์จากเบาะรถจักรยานยนต์ เพราะมีสิงห์มอเตอร์ไซค์มาจอดรถหน้าร้านขายก๋วยเตี๋ยวของท่านและคุยกันเรื่องเบาะรถ ท่านจึงเกิดความคิดที่จะตั้งโรงงานขึ้นมาผลิตเบาะรถจักรยานยนต์ขาย จนสามารถผลิตจำหน่ายให้ผู้ผลิตรถจักรยานยนต์ต่างชาติได้สำเร็จ ปูทางให้ขยายธุรกิจไปผลิตชิ้นส่วนอื่นๆ ทั้งรถจักรยานยนต์และรถยนต์ภายหลัง

เจ้าสัวอีกท่านหนึ่งเล่าให้ฟังว่า ท่านเริ่มสร้างธุรกิจสิ่งทอจากการหาสินค้าไปเร่ขายในต่างประเทศทั้งๆ ที่ไม่รู้จักใครเลย ถูกปฏิเสธไม่สนใจซื้อนับเป็นสิบๆ รายจนรายสุดท้ายทดลองซื้อจากท่านเป็นจุดเริ่มของธุรกิจ

ตัวอย่างข้างต้นคือสาเหตุที่ผมคิดว่าความอ่อนน้อมถ่อมตัวเป็นคุณสมบัติประการแรกของคนที่จะเป็นเจ้าสัว เพราะทั้งสองท่านพูดตรงกันว่าถ้าไม่เกิดเหตุที่ทำให้เกิดแรงบันดาลใจ ท่านคงไม่ยืนอยู่ในจุดที่เป็นในปัจจุบัน

ผมเคยค้านว่าถึงไม่มีเหตุที่ทำให้ท่านคิดจะค้าขายตามที่เล่าให้ผมฟัง แต่ท่านคงจะแสวงหาโอกาสและจังหวะเวลาในการค้าขายจนได้ ท่านเลยเล่าเรื่องสามก๊กให้ฟังว่า จูกัดเหลียง ขงเบ้ง นั้น ถึงจะเป็นคนเก่งระดับหยั่งรู้ดินฟ้ามหาสมุทร แต่เนื่องจากโชควาสนาไม่เข้าข้าง เพราะฟ้าลิขิตให้มหาราชวงศ์ฮั่นสิ้นวาสนาที่จะปกครองแผ่นดินต่อไป ความพยายามของขงเบ้งที่จะรวบรวมแผ่นดินจีนให้เป็นหนึ่งเดียวจึงไม่ประสบผลสำเร็จ แพ้ภัยตนเองจนตายในสนามรบ เพราะร่างกายทรุดโทรม เนื่องจากทำงานหนักเกินกำลังที่จะขืนลิขิตฟ้า

พูดง่ายๆ คือ ท่านเหล่านี้ไม่หยิ่งผยองในความสำเร็จ แต่ยังเชื่อว่าความสำเร็จของท่านส่วนหนึ่งอยู่ที่โชคช่วย ถูกจังหวะเวลา จริงหรือไม่จริงท่านลองคิดดูครับ

ประการที่ 2 คือ ท่านให้ความสำคัญของ "คน" เหนือสิ่งอื่นใด ท่านจะไม่เห็นคนเป็นทรัพยากรของธุรกิจเหมือนเครื่องจักรหรือเงิน แต่จะเห็นคนเป็นคน มีเลือดเนื้อและชีวิตจิตใจ มีครอบครัวต้องดูแล ท่านรู้จักลูกน้องทุกคนอย่างเข้าถึง รู้ว่าใครเป็นอย่างไร จุดแข็งและจุดอ่อนของแต่ละคนอยู่ตรงไหน และจะใช้คนให้เหมาะสมกับงานที่ฝรั่งเพิ่งเอามาสร้างเป็นทฤษฎีให้คนเรียน เรื่องใส่คนให้เหมาะสมกับงานเมื่อไม่นานมานี้

นอกจากรู้จัก "คน" ที่เป็นลูกน้องแล้วท่านยังรู้จักคนภายนอกที่ต้องติดต่อด้วยว่าใครเป็นคนอย่างไร โดยเฉพาะลูกค้าและบรรดาข้าราชการในหน่วยราชการที่เกี่ยวข้อง นายธนาคารและคนที่มีผลประโยชน์ร่วมเพื่อให้การดำเนินธุรกิจเป็นไปอย่างราบรื่น ไม่มีอุปสรรคขัดขวาง ผมเคยถามว่าท่านทราบว่าคนคนนี้เป็นคนไม่ดี ทำไมท่านยังคบหาสมาคมอยู่ ท่านบอกว่าถ้าไม่คบหาสมาคมด้วยจะทราบได้อย่างไรว่าคน "ไม่ดี" เหล่านี้คิดอย่างไร และจะกระทบถึงธุรกิจของท่านอย่างใด เทคนิคอยู่ที่การขีดวงความคุ้นเคยคนแต่ละประเภทให้เหมาะสมต่างหาก ไม่ใช่การตัดการคบหาสมาคมด้วย เหมือนที่ระบุไว้ในตำราพิชัยสงครามของชุนวูว่าต้องรู้เขารู้เราถึงจะรบชนะ

คุณสมบัติประการที่ 3 คือ ท่านเหล่านี้เป็นนักวิเคราะห์ตัวเลขและผลประกอบการโดยธรรมชาติ มีความสามารถในการวิเคราะห์ผลประกอบการทุกแง่ทุกมุม ไม่แพ้นักวิเคราะห์ที่จบมาจากมหาวิทยาลัย แม้ว่าวิธีการวิเคราะห์จะต่างกัน แต่ผลของการวิเคราะห์ มักจะไม่ต่างกัน เพราะท่านอาศัยประสบการณ์เป็นพื้นฐานในการวิเคราะห์เหมือนกับสมมติฐานในการวิเคราะห์สมัยใหม่ ผมเคยเห็นผู้ใหญ่หลายท่านพกกระดาษแผ่นเล็กๆ ไว้ในกระเป๋าเสื้อ มีข้อมูลที่สำคัญของธุรกิจและแผนงานสำคัญในอนาคตครบถ้วน ไม่ต้องอาศัยรายงานที่มีรายละเอียดมากมายเหมือนรายงานจากคอมพิวเตอร์ แต่พอพูดด้วยสักพัก จะรู้สึกได้ทันทีว่าท่านคิดตามและเข้าใจธุรกิจของท่านอย่างลึกซึ้ง จากข้อมูลในกระดาษแผ่นน้อยนี้เท่านนั้น

คุณสมบัติประการที่ 4 คือ ความเฉลียวฉลาด ผมรู้จักเจ้าสัวท่านหนึ่งในธุรกิจพลังงานท่านสามารถจำต้นทุนและราคาสินค้าสารพัดชนิดได้ทุกตัวโดยไม่ต้องดูรายงานที่เจ้าหน้าที่นำมาเสนอ สามารถตัดสินใจได้ทันทีว่าสินค้าตัวใด ขายแล้วมีกำไร ตัวใดควรขายเพื่อลดสต๊อกแม้ว่าจะขาดทุน ทุกท่านจะไม่ยอมรับว่าเป็นคนฉลาด แต่จะถ่อมตัวว่าไม่ได้เก่งกว่าคนธรรมดา แต่ทำมากับมือจึงจำได้ จะจริงจะเท็จผมไม่ทราบไอคิวของท่านแต่โดยส่วนตัวผมเชื่อว่าคนที่จะสร้างตัวได้ขนาดนี้ จะต้องมีความเฉลียวฉลาดในตัวมากกว่าคนทั่วไป

คุณสมบัติประการสุดท้าย ที่อยากพูดถึง การกล้ารับความเสี่ยงเมื่อจำเป็นและกล้ารับผลเสียหาย ตัดขาดทุนก่อนขยายตัว หรือกล้าได้กล้าเสีย เจ้าสัวท่านหนึ่งบอกผมว่าหลักการทำธุรกิจของท่านคือธุรกิจใดของท่านถ้าเกิน 2 ปีแล้วยังไม่มีกำไรจะต้องรีบแก้ไขโดยด่วน ถ้าเกิน 3 ปี แล้วยังไม่มีกำไรต้องเตรียมทางหนีทีไล่ให้เสียหาย น้อยที่สุด ถ้า 5 ปีแล้วยังไม่มีกำไรต้องปิดกิจการทิ้งตัดความเสียหายก่อนขยายตัวแม้จะต้องขาดทุนก็ต้องยอม

ท่านลองประเมินตัวเองดูครับว่าพอจะเป็นเจ้าสัวกับเขาได้ไหม n