ทำไมต้องปฏิรูปตำรวจ

สมผล ตระกูลรุ่ง

การปฏิรูปตำรวจเป็นวาระแห่งชาติ คสช.ให้ความสำคัญด้วยการตั้งกรรมการระดับชาติ ย่อมแสดงว่าตำรวจมีปัญหาจึงต้องมีการปฏิรูปกันอย่างใหญ่โต แต่ฟังเสียงจากหลายๆ ฝ่าย ไม่แน่ใจว่าจะปฏิรูปได้สำเร็จหรือไม่ และแม้ปฏิรูปได้ จะดีกว่าเก่าหรือแย่กว่าเดิม

ตำรวจมีปัญหาอะไรหรือจึงมีเสียงเรียกร้องให้ปฏิรูปองค์กรตำรวจ

ตำรวจเป็นต้นน้ำแห่งกระบวนการยุติธรรม เป็นผู้ที่ใกล้ชิดเป็นด่านแรกที่ประชาชนจะต้องมาติดต่อ ด้วย ขอบเขตอำนาจหน้าที่ของตำรวจนั้นกว้างขวางมาก เรียกว่าตั้งแต่เกิดจนตาย มีเรื่องให้ต้องเกี่ยวข้องกับตำรวจได้ทั้งนั้น หน้าที่ตำรวจจึงทำตั้งแต่ไม้จิ้มฟันยันเรือรบ และในความเป็นจริงเมื่อประชาชนเดือดร้อนไม่ว่าเรื่องใด หน่วยงานแรกที่นึกถึงคือตำรวจ ซึ่งน่าจะเป็นเพราะตำรวจทำงาน 24 ชั่วโมงไม่มีวันหยุด ซึ่งต่างจากหน่วยงานราชการอื่นที่จะทำงานเฉพาะวันเวลาราชการเท่านั้น นอกเวลาไม่สามารถติดต่อได้ ฉะนั้น แม้ไม่อยากจะไปโรงพักแต่ก็ไม่รู้จะไปหน่วยงานไหนได้

เมืองไทยในยุครัฐตำรวจ สมัย พล.ต.อ.เผ่า ศรียานนท์ จึงได้มีสโลแกนว่า ภายใต้ดวงอาทิตย์ไม่มีอะไรที่ตำรวจไทยทำไม่ได้ จนถูกนำไปล้อเลียนโดยเติมวลีต่อท้ายว่า ยกเว้นความดี

ตำรวจไทยจึงทำงานในหลายภารกิจ ทั้งๆ ที่ไม่น่าจะเป็นภารกิจโดยตรงของตำรวจ เช่น ตำรวจรถไฟ ตำรวจดับเพลิง ตำรวจป่าไม้ ตำรวจตรวจคนเข้าเมือง ตำรวจทำหน้าที่ควบคุมการจดทะเบียนรถยนต์ แต่ทุกเรื่องถ้าจะตีความให้เกี่ยวข้องกับตำรวจ ย่อมสามารถตีความได้ทั้งนั้น เพราะทุกเรื่องเกี่ยวข้องกับกฎหมายและตำรวจเป็นผู้บังคับใช้กฎหมาย

ด้วยเหตุนี้ จึงมีความพยายามที่จะปรับเปลี่ยนองค์กร ให้หน่วยงานอื่นที่น่าจะเป็นหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงเป็นผู้มีหน้าที่รับผิดชอบ เช่น งานทางด้านการเสียภาษีและการจดทะเบียนรถยนต์ ได้โอนให้กรมการขนส่งทางบกเป็นผู้ รับผิดชอบ หรืองานดับเพลิงก็โอนให้หน่วยงานที่เป็นองค์กรท้องถิ่น เช่น กทม. เป็นผู้รับผิดชอบ แต่ยังมีบางหน่วยงานที่ไม่น่าจะเป็นหน้าที่ของตำรวจ เช่น การตรวจคนเข้าเมืองซึ่งโดยสภาพน่าจะเป็นภารกิจของกระทรวงการต่างประเทศ แต่ตำรวจก็ยังดูแลรับผิดชอบ ยังไม่ยอมปล่อย จนถูกนินทากันว่าเป็นเพราะสามารถแสวงหาผลประโยชน์ได้ง่าย

ภารกิจโดยตรงของตำรวจ คือ การบำบัดทุกข์บำรุงสุขให้กับประชาชน โดยมีกฎหมายและอาวุธเป็นเครื่องมือในการปฏิบัติภารกิจ ตำรวจซึ่งใกล้ชิดกับประชาชน จึงให้คุณให้โทษกับประชาชนได้ง่าย การที่ตำรวจมีทั้งปืนและกฎหมายอยู่ในมือ จึงเป็นหน่วยงานที่มีอำนาจมาก ทหารนั้นมีแต่อาวุธแต่ไม่มีอำนาจบังคับใช้กฎหมาย เว้นแต่จะฉีกกฎหมายด้วยการเอารถถังออกมาวิ่ง ทำปฏิวัติรัฐประหาร เป็นรัฏฐาธิปัตย์เสียเอง มีอำนาจอธิปไตยเบ็ดเสร็จ ส่วนหน่วยงานอื่น แม้จะใช้กฎหมายโดยตรงแต่ไม่มีอำนาจที่จะใช้อาวุธ ไม่ว่าจะเป็นอัยการ หรือผู้พิพากษา

ตำรวจจึงให้คุณให้โทษกับประชาชนได้ง่าย หากตำรวจใช้อำนาจไปในทางที่ชอบก็จะเกิดความสงบสุขกับบ้านเมือง ประชาชนได้รับความเป็นธรรม แต่หากใช้อำนาจที่มีอยู่ในทาง มิชอบ แสวงหาประโยชน์เพื่อตนเอง หรือใช้ไปในทางกลั่นแกล้ง กดขี่ ประชาชนก็จะเดือดร้อน

ตำรวจก็คงเหมือนองค์กรอื่นๆ ที่มีทั้งคนดีคนเลว แต่เมื่อเกิดเรื่องไม่ดี ตำรวจทำเรื่องเลวๆ สังคมจะให้ความสนใจเป็นข่าวใหญ่โต แต่ถ้าตำรวจทำหน้าที่ตรงไปตรงมา มักจะไม่เป็นข่าว ก็คงเนื่องจากเป็นหน้าที่ที่จะต้องทำอยู่แล้ว ภาพพจน์ของตำรวจในสายตาของประชาชนจึงติดลบ ที่เรียกว่ามีต้นทุนต่ำ ซึ่งไม่มีใครทำให้ต้นทุนทางสังคมของตำรวจตกต่ำ มีแต่ตำรวจด้วยกันเองเท่านั้น ที่สร้างมาตรฐานให้ตำรวจ ไม่เป็นที่น่าเชื่อถือของประชาชน เช่น กรณีของครูจอมทรัพย์ มีคนจำนวนมากเชื่อว่าตำรวจจับแพะ เพราะผลงานในอดีตเคยมีการจับแพะมาก่อน เช่น คดีแพะอมตะ เชอรี่แอนดันแคน ที่มีผู้รับเคราะห์กรรมจากฝีมือตำรวจอย่างแสนสาหัส กว่าจะพิสูจน์ได้ บางคนตายในคุก บางคนพิการ บางคนบ้านแตก

คดีครูแพะแม้ตำรวจจะกู้ศักดิ์ศรีคืนมาได้ แต่ภาพก็ไม่ได้ใสสะอาด ยังมีการวิพากษ์วิจารณ์กันว่า เป็นการเอาคืน ซึ่งแม้จะทำตามกฎหมายที่จะดำเนินคดีกับผู้สร้างหลักฐานเท็จ แต่สังคมส่วนหนึ่งยังมองว่าเป็นการล้างแค้น อันเนื่องมาจากต้นทุนของตำรวจติดลบนั่นเอง

คนที่เคยมีคดี ไม่ว่าจะเป็นผู้ เสียหายหรือผู้ต้องหา สามารถให้คำตอบกับตัวเองได้ว่า ตำรวจเป็นผู้บำบัดทุกข์บำรุงสุข เป็นผู้พิทักษ์สันติราษฎร์จริงหรือไม่

ผมเคยมีเรื่องที่ต้องขึ้นโรงพัก แต่ไม่ใช่คดีที่ต้องฟ้องร้องต่อศาล เป็นเพียงอุบัติเหตุทางรถยนต์ที่ต้องอาศัยหลักฐานจากตำรวจเพื่อไปให้บริษัทประกัน เจอตำรวจหนุ่มที่อัธยาศัยดี ทำงานตรงไปตรงมาตามหน้าที่ ผมมีความรู้สึกประทับใจมาก ทั้งที่นายตำรวจท่านนั้นทำอยู่ในหน้าที่ที่ต้องทำ ไม่ได้บริการพิเศษนอกเหนือหน้าที่แต่อย่างใด ฉะนั้น ตำรวจวันนี้เพียงทำตามหน้าที่ด้วยอัธยาศัยไมตรี ประชาชนก็ประทับใจแล้ว แต่กรณีของผม คงใช้เป็นบรรทัดฐานไม่ได้ เพราะไม่ได้เป็นคดีที่ต้องทำสำนวนฟ้องร้องต่อศาล นอกจากนี้ ตำรวจท่านรู้ว่าจะปฏิบัติต่อคนประเภทไหนอย่างไร

คนที่มีคดีและคิดจะไปแจ้งความ มักจะต้องหาเส้นสาย หาคนรู้จักให้ตำรวจเกรงใจ และต้องท่องคาถา ของฟรีไม่มีในโลก ฉะนั้น แม้มีจดหมายน้อยฝากเรื่องมาแล้ว ก็ต้องจัดซองประเภทกฐินผ้าป่าส่งให้ด้วย มิฉะนั้น ความเป็นธรรมอาจจะมาไม่ถึง

ยิ่งเป็นผู้ต้องหาผู้กระทำผิดพอมีฐานะบ้าง ว่ากันว่า ตำรวจชอบ เพราะหาประโยชน์จากผู้ต้องหาได้ง่าย และมีช่องทางหากินได้ทุกขั้นตอน

ผมรู้จักคนขายของในตลาดที่เคยซื้อของกันประจำ วันหนึ่งไปทำความผิดลักทรัพย์ของผู้อื่นที่วางไว้ ประเภทนึกว่าลาภลอย ถูกเจ้าหน้าที่ตำรวจจับกุม ปรากฏว่าเจ้าทรัพย์เป็นคนรู้จักกันตกลงกันได้ คืนเงินค่าของไม่ถึง 2,000 บาท ขอโทษขอโพยกันต่อหน้าตำรวจ แต่คดีลักทรัพย์ยอมความไม่ได้

ผู้ต้องหามาขอคำแนะนำ ผมบอกให้ไปรับสารภาพต่อศาลให้ศาลเมตตา โดยให้ผู้เสียหายแถลงศาลว่า ได้รับชดใช้และไม่ติดใจดำเนินคดี แต่ ผู้เสียหายไม่อยากเสียเวลาไปศาล จึงต้องใช้เอกสารการชดใช้ค่าเสียหายที่ ผู้กองทำไว้เอาไปยื่นศาล เขาบอกผมว่า ครั้งแรก ผู้กองก็ขอเหล้า 2 ขวด หมายความว่าเงิน 2,000 บาท ก่อนจะสรุปคดีบอกว่า ต้องเป็นกระเช้า ถามว่า เท่าไร บอกว่า 4,000 บาท ถ้าต้องไปขอเอกสารยังไม่รู้ว่าจะจ่ายอีกเท่าไร แต่เมื่อไม่มีทางก็ต้องไป จ่ายไปอีก 2,000 บาท

คดีนี้ สรุปแล้ว ผู้เสียหายได้ค่าของคืน จำเลยรับโทษจากศาลโดยรอการลงอาญา ผู้ต้องหารับโทษจากตำรวจจ่ายเงิน 8,000 บาท

ทั้งหลายทั้งปวง ผมไม่ได้ต้องการทำลายตำรวจ แต่ต้องการสะท้อนภาพให้ตำรวจปรับปรุงองค์กรของตนเอง ถ้าตำรวจทำหน้าที่ตรงไปตรงมา คงไม่มีใครเรียกร้องให้ต้องปฏิรูปตำรวจ n