ดาวพุธ ดาวศุกร์ และดาวอังคาร ในปี 2561

โดย วรเชษฐ์ บุญปลอด

มาถึงช่วงใกล้สิ้นปีแล้ว เช่นเคยเหมือนทุกปี คือการเตรียมตัวสำหรับปรากฏการณ์ท้องฟ้าในปีถัดไป สัปดาห์นี้เริ่มจากดาวเคราะห์สว่าง 3 ดวงแรก

ดาวพุธเป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดและเคลื่อนที่เร็วที่สุด ด้วยมุมห่างจากดวงอาทิตย์ที่จำกัด คนบนโลกจึงมีโอกาสสังเกตดาวพุธได้เฉพาะในเวลาที่ท้องฟ้าไม่มืดสนิท

ปี 2561 มีช่วงที่สังเกตดาวพุธได้ดีในเวลาเช้ามืดอยู่ 4 ช่วง ช่วงแรกต่อเนื่องมาจากปลายเดือน ธ.ค. 2560 โดยจะสังเกตได้ไปถึงปลายเดือน ม.ค. 2561 ซึ่งดาวพุธจะอยู่ใกล้ดาวเสาร์ในวันที่ 13 ม.ค. ช่วงที่ 2 คือกลางเดือน เม.ย. ถึงปลายเดือน พ.ค. ช่วงที่ 3 อยู่ในปลายเดือน ส.ค. ถึงต้นเดือน ก.ย. และช่วงสุดท้ายอยู่ในเดือน ธ.ค. โดยดาวพุธอยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดีในวันที่ 22 ธ.ค.

ช่วงเวลาที่สังเกตดาวพุธได้ดีในเวลาหัวค่ำมี 3 ช่วง ช่วงแรกอยู่ในเดือน มี.ค. โดยมีดาวศุกร์อยู่ทางซ้ายมือของดาวพุธ ช่วงที่ 2 คือกลางเดือน มิ.ย. ถึงปลายเดือน ก.ค. ช่วงสุดท้ายคือปลายเดือน ต.ค. ถึงกลางเดือน พ.ย. โดยมีดาวพฤหัสบดีอยู่ห่างไปทางขวามือของดาวพุธ

เข้าสู่ปี 2561 เรายังไม่เห็นดาวศุกร์เนื่องจากอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ ดาวศุกร์อยู่ในแนวเดียวกับดวงอาทิตย์ในวันที่ 9 ม.ค. โดยมีดวงอาทิตย์คั่นกลางระหว่างโลกกับดาวศุกร์ หลังจากนั้นดาวศุกร์จะทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากขึ้นอย่างช้าๆ เริ่มปรากฏเป็นดาวประจำเมืองบนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำตั้งแต่ราวกลางเดือน ก.พ. โดยอยู่ใกล้ขอบฟ้าและอยู่บริเวณกลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ

ต้นเดือน มี.ค. ดาวศุกร์เข้าสู่กลุ่มดาวปลาโดยมีดาวพุธมาอยู่ใกล้เดือน เม.ย. ดาวศุกร์เคลื่อนผ่านกลุ่มดาวแกะและวัว คืนวันที่ 24-25 เม.ย. ดาวศุกร์อยู่ทางซ้ายมือของกระจุกดาวลูกไก่ที่ระยะ 3.5 องศา ตั้งแต่เดือน มิ.ย. จะเริ่มสังเกตว่าตำแหน่งของดาวศุกร์ในแต่ละวันเริ่มขยับไปทางทิศใต้ (ซ้ายมือ) มากขึ้น มีวันที่น่าสนใจคือวันที่ 20 มิ.ย. ดาวศุกร์จะผ่านใกล้กระจุกดาวรังผึ้งในกลุ่มดาวปูที่ระยะ 0.8 องศา และวันที่ 10 ก.ค. ดาวศุกร์จะผ่านใกล้ดาวหัวใจสิงห์ในกลุ่มดาวสิงโตที่ระยะ 1.0 องศา

เดือน ส.ค. ดาวศุกร์เข้าสู่กลุ่มดาวหญิงสาว ทำมุมห่างดวงอาทิตย์ที่สุดในวันที่ 18 ส.ค. จากนั้นวันที่ 1 ก.ย. ดาวศุกร์ผ่านใกล้ดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาวที่ระยะ 1.2 องศา ดาวพฤหัสบดีซึ่งเป็นดาวสว่างอยู่ในกลุ่มดาวคันชั่งเริ่มเข้าใกล้ดาวศุกร์มากขึ้น แต่ก่อนที่ดาวเคราะห์สว่างสองดวงนี้จะใกล้กัน ดาวศุกร์จะเคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์อย่างรวดเร็ว ห่างดาวพฤหัสบดีออกไป และทำให้มีตำแหน่งอยู่ใกล้ขอบฟ้ามากขึ้นและตกเร็วขึ้นทุกวัน

เมื่อเข้าสู่เดือน ต.ค. ดาวศุกร์จะเข้าสู่เขตของกลุ่มดาวคันชั่ง ก่อนถอยกลับไปสู่กลุ่มดาวหญิงสาว กลางเดือน ต.ค.หากไม่มีเมฆฝนเป็นอุปสรรคมากนัก จะเป็นช่วงที่ดาวพุธขึ้นมาปรากฏอยู่ห่างไปทางขวามือของดาวศุกร์ และเป็นช่วงสุดท้ายที่มีโอกาสเห็นดาวศุกร์ หลังจากนั้นดาวศุกร์จะใกล้ดวงอาทิตย์ โดยมีตำแหน่งอยู่ระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ในวันที่ 26 ต.ค.

ต้นเดือน พ.ย. ดาวศุกร์ทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากพอให้เริ่มสังเกตได้บนท้องฟ้าทิศตะวันออกในเวลาเช้ามืด ที่เราเรียกว่าดาวประกายพรึก โดยผ่านใกล้ดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาวอีกครั้งในวันที่ 15 พ.ย. ด้วยระยะห่าง 1.2 องศา แล้วเข้าสู่กลุ่มดาวคันชั่งในกลางเดือน ธ.ค.

ดาวอังคารมีวงโคจรอยู่ถัดไปจากโลกตามระยะห่างจากดวงอาทิตย์ ช่วงที่สังเกตดาวอังคารได้ดีที่สุดคือขณะที่ดาวอังคารอยู่ใกล้โลก อยู่ในช่วงที่ดาวอังคารอยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ เกิดขึ้นเฉลี่ยทุก 2 ปี 2 เดือน วงโคจรของดาวอังคารที่เป็นวงรี ทำให้ดาวอังคารอยู่ห่างโลกไม่เท่ากันในการเข้าใกล้แต่ละครั้ง

ปี 2561 เป็นปีที่ดีที่สุดนับตั้งแต่ปี 2546 สำหรับการสังเกตดาวอังคาร เนื่องจากดาวอังคารจะผ่านจุดตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ในเดือน ก.ค. ต้นปีดาวอังคารอยู่บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืด โดยอยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดีในกลุ่มดาวคันชั่ง ใกล้กันที่สุดใน วันที่ 7 ม.ค. ที่ระยะห่างเพียง 0.2 องศา

เมื่อเข้าสู่เดือน ก.พ. ดาวอังคารผ่านกลุ่มดาวแมงป่องและคนแบกงู เป็นช่วงที่ดาวอังคารอยู่ใกล้ดาวแอนทาเรสหรือดาวปาริชาตในกลุ่มดาวแมงป่อง ซึ่งดาวดวงนี้มีชื่อที่แปลว่าคู่แข่งหรือเทียบเท่าดาวอังคาร มาจากการที่ทั้งคู่มีสีค่อนไปทางแดงคล้ายกัน ที่น่าสนใจคือช่วงนี้ดาวทั้งสองมีความสว่างใกล้เคียงกันด้วย เน้นย้ำความคล้ายกันระหว่างดาวอังคารกับแอนทาเรส

กลางเดือน มี.ค. ดาวอังคารเข้าสู่กลุ่มดาวคนยิงธนู จากนั้นผ่านใกล้ดาวเสาร์ในวันที่ 3 เม.ย. ที่ระยะ 1.3 องศา กลางเดือน พ.ค. ดาวอังคารเข้าสู่กลุ่มดาวแพะทะเล การที่โลกซึ่งมีวงโคจรอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากกว่าและเคลื่อนที่เร็วกว่าได้เข้ามาใกล้ดาวอังคารมากขึ้น ทำให้ตำแหน่งดาวอังคารในมุมมองจากโลกเริ่มเคลื่อนที่ถอยหลังเมื่อเทียบกับดาวฤกษ์

ดาวอังคารอยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ในวันที่ 27 ก.ค. เป็นช่วงที่ดาวอังคารมีความสว่างมากที่สุดด้วยโชติมาตร -2.8 ซึ่งสว่างกว่าดาวพฤหัสบดี เห็นได้ตลอดทั้งคืนตั้งแต่หัวค่ำถึงเช้ามืด โลกและดาวอังคารเข้าใกล้กันที่สุดในวันที่ 31 ก.ค. ที่ระยะห่าง 0.385 หน่วยดาราศาสตร์ (58 ล้านกิโลเมตร) ดาวอังคารมีขนาดปรากฏใหญ่สุดที่ 24.3 พิลิปดา นับว่าใกล้โลกที่สุดนับตั้งแต่ปี 2546 และเราจะไม่เห็นดาวอังคารสว่างและใหญ่เท่านี้อีกจนถึงปี 2578

ที่น่าสนใจเป็นพิเศษนอกจากการเข้าใกล้โลกของดาวอังคารในปีนี้ คือในคืนวันที่ 27 ก.ค. เข้าสู่เช้ามืดวันที่ 28 ก.ค. จะเกิดจันทรุปราคาเต็มดวงครั้งที่ 2 ของปี เราจึงเห็นดาวอังคารเป็นดาวสว่างเด่น อยู่ห่างไปทางทิศใต้ของดวงจันทร์ขณะเกิดจันทรุปราคาที่ระยะ 6 องศา หลังจากเดือน ก.ค. ดาวอังคารมีความสว่างลดลงและมีขนาดปรากฏในกล้องโทรทรรศน์เล็กลงเนื่องจากห่างโลกมากขึ้น ปลายเดือน ส.ค. ดาวอังคารถอยเข้าไปในเขตของกลุ่มดาวคนยิงธนู ก่อนจะกลับมาเคลื่อนที่เดินหน้าเข้าสู่กลุ่มดาวแพะทะเลอีกครั้ง

กลางเดือน พ.ย. ดาวอังคารเข้าสู่กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ คืนวันที่ 7 ธ.ค. เป็นคืนที่น่าสนใจสำหรับผู้ที่มีกล้องโทรทรรศน์ ดาวอังคารจะผ่านใกล้ดาวเนปจูนโดยเข้าใกล้กันที่สุดในเวลา 3 ทุ่ม ด้วยระยะห่างเพียง 2 ลิปดา จากนั้นดาวอังคารจะย้ายเข้าสู่กลุ่มดาวปลาในปลายเดือน ธ.ค.