แอปเปิ้ลกับการเมือง

ดร.รุจิระ บุนนาคกรรมการผู้จัดการMarut Bunnag International Law [email protected] : @RujiraBunnag

สงครามโลกครั้งที่ 3 จะเกิดขึ้นหรือไม่ยังไม่มีใครตอบได้ แต่สงครามทางเศรษฐกิจเกิดขึ้นแล้ว และประเทศมหาอำนาจของโลกจะใช้นโยบายคว่ำบาตรเศรษฐกิจหากมีปัญหาระหว่างประเทศเกิดขึ้นกับประเทศเล็กๆ อยู่เสมอ

การคว่ำบาตรเศรษฐกิจ หมายถึง การยุติการติดต่อกันในมิติใดมิติหนึ่งในทางการค้าการลงทุน เพื่อประโยชน์ในการลงโทษ ต่อรอง หรือเพื่อตักเตือน คู่กรณีอีกฝ่ายให้ทำตามนโยบายหรือสิ่งที่ตัวเองต้องการ

เมื่อไม่นานมานี้ แอปเปิ้ล อิงค์ บริษัทเทคโนโลยีของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นผู้ผลิตโทรศัพท์ไอโฟนที่ได้รับความนิยมไปทั่วโลก ได้ถอดแอพพลิเคชั่นยอดนิยมของชาวอิหร่านออกจาก App Store กว่า 10 รายการ เช่น ดิจิกาลา (Digikala) บามิโล (Bamilo) ซึ่งเป็นแอพพลิเคชั่นซื้อสินค้าออนไลน์ เพื่อให้เป็นไปตามมาตรการปิดกั้นการค้าของประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ระหว่างสหรัฐและอิหร่าน

นอกจากนี้ แอปเปิ้ลยังส่งอีเมลถึงนักพัฒนาแอพพลิเคชั่นในอิหร่าน ว่า บริษัทไม่สามารถรับแอพพลิเคชั่นจากนักพัฒนาในอิหร่านได้อีก เนื่องจากติดข้อจำกัดทางกฎหมาย ซึ่งถือเป็นการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจในแบบงงๆ สำหรับลูกค้าไอโฟนในอิหร่าน

อิหร่านถือเป็นศัตรูตัวฉกาจของสหรัฐมาอย่างยาวนาน นับแต่กลุ่มนักศึกษาหัวรุนแรงของอิหร่านได้จู่โจมเข้ายึดสถานเอกอัครราชทูตสหรัฐในกรุงเตหะราน เมื่อปี 2522 เจ้าหน้าที่สถานทูตสหรัฐต้องหลบซ่อนตัวในกรุงเตหะรานเป็นระยะเวลานานถึง 400 กว่าวัน จึงทำให้นับแต่นั้นเป็นต้นมาทั้งสองประเทศก็มีความหวาดระแวงต่อกันตลอดมา สหรัฐได้หันมาเล่นงานอิหร่านด้านเศรษฐกิจโดยใช้องค์กรระหว่างประเทศมากดดัน เช่น สหประชาชาติ สหภาพยุโรป และใช้ข้ออ้างว่าอิหร่านสนับสนุน ผู้ก่อการร้าย รวมถึงโครงการพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ ก่อนหน้านี้สหรัฐเคยกีดกันทางการค้าและคว่ำบาตรอิหร่านอยู่บ่อยครั้ง เพื่อกดดันให้อิหร่านยกเลิกการเดินหน้าโครงการพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์

แต่เมื่อการเมืองเปลี่ยนฝ่าย นโยบายก็เปลี่ยนไป โดยเมื่อปี 2556 สหรัฐได้ผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรลง โดยอนุญาตให้นำเข้าเครื่องมือสื่อสารสมาร์ทโฟน และแท็บเล็ตเข้าไปยังอิหร่านได้ ซึ่งอ้างว่าเป็นไปเพื่อสนับสนุนเสรีภาพทางการเมืองของชาวอิหร่าน และให้ชาวอิหร่านได้เข้าถึงเทคโนโลยี เพื่อไม่ให้รัฐบาลปิดหูปิดตาประชาชน

การที่แอปเปิ้ลกระทำการต่อชาวอิหร่านที่เป็นลูกค้าของไอโฟนในคราวนี้นั้น ได้สร้างความไม่พอใจเป็นอย่างมากและรวมตัวกันเสนอ รายชื่อราว 4,500 คน เพื่อเสนอเรื่องดังกล่าวถึงผู้บริหารของแอปเปิ้ล แต่แอปเปิ้ลกลับมีท่าทีเฉยชา โดยบอกแต่เพียงว่าเรื่องนี้เป็นการปฏิบัติตามกฎหมายการคว่ำบาตรอิหร่านฉบับใหม่ของรัฐบาลอเมริกา อันทำให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสารสนเทศและการสื่อสารของอิหร่านถึงกับบอกว่า แอปเปิ้ลเป็นบริษัทที่ไม่มีความเคารพต่อสิทธิขั้นพื้นฐานของผู้บริโภค

ก่อนหน้านี้ เมื่อปี 2558 เกิดเหตุคนร้ายกราดยิงภายในอาคารศูนย์ "อินแลนด์ รีเจียนอล เซ็นเตอร์" เมืองซานเบอร์นาดิโอ รัฐแคลิฟอร์เนีย ของสหรัฐ มีผู้เสียชีวิต 14 ราย และบาดเจ็บ 17 ราย คนร้ายถูกตำรวจวิสามัญฆาตกรรมในที่สุด โดยหลักฐานชิ้นสำคัญในคราวนั้น คือ ไอโฟน 5 ซี ที่ทางเอฟบีไอยื่นคำร้องต่อศาลในรัฐแคลิฟอร์เนีย เพื่อให้แอปเปิ้ลช่วยเหลือทางเทคนิคโดยการปลดล็อกรหัสผ่านไอไฟนของคนร้าย

เหตุการณ์ในคราวนั้นแอปเปิ้ลซึ่งเป็นผู้ผลิต "ไอโฟน 5 ซี" ปฏิเสธที่จะให้ข้อมูลกับทางเอฟบีไอ โดยให้เหตุผลว่าการกระทำดังกล่าวเป็นการละเมิดความเป็นส่วนตัวของบริษัท ทั้งยังเป็นการละเมิดต่อระบบรักษาความปลอดภัยของลูกค้า ผลสุดท้ายเอฟบีไอต้องหันไปพึ่งแฮ็กเกอร์ (Hacker) เพื่อเข้าถึงข้อมูลโทรศัพท์ในมือถือไอโฟนของคนร้าย

แต่ในคราวนี้ แอปเปิ้ล ซึ่งครองตลาดส่วนแบ่งโทรศัพท์มือถืออันดับสองของโลกกลับให้ความร่วมมือกับทางการสหรัฐ เพื่อกีดกันทางการค้ากับลูกค้าของตัวเอง โดยไม่กลัวว่าจะสูญเสียลูกค้าไปให้ฝ่ายตรงข้าม

แอปเปิ้ลกับการเมืองและนโยบายคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจของสหรัฐที่มีต่ออิหร่าน จึงกลายเป็นเรื่องเดียวกัน และการใช้นโยบายคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจด้านการสื่อสารที่ถือเป็นปัจจัยที่ 5 ของคนในโลกยุคดิจิทัล ถือเป็นเรื่องที่สร้างความยากลำบากในการใช้ชีวิตประจำวันอยู่พอสมควร และถือเป็นการเลือกปฏิบัติเฉพาะลูกค้าบางกลุ่ม ชนชาติบางชนชาติของแอปเปิ้ล โดยเฉพาะการถอดบางแอพพลิเคชั่นหรือล็อกรหัสไม่ให้ชาวอิหร่านเข้าใช้งานได้ ไม่ควรจะเกิดขึ้นกับบริษัทยักษ์ใหญ่ระดับโลก

แอปเปิ้ลสามารถผลิตโทรศัพท์มือถือไอโฟนให้มีคุณสมบัติโดดเด่น ได้รับความนิยมจากผู้คนทั่วโลก ถึงแม้แอปเปิ้ลจะไม่มีสำนักงานอยู่ในอิหร่าน แต่ชาวอิหร่านหลายล้านคนแอบนำเข้าไอโฟนจากต่างประเทศ หากวันหนึ่งวันใดทางการสหรัฐใช้นโยบายนี้กับแอปเปิ้ลเพื่อบีบให้ประเทศอื่นยอมตามนโยบายเศรษฐกิจของตัวเอง ถึงวันนั้นแอปเปิ้ลที่มีชื่อเสียงและมีลูกค้าทั่วโลกจะยอมทำตามหรือไม่ หรือจะถือนโยบายยึดถือ ความลับของลูกค้าข้อมูลส่วนบุคคลเป็นสำคัญ

การกระทำของแอปเปิ้ลในคราวนี้ถือเป็นความท้าทายอย่างหนึ่งในทางการค้าการลงทุน โดยยอมเอาชื่อเสียงของตัวเองเพื่อรักษานโยบายของชาติเป็นสำคัญ และชาติที่เป็นคู่อริกับสหรัฐ อาจต้องศึกษากรณีนี้เป็นตัวอย่าง หากว่าวันหนึ่งวันใดถูกแอปเปิ้ลใช้นโยบายแบบนี้ เพื่อจะได้พัฒนาเทคโนโลยีของตัวเอง หรือชิงปิดกั้นกีดกันแอปเปิ้ลออกจากตลาดมือถือภายในประเทศเสียก่อน

สุดท้ายแล้ว เศรษฐกิจและการเมืองจะกลายเป็นเรื่องเดียวกัน แม้ว่าโลกปัจจุบันจะมีการแข่งขันเสรีทางการค้า แต่เมื่อวันหนึ่งวันใดการเมืองไม่ลงตัว นโยบายกีดกันทางการค้าและคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจจะถูกนำมาใช้และได้ผลทุกครั้งไปเสมอ n