เผชิญหน้าผกค.

โดย ถาวร หลีกภัย

คุณพรศักดิ์ จันทวรรณศรี จบธรณีวิทยาจากภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รุ่นที่ 13 รุ่นเดียวกับคุณวัชระสุขเกษม นักธรณีวิทยาหน้าใหม่อีกคนหนึ่งที่เข้ามาช่วยผมอยู่ในเวลานั้น

คุณวัชระพบเผชิญกับเหตุการณ์ที่ต่างไปจากคุณพรศักดิ์

หลังจากบ้านเมืองเกิดเหตุการณ์ในปี พ.ศ. 2516 ได้ส่งผลกระทบมาถึงการสำรวจแร่ในพื้นที่อาชญาบัตรของบริษัทโดยตรง คือปัญหาผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ หรือว่า ผกค. มีมากขึ้นที่ทำให้การสำรวจแร่ของเรายากลำบากมากขึ้นด้วย โดยหลีกเลี่ยงไม่พ้น

ยิ่งโดยเฉพาะหลังเกิดเหตุการณ์ทางการเมืองเมื่อวันที่ 6 ต.ค. 2519 ปัญหา ผกค.ก็มีแต่ทวีความรุนแรงขึ้น ขนาดที่ว่าสถานีตำรวจบ้านท่าเฉลา หมู่บ้านเล็กๆ ที่ตั้งอยู่ห่างจากเหมืองแร่เขา ใบลานออกมาถึง 2 กิโลเมตร ยังถูกพวก ผกค.โจมตี คงไม่ต้องพูดถึงเหมืองและพื้นที่อาชญาบัตร ที่ทางบริษัทต้องสำรวจเพิ่มซึ่งอยู่ลึกเข้าไปอีกเป็นป่าเป็นเขา และพวกเรารู้ดีว่าเป็นพื้นที่ที่ตกอยู่ใต้อิทธิพลของ ผกค.

พวกเรารู้สึกว่าไม่ปลอดภัยแน่ถ้าเข้าไปทำงานในพื้นที่ แต่ในเมื่อบริษัท ไทยฟลูออไรต์ รีซอสเซส ได้จ้างพวกเรามาแล้วและพวกเราไม่กล้าพอก็ควรจะลาออกไป ดังที่ผมได้ย้ำเตือนบอกกับนักธรณีวิทยารุ่นน้องอยู่เสมอ ว่างานแบบนี้ไม่มีใครบังคับใครเป็นเรื่องที่ทำโดยสมัครใจ ถ้าใครไม่อยากทำก็ต้องลาออกไปหางานใหม่เท่านั้นเอง

อย่างไรก็ตาม เมื่อทำแล้วผมก็จะพยายามทำให้ปลอดภัยที่สุด อย่างกรณี ผกค.นี้ ในเวลานั้น ผมคิดว่าเราต้องเปิดเผยตัวเองก่อนอื่นใดเป็นดีที่สุด

ก่อนอื่นเราไม่รู้ว่าใครเป็น ผกค. แต่ทาง ผกค.น่าจะมีสายสืบที่พอจะรู้ว่า พวกเราเป็นใคร และมาทำอะไรกันที่ในป่านี้ พวกเรามาทำมาหากิน และไม่ได้เป็นศัตรูใคร พวกเราจึงเริ่มต้นงานสำรวจแร่ จากพื้นที่รอบๆ เหมือง ให้คนในพื้นที่รวมทั้งพวกในป่าด้วยได้รับรู้กันก่อนว่าพวกเราไม่ใช่เจ้าหน้าที่ราชการ แม้ว่าหน่วยสำรวจแร่ของเราจะใช้รถแลนด์โรเวอร์ ซึ่งคนมักจะเข้าใจว่าเป็นรถของทางราชการ ก็เป็นเพียงเรื่องบังเอิญ เราทำให้คนในพื้นที่เห็นว่าเราแค่มาสำรวจแร่

โดยเฉพาะการตั้งแคมป์ที่พักอยู่ใกล้ๆ หมู่บ้านกะเหรี่ยงที่หมู่บ้าน พุน้ำร้อน ก็หวังว่าชาวกะเหรี่ยงที่ต้องเข้าไปหาของป่าภายในป่าที่เป็นสายพวก ผกค.โดยไม่ตั้งใจอาจส่งข่าวให้ ผกค.รู้ว่าพวกเราเป็นใคร พวกเราก็น่าจะปลอดภัย ผมเชื่ออย่างนั้น

แล้ววันหนึ่งใน พ.ศ. 2517 ระหว่างที่พวกเราตั้งแคมป์อยู่ที่บ้าน พุน้ำร้อนใกล้กับหมู่บ้านกะเหรี่ยงนั้น หลังจากที่ได้แยกกันออกสำรวจในพื้นที่แล้ว นัดเวลาเจอกันที่แคมป์ 4 โมงเย็น ปรากฏว่าทุกคนต่างกลับมาพร้อมหน้ากันหมด ขาดแต่คุณวัชระกับผู้ช่วย

แม้ว่าคุณวัชระไม่ได้ไปคนเดียวแต่มีผู้ช่วยสำรวจไปด้วย ก็ทำให้ผมอดเป็นกังวลไม่ได้ เมื่อรอนานแล้วคุณวัชระยังไม่กลับมา หวั่นว่าอาจไปหลงเสียงนางไม้เหมือนคุณพรศักดิ์เข้าอีกคน จนใกล้พลบค่ำคุณวัชระกับผู้ช่วยถึงได้โผล่มา

"พี่ ผกค.คุมตัวผมไว้ ผมต้องชี้แจงอยู่นานว่า ผมไม่ใช่เจ้าหน้าที่ ผมมาสำรวจแร่ ไม่มีอาวุธ มีแค่ค้อนเคาะหิน เขาถึงได้ยอมปล่อยตัวออกมา" คุณวัชระ บอกผม

คุณวัชระ สุขเกษม หลังจากที่ได้ลาออกจากบริษัท ไทยฟลูออไรต์ รีซอสเซส ไปทำงานอยู่กับบริษัทอื่นแล้วและได้ก้าวหน้าในหน้าที่การงานตามวันเวลาที่ผ่านไป จนได้รับการคัดเลือกให้เป็นศิษย์เก่าดีเด่นของภาควิชาธรณีวิทยา ในปี พ.ศ. 2539 นั้นเป็นปีเดียวกับที่ผมได้รับคัดเลือกให้เป็นศิษย์เก่าดีเด่นด้วย

ปัจจุบันคุณวัชระเสียชีวิตแล้วด้วยโรคมะเร็ง แต่ภาพของนักธรณีวิทยาผู้กล้าแห่งป่ายางน้ำกลัดเหนือ ยังคงอยู่ในความทรงจำของผมตลอดมา