พระไตรปิฎกที่มองไม่เห็น

โดย กรกิจ ดิษฐาน

พระพุทธศาสนามีคำกล่าวว่า การให้ธรรมะถือเป็นการให้ที่มีค่าสูงสุด บ้างก็กล่าวว่าการให้อภัยเป็นการให้ที่สูงค่าที่สุด ชาวพุทธจึงมักพิมพ์พระสูตรสนับสนุนการสร้างพระไตรปิฎก เพื่อเป็นธรรมทาน ถือกันว่าได้บุญมาก เพราะเป็นการบอกทางให้พ้นต้นเหตุแห่งทุกข์ ส่วนคำว่า อภัยทาน ตามความหมายเดิม ไม่ได้หมายถึงการให้อภัยไม่จองเวรเท่านั้น แต่หมายถึงการช่วยเหลือผู้อื่นให้พ้นภัย เป็นที่พึ่งให้ผู้ที่ตกทุกข์ได้ยาก

ในสมัยศตวรรษที่ 17 ญี่ปุ่นมีพระสงฆ์รูปหนึ่ง ชื่อว่าท่านเทะซึเงน โดโก ท่านมีความคิดว่าพระพุทธศาสนาเผยแผ่มาในญี่ปุ่นยาวนานนับพันปี แต่ไม่เคยมีพระไตรปิฎกครบชุดเลย กอปรกับในเวลานั้นพระสงฆ์หย่อนยานในวินัย ท่านจึงเริ่มโครงการสร้างแม่พิมพ์พระไตรปิฎกให้ครบชุด โครงการนี้ไม่ใช่ธรรมดาเพราะแต่ไรมาการสร้างพระไตรปิฎกให้ครบ ต้องมีทุนและกำลังคนมหาศาล หากไม่ใช่เจ้าแผ่นดินมักเป็นผู้มั่งคั่งด้วยทรัพย์สิน

แต่ท่านเทะซึเงนมีแต่ตัวกับหัวใจ ในปี ค.ศ. 1667 เริ่มจาริกบอกบุญไปทั่วภาคกลาง กว่าจะได้เงินมาไม่ใช่เรื่องง่าย บางคนมีจิตศรัทธาบริจาคปัจจัยหลายร้อยลิ่มทอง แต่ส่วนใหญ่แค่เจียดเงินไม่กี่อีแปะให้ ไม่ว่าจะเงินน้อยหรือเงินมาก ท่านเทะซึเงนจะอนุโมทนาบุญอย่างเต็มภิกขาด้วยกันทั้งสิ้น ไม่แบ่งว่าคนนี้ให้มากคนนี้ให้น้อย

หลังจากเดินทางไปทั่วประเทศเพื่อขอบริจาคนาน 10 ปี กำลังจะเริ่มโครงการได้แล้ว แม่น้ำอุจิที่นครเกียวโตเกิดล้นเข้าท่วมพื้นที่เกษตรกรรม ตามมาด้วยภัยอดอยาก ท่านเทะซึเงนเห็นผู้คนต้องทุกข์ยาก จึงนำเงินบริจาคที่จะสร้างพระไตรปิฎกมาซื้อข้าวปลาอาหารช่วยผู้ประสบภัยทั้งหมด แม้จะไม่มีทุนประกาศพระศาสนาอีก ท่านก็ยังเริ่มนับหนึ่งใหม่ไม่ท้อถอย 

หลายปีผ่านไป เกิดโรคระบาดลุกลามไปทั่วประเทศ ท่านเทะซึเงนต้องนำปัจจัยสำหรับสร้างพระไตรปิฎกมาช่วยผู้คนอีกครั้ง จากนั้นเริ่มขอบริจาคอีกเป็นครั้งที่ 3 ระหว่างนี้นอกจากจะต้องหาปัจจัยแล้ว ท่านยังต้องคอยวิวาทะกับพวกนิกายที่ไม่ยึดถือพระวินัย ตั้งสำนักเป็นพระแต่มีลูกมีเมีย ท่านถูกข่มขู่คุกคาม ถึงขนาดถูกลักพาตัวก็มี

ผ่านไปอีกหลายปี คราวนี้ท่านได้ทุนรอนเพียงพอแล้ว และไม่มีเหตุร้ายเกิดขึ้นกับประชาชน จึงได้ฤกษ์สร้างแม่พิมพ์พระไตรปิฎกและทำการพิมพ์พระสูตรฉบับครบถ้วนครั้งแรกในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นในปี 1678 มีทั้งสิ้น 6 หมื่นแผ่น พิมพ์ได้ 7,334 เล่มโบราณ มีส่วนช่วยให้ตำราทางพระพุทธศาสนแพร่หลายในวงกว้าง กระตุ้นอัตราการรู้หนังสือของประชาชนไปพร้อมๆ กัน ทุกวันนี้ยังคงใช้พิมพ์เผยแพร่อยู่ที่วัดโอบะกุ นครเกียวโต

ท่านเทะซึเงนช่วยผู้ตกทุกข์ได้ยากให้รอดจากภัยทางโลก (ช่วยให้พ้นภัย คือ อภัยทาน) พร้อมๆ กับให้ทางรอดทางธรรมะด้วยการพิมพ์พระไตรปิฎก (ธรรมทาน) เมื่อสอนธรรมะก็สอนด้วยภาษาที่คนสามัญเข้าใจ ผู้คนจึงขนานนามท่านว่า กุเซะไดชิ () แปลว่า พระเถระผู้ช่วยให้รอด สุดท้ายแล้วท่านไปช่วยผู้ประสบภัยที่โอซากา จนกระทั่งล้มป่วยและมรณภาพไป แต่ชื่อเสียงของท่านยังเลื่องลือจนถึงทุกวันนี้

ท่านฟุกุดะ เงียวไค นักบวชในสมัยเมจิ กล่าวว่า "ชั่วชีวิตท่านเทะซึเงนสร้างพระไตรปิฎกขึ้น 3 ฉบับ" คำกล่าวนี้เป็นที่มาให้ชาวญี่ปุ่นมักบอกกับลูกหลานว่า ท่านเทะซึเงนสร้างพระไตรปิฎกขึ้น 3 ฉบับ 2 ฉบับแรกนั้นมองไม่เห็น แต่ยิ่งใหญ่กว่าฉบับที่มองเห็นเสียอีก

ปล.ที่เขียนเรื่องนี้ เพราะอยากให้คณะสงฆ์เมืองไทย เห็นความสำคัญของการช่วยผู้คนเท่ากับการสร้างถาวรวัตถุทางศาสนา บางครั้งหากจำเป็น พระสงฆ์ไทยอาจทำหน้าที่เป็น "นาบุญ 2 ต่อ" คือ รับปัจจัยทำบุญมาแล้ว หากเหลือพอบำรุงวัดบำรุงตัวเอง ก็น่าจะนำไปช่วยผู้ตกทุกข์ได้ยากกันมากขึ้น (จากที่หลายวัดทำเป็นตัวอย่างอยู่แล้ว) เป็นการนำเงินของผู้บริจาคไปทำประโยชน์ถึง 2 ต่อ คือ บุญในศาสนา และกุศลในทางโลก n