เขาใบลาน และ Silicosis

ถาวร หลีกภัย

ผมเข้าทำงานกับบริษัท ไทยฟลูออไรด์ รีซอสเซส (Thai Fluorite Resources)ที่ต้องผ่านการทดสอบลองทำงาน 3 เดือนก่อน และเมื่อผมได้ทำงานครบ 3 เดือน ผ่านการทดสอบจากบริษัทแล้ว ผมได้เงินเดือนเพิ่มขึ้นมาอีก 500 บาท

แต่ก็มีภาระอันหนักอึ้งคอยอยู่เบื้องหน้า นั่นก็คือ การคาดหวังจากบริษัทว่าผมจะสำรวจพบแหล่งแร่ฟลูออไรด์แหล่งใหม่เพิ่มขึ้นจากแหล่งที่กำลังทำเหมืองอยู่แล้วในขณะนั้น

และนอกจากนี้แล้ว มิสเตอร์ Wilson ผู้จัดการทั่วไปยังได้มีบันทึกมาถึงผมย้ำว่า ผมยังมีหน้าที่ต้องเดินทางไปตามเหมืองแร่ฟลูออไรด์แหล่งต่างๆ เพื่อสำรวจดูว่า มีเหมืองใดบ้างที่ศักยภาพพอที่จะผลิตแร่ป้อนโรงงานแต่งแร่ที่ตั้งอยู่ที่บ้านลาด เพชรบุรีได้

การสำรวจหาแหล่งแร่ที่ไม่เคยมีการค้นพบมาก่อน ถือว่าเป็นเรื่องที่ท้าทายที่สุดสำหรับนักธรณีวิทยาผู้มีหน้าที่สำรวจหาแหล่งแร่ และกุญแจดอกสำคัญที่จะไขความลับสู่การค้นพบแหล่งแร่ที่อยู่ลึกลงไปใต้ดินนั้นก็ได้แก่โครงสร้างทางธรณีวิทยานั่นเอง

เนื่องจากเขาใบลานที่เปิดทำเหมืองแร่ฟลูออไรด์ใต้ดินอยู่ในขณะนั้นเป็นการเกิดแบบสายแร่ (Vein-type deposit) และเป็นสายแร่ที่อยู่ในรอยเลื่อน (Fault) เมื่อรอยเลื่อนที่พาดผ่านเขาใบลานมีโครงสร้างที่แข็งแรง แนวรอยเลื่อนจึงไม่น่าจะหยุดอยู่แค่นี้ แต่น่าจะพาดผ่านเขาลูกอื่นที่อยู่ต่อเนื่องกับเขาใบลานด้วย ด้วยความคิดเช่นนี้ ผมจึงได้ตัดสินใจระดมคนงานขุดร่องลึกดักทางแร่ที่คิดว่า แนวรอยเลื่อนนั้นจะพาดผ่าน ก็ปรากฏว่าได้พบสายแร่จริงๆ

เมื่อเราขุดร่องลึกจนผ่านชั้นหน้าดินลงไปแล้วได้พบสายแร่ในครั้งนี้ ผมจึงให้ชื่อแหล่งแร่นี้ว่า เขาใบลาน 2 อันเป็นการค้นพบแหล่งแร่ฟลูออไรด์ที่สร้างความยินดีให้แก่บริษัทเป็นอย่างยิ่ง โดยเฉพาะมิสเตอร์ Pairman ผู้จัดการทั่วไปของบริษัทในขณะนั้น ชื่นชมผมเป็นอย่างมาก ในงานนี้แสดงว่า ผมได้ผ่านการทดสอบของบริษัทออกไปไกลกว่าที่ใครคาดคิด

โรค Silicosis ขณะที่ผมทำงานอยู่กับเหมืองใต้ดินหรือว่าเหมืองอุโมงค์เมื่อ 45 ปีก่อนนั้น มีน้อยคนนักที่จะรู้จัก แต่สำหรับผมแล้วจะเรียกว่า มัจจุราชอยู่ใกล้ตัวก็ได้

มหันตภัยของโรคนี้เกิดจากการเจาะหินและแร่ภายในอุโมงค์ใต้ดิน ซึ่งมีละอองฝุ่นของ Silica อันเกิดจากสายแร่และหินฟุ้งกระจายอยู่ทั่วไป แล้วคนหายใจเข้าไปสะสมมากเข้าจนเป็นเหตุให้ปอดพัง

ทั้งนี้ก็เนื่องจากว่า ละออง Silica เมื่อเข้าไปภายในปอดแล้วจะทำให้เกิดเยื่อตุ่มและพังผืดเกิดขึ้นกับเนื้อปอด จึงทำให้ปอดทำงานไม่ได้เต็มที่ เจ้าของปอดหายใจจะเหนื่อย หอบ ทรมาน และถึงตาย

มีคนงานเหมืองที่ทำงานในอุโมงค์ตายเพราะเป็นโรค Silicosis โดยเฉพาะช่างเจาะหินที่ทำงานอยู่ในอุโมงค์ เจาะอุโมงค์มานานนับแต่รุ่นแรกๆ และในเวลาต่อมาเมื่อได้มีการพิสูจน์จนเป็นที่ประจักษ์ชัดในภัยอันตรายของโรคนี้แล้ว การเจาะอุโมงค์แบบเก่าโดยพวกฟิลิปปินส์จึงได้ล้มเลิกไป

บริษัทได้เลิกจ้างทั้งผู้จัดการและทีมงานฟิลิปปินส์ทั้งหมด ก่อนถูกส่งกลับประเทศ บรรยากาศในเหมืองทั้งเงียบเหงาและเศร้าสร้อย เพราะพวกฟิลิปปินส์แทบทุกคนต่างได้เมียเป็นคนไทย หลังฟิลิปปินส์ไปแล้วทางบริษัทได้ว่าจ้าง มิสเตอร์ Hodder วิศวกรเหมืองแร่ชาวอเมริกัน และทีมงานใหม่เข้ามา พร้อมกับที่ได้มีการเปลี่ยนวิธีใหม่ในการเจาะระเบิดอุโมงค์ที่เขาใบลาน คือจากเจาะแห้งเป็นเจาะเปียก

เจาะเปียกคือการใช้น้ำเป็นตัวช่วยในการเจาะไม่ให้ฝุ่นละออง Silica ฟุ้งกระจายขึ้นมาได้เหมือนเก่า บรรยากาศภายในอุโมงค์จึงปลอดโปร่ง และปลอดภัยมานับแต่บัดนั้น

ผมรับฝุ่นละอองน้อย ด้วยภาระหน้าที่ที่ไม่ต้องอยู่ในอุโมงค์นานเหมือนช่างเจาะอุโมงค์ แต่ถึงกระนั้นก็ต้องขอยกความดีให้กับมิสเตอร์ Hodder ที่ทำให้ผมพ้นมหันตภัยจากโรค Silicosis นี้ไปด้วย n