เอกราชในศตวรรษที่ 21

นันทิยา วรเพชรายุทธ

นับตั้งแต่สหราชอาณาจักรจัดการลงประชามติเบร็กซิต เมื่อเดือน มิ.ย. 2016 จนเกิดผลลัพธ์ครั้งประวัติศาสตร์ที่ทุกคนคาดไม่ถึง นำไปสู่การประกาศแยกตัวจากอ้อมอกของสหภาพยุโรป (อียู) ขึ้นมาจริงๆ ดูเหมือนว่าการทำประชามติเพื่อตัดสินเรื่องคอขาดบาดตายอย่าง เอกราช ก็ได้กลายเป็นกลไกหนึ่งที่หลายฝ่ายหันมาใช้มากขึ้นจนถึงปัจจุบันนี้

ที่แคว้น "กาตาลุญญา" ของสเปน สถานการณ์เริ่มร้อนแรงขึ้นเพราะมีการเดินหน้ารณรงค์หาเสียงกันอย่างจริงจัง ไม่สนคำตัดสินของศาลก่อนหน้านี้ที่ห้ามการทำประชามติ ดังกล่าว จนรัฐบาลประธานาธิบดีมาเรียโน ราฮอย ต้องเข้าไปสกัดสุดตัว นำไปสู่การจับกุม การประท้วง และการใช้ข้อกฎหมายเข้าขัดขวางทุกวิถีทาง โดยรัฐบาลยังปฏิเสธการเจรจาหารืออนาคตของกาตาลุญญาอย่างสันติ

ที่ผ่านมา กาตาลุญญามีความพยายามแยกประเทศมาตั้งแต่ปี 1922 แต่ก็ไม่เคยทำประชามติได้สักครั้ง เนื่องจากรัฐบาลกลางสเปนพยายามลดบทบาททางการเมืองของแคว้นกาตาลุญญามาตลอด รัฐบาลเคยรอมชอมโดยศาลรัฐธรรมนูญสเปนออกธรรมนูญการปกครองตนเองแก่แคว้นกาตาลุญญาในปี 2006 แต่ฝ่ายชาตินิยมก็มองว่าให้สิทธิปกครองไม่มากพอ จนกระทั่งเสียงสนับสนุนให้แยกตัวเพิ่มขึ้นหลังวิกฤตเศรษฐกิจปี 2008 และวิกฤตหนี้สาธารณะอียูช่วงปี 2011

แม้จะรู้เต็มอกว่าการประกาศเอกราชในเชิงปฏิบัติจริงนั้นเป็นเรื่องไม่ง่าย กาตาลุญญาต้องพึ่งพาการค้ากับสเปนเป็นส่วนใหญ่ และการแยกตัวยังหมายถึงการแยกจากอียูด้วย ซึ่งจะเจอปัญหาเรื่องภาษีตามมาอีก แต่กระนั้น ชาวกาตาลันส่วนหนึ่งก็เชื่อว่าปัจจัยทางเศรษฐกิจนั้นยังไม่สำคัญเท่ากับปัจจัยด้านอัตลักษณ์

ส่วนในวันนี้ที่เมืองเออร์บิล ทางตอนเหนือของประเทศอิรัก ซึ่งเป็นฐานที่มั่นหลักของชาว "เคิร์ด" ในอิรัก ก็จะมีการจัดการลงประชามติเพื่อแยกตัวเป็นเอกราชจากอิรักด้วย

ชาวเคิร์ดในอิรักก็เป็นอีกหนึ่งชนชาติที่พยายามจะแยกตัวเป็นเอกราชมาเป็นเวลานาน แต่ก็ยังไม่เคยทำได้ มาในครั้งนี้อาศัยจังหวะที่อิรักเพิ่งผ่านสมรภูมิใหญ่ของการไล่ล่าไอเอส หรือกลุ่มติดอาวุธรัฐอิสลาม ที่ทำให้อิรักแตกเป็นส่วนๆ อีกทั้งยังได้เสียงสนับสนุนจากนายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล ซึ่งเคยสนับสนุนเอกราชของเคิร์ดมาแล้วก่อนหน้านี้เช่นกัน

เป็นที่คาดว่าประชามติครั้งนี้ก็อาจล้มเหลวไม่ต่างกัน ชาวเคิร์ดนั้นเป็นชนกลุ่มน้อยที่มีอยู่ในหลายประเทศ หลักๆ คือในตุรกี อิหร่าน อิรัก และซีเรีย ประเทศเหล่านี้ไม่มีใครอยากเห็นการแยกตัวออกไปประกาศเอกราชเหมือนที่ยิวเคยทำมาก่อน และจะเสี่ยงต่อเสถียรภาพทางการเมืองในประเทศตัวเองรวมถึงทั้งภูมิภาคตามมา แม้แต่สหรัฐกับมหาอำนาจที่เป็นผู้ขายอาวุธรายใหญ่ก็ออกมาเตือนเรื่องประชามติครั้งนี้เช่นกัน ส่วนอิหร่านนั้นซ้อมรบตรงชายแดนเพื่อข่มขวัญไปแล้ว ท้ายที่สุดจึงน่าจะเป็นเพียงการเคลื่อนไหวเพื่อต่อรองอำนาจเพิ่มขึ้นกับรัฐบาลกลางอิรักมากกว่า

เอกราชในศตวรรษที่ 21 หรือในศตวรรษไหนไม่เคยเป็นเรื่องง่ายเพียงใช้แค่คำว่าประชามติในหลักการประชาธิปไตยของทุกวันนี้ n