Over The Top อำนาจที่เปลี่ยนมือ

โดย...พสุ ศรีหิรัญ ผู้อำนวยการสำนักนโยบายและวิชาการกระจายเสียงและโทรทัศน์ สำนักงาน กสทช.

สมัยก่อนการดูโทรทัศน์ต้องกลับบ้านเพื่อไปดู และหากมีรายการที่น่าสนใจก็ต้องบริหารเวลาตนเองเพื่อที่จะสามารถดูได้ทันการออกอากาศ สะท้อนถึงอำนาจของผู้ประกอบการโทรทัศน์ที่สามารถควบคุมสถานที่ เนื้อหา และเวลาของผู้บริโภคที่จะได้รับข้อมูลข่าวสาร

ปัจจุบันอินเทอร์เน็ตต่างจากโทรทัศน์ เพราะอำนาจในการเลือกเป็นของผู้บริโภคเต็มที่ ผู้บริโภคสามารถเลือกว่าจะรับชมอะไร ที่ไหน เมื่อไร อย่างไร โดยไม่มีข้อจำกัด ความตระหนักรู้ของประชาชนถึงอำนาจในการเลือกรับข้อมูลข่าวสารมีมากขึ้นเรื่อยๆ ในช่วงสองสามปีที่ผ่านมา ทำให้เกิดบริการแบบใหม่ที่เรียกว่า Over the Top (OTT) ซึ่งมีแนวโน้มการเจริญเติบโตสูง และกลายเป็นคู่แข่งใหม่ที่น่ากลัวต่อกิจการโทรทัศน์

OTT ยังไม่มีนิยามอย่างเป็นทางการที่ชัดเจน แต่โดยการรับรู้ทั่วไป คือการใช้โครงข่ายอินเทอร์เน็ตเพื่อให้บริการโทรทัศน์ โดยรูปแบบการให้บริการ OTT อาจแบ่งตามแหล่งที่มารายได้ ได้เป็นสองประเภท คือ OTT ที่มีรายได้จากการโฆษณา และ OTT ที่มีรายได้จากค่าสมาชิก

ข้อมูลของ Time Consulting พบว่าในปี 2559 ตลาด OTT ของประเทศไทยมีมูลค่าเกือบ 3,000 ล้านบาท โดยส่วนใหญ่เป็นรายได้จากการให้บริการ OTT ที่มีรายได้จากการโฆษณา ซึ่งเป็นแหล่งรายได้เดียวกับกิจการโทรทัศน์ ดังนั้นการเกิดขึ้นของ OTT ย่อมส่งผลกระทบโดยตรงกับผู้ประกอบการโทรทัศน์ 

ขณะที่ผลกระทบด้านบวก OTT คือการเพิ่มช่องทางในการรับชมของประชาชนมากขึ้น แทนที่ผู้ประกอบการโทรทัศน์จะออกอากาศเพื่อให้คนต้องนั่งดูหน้าโทรทัศน์ก็ออกอากาศคู่ขนานผ่าน OTT เพื่อให้คนไม่ได้อยู่บ้านดูโทรทัศน์ได้พร้อมกัน รวมทั้งสามารถนำรายการมาออกอากาศย้อนหลัง หารายได้เพิ่มได้อีกรอบ

สุดท้ายแล้วเนื้อหาคือคำตอบสุดท้าย ไม่ใช่ช่องทางการรับชม เทคโนโลยีอาจจะช่วยเพิ่มช่องทางในการรับชม แต่เทคโนโลยีไม่สามารถสร้างสรรค์เนื้อหารายการที่ตรงกับความต้องการของคนดูได้

ความอยู่รอดของผู้ประกอบการโทรทัศน์ในสภาวะการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีขึ้นอยู่กับทัศนคติในการเปลี่ยนวิกฤตเป็นโอกาส ผู้ประกอบการโทรทัศน์หลายรายเริ่มให้บริการผ่าน OTT กันมากขึ้น เช่น การออกอากาศคู่ขนานผ่าน Facebook live หรือ การให้สิทธิการดูย้อนหลังทันที (First re-run) แก่ผู้ประกอบการ OTT ก็เป็นการสร้างรายได้อีกทางจากเนื้อหารายการที่ปกติจะมีมูลค่าแค่ตอนออกอากาศเท่านั้น เป็นต้น

การเกิดขึ้นของ OTT คือบทพิสูจน์ทัศนคติและความสามารถในการฉกฉวยโอกาสทางธุรกิจ ผู้ที่หยิบฉวยได้ทันจะสร้างฐานคนดูและรายได้เพิ่ม ผู้ที่มองว่าเป็นคู่แข่งจะพยายามหลีกหนีหรือขัดขวางจะพลาดโอกาส ประวัติศาสตร์บอกว่าไม่มีใครสามารถขวางอำนาจของผู้บริโภคได้