หลากมุมมองของสงครามกับผลต่อเศรษฐกิจ (1)

ในศตวรรษที่ 21 กระแสความขัดแย้งระหว่างประเทศเริ่มมีความเด่นชัดขึ้น โดยเฉพาะระหว่างประเทศมหาอำนาจของโลกอย่างสหรัฐ รัสเซีย และจีน ผ่านการเคลื่อนไหวต่างๆ เช่น การรับกลุ่มประเทศทะเลบอลติก (ลัตเวีย ลิทัวเนีย และเอสโตเนีย) ซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียตเข้าเป็นสมาชิกพันธมิตรทางทหารขององค์การนาโต ที่ประกอบด้วยสหรัฐ แคนาดา และประเทศส่วนใหญ่ในยุโรป ในปี 2004 และการติดตั้งระบบต่อต้านขีปนาวุธของสหรัฐ ในโปแลนด์ซึ่งอยู่ใกล้กับรัสเซียในปี 2008 ที่ทำให้สายสัมพันธ์ระหว่างรัสเซียและชาติตะวันตกมีความเปราะบางลงเรื่อยๆ กระทั่งในปี 2014 รัสเซียได้เข้าแทรกแซงและควบคุมแคว้นไครเมีย ซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของยูเครน นำไปสู่การร่วมมือกันคว่ำบาตรจากนานาชาติ และล่าสุด รัสเซียก็กำลังถูกหลายประเทศประณาม หลังจากรายงานระบุว่ารัสเซียให้การสนับสนุนรัฐบาลซีเรียโจมตีฐานที่มั่นฝ่ายกบฏในเมืองอเลปโปของซีเรีย ส่งผลให้มีประชาชนบาดเจ็บและเสียชีวิตจำนวนมาก

นอกจากประเด็นของรัสเซียและชาติตะวันตกแล้ว ยังมีประเด็นข้อพิพาทในทะเลจีนใต้ที่ยืดเยื้อมายาวนาน และอาจนำไปสู่ความขัดแย้งที่มากขึ้นระหว่างจีนและสหรัฐโดยมีรัสเซียหนุนหลังจีน เนื่องจากแต่ละประเทศรอบๆ ต่างก็อ้างกรรมสิทธิ์ครอบครองหมู่เกาะในทะเลจีนใต้ โดยเฉพาะหมู่เกาะ Spratly ซึ่งเป็นแหล่งที่คาดว่าจะมีทรัพยากรก๊าซธรรมชาติและน้ำมันอย่างมหาศาล ทั้งนี้ แม้ศาลโลกจะเพิ่งตัดสินไปว่าจีนได้ละเมิดสิทธิเหนือเขตเศรษฐกิจจำเพาะ หรือ Exclusive Economic Zone (EEZ) ของฟิลิปปินส์ และการอ้างสิทธิทางประวัติศาสตร์ของจีนเพื่อครอบครองหมู่เกาะในทะเลจีนใต้นั้น เป็นเรื่องที่ขัดกับอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (1982) แต่จีนก็ออกมาปฏิเสธคำตัดสินดังกล่าวอย่างสิ้นเชิง พร้อมย้ำว่าคำตัดสินเช่นนี้จะยิ่งทำให้สถานการณ์ในภูมิภาคตึงเครียดและเสี่ยงต่อการเผชิญหน้ามากขึ้น

ประเด็นที่น่าจับตาสำหรับข้อพิพาทในทะเลจีนใต้คือ สหรัฐเองก็ได้เข้ามาแทรกแซงในประเด็นความขัดแย้งนี้ โดยในช่วงแรกสหรัฐและฟิลิปปินส์ได้ร่วมมือกันซ้อมรบบริเวณอ่าวอูลูกันของฟิลิปปินส์ ซึ่งอยู่ห่างจากทะเลจีนใต้ไม่มากนัก ขณะที่จีนก็มีการซ้อมรบร่วมกับรัสเซียบริเวณทะเลเหลืองซึ่งตั้งอยู่ทางฝั่งตะวันออกของจีน แต่หลังจากฟิลิปปินส์เกิดปมปัญหากับสหรัฐในช่วงปีที่ผ่านมา ทำให้ฟิลิปปินส์และสหรัฐประกาศยกเลิกการซ้อมรบในทะเลจีนใต้ร่วมกันไปก่อน ส่วนการซ้อมรบของรัสเซียกับจีนยังคงดำเนินต่อไป โดยล่าสุดเมื่อวันที่ 12-19 ก.ย. ที่ผ่านมา ก็ได้มีการซ้อมรบร่วมกันในทะเลจีนใต้ ภายใต้ปฏิบัติการ “Joint Sea-2016” ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่ารัสเซียพร้อมที่จะสนับสนุนจีน หากเกิดสงครามขึ้น

ทั้งนี้ การทำสงครามตัวแทน หรือ Proxy War โดยประเทศมหาอำนาจที่สนับสนุนให้ประเทศพันธมิตรของตนเข้าทำสงครามแทนนั้น มีความเป็นไปได้ที่จะนำไปสู่การสะสมอาวุธของแต่ละประเทศ และเกิดสงครามอย่างเต็มรูปแบบในที่สุด อย่างล่าสุดที่รัสเซียก็เพิ่งประกาศยกเลิกสัญญาควบคุมการสะสมสารกัมมันตรังสีพลูโตเนียมกับสหรัฐไป

ท่าทีของสหรัฐหลังทรัมป์ก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งประธานาธิบดี

เรามองว่านโยบายด้านการต่างประเทศของสหรัฐน่าจะมีรูปร่างที่แตกต่างออกไป หลังจากที่ โดนัลด์ ทรัมป์ ขึ้นดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีตอนต้นปี 2017 ซึ่งที่ผ่านมาทรัมป์เน้นย้ำเสมอว่า “สหรัฐต้องมาก่อน” (America First) สะท้อนว่าทรัมป์อาจตัดสินใจถอนกองกำลังออกจากประเทศพันธมิตรและระงับสนธิสัญญาความมั่นคงบางอย่าง เพื่อลดค่าใช้จ่ายด้านการทหารในต่างประเทศ และจะส่งกำลังทหารไปต่างประเทศเมื่อการกระทำดังกล่าวก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสหรัฐฯเท่านั้น ยกตัวอย่างเช่น สหรัฐอาจไม่ส่งกองกำลังไปป้องกันประเทศทะเลบอลติกจากการบุกรุกของรัสเซีย ถึงแม้ว่าจะเป็นสมาชิกของนาโตก็ตาม หากประเทศเหล่านั้นไม่ลงทุนเพื่อปกป้องตนเองด้วย หรือการที่ทรัมป์กล่าวว่า อาจระงับสนธิสัญญาความมั่นคงกับญี่ปุ่น เนื่องจากเห็นว่าสหรัฐกำลังถูกญี่ปุ่นเอาเปรียบด้านค่าใช้จ่ายการทหารอยู่ ฉะนั้นความขัดแย้งทางทหารระหว่างสหรัฐกับจีนและรัสเซียจึงมีแนวโน้มผ่อนคลายลง แต่หากสหรัฐปรับลดความร่วมมือทางทหารกับประเทศพันธมิตรทั่วโลกลง ก็อาจทำให้จีนกับรัสเซียเข้ามามีบทบาทในเวทีโลกมากขึ้น