นายช่างของแผ่นดิน

โดย...ศ.ดร.สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์ นายกวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์

เมื่อครั้งเรียนวิศวะที่เอ็มไอที ผมมักใช้จักรยานเพื่อการเดินทางในเมืองเคมบริดจ์ ซึ่งเป็นเขตเมืองการศึกษาบริเวณใกล้นครบอสตัน รัฐแมสซาชูเซตส์ สหรัฐอเมริกา ปลื้มใจที่สุดทุกครั้งที่ผ่านจัตุรัสภูมิพลอดุลยเดช หรือ King Bhumibol Adulyadej Square สร้างขึ้นเพื่อเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชฯ ซึ่งพระราชสมภพ ณ โรงพยาบาลเมาต์ออเบิร์น ที่เมืองเคมบริดจ์แห่งนี้ ในวันที่ 5 ธ.ค. 2470

ทุกครั้งที่มีโอกาสจะต้องชวนให้เพื่อนต่างชาติที่เรียนวิศวะด้วยกัน มาถ่ายรูปเป็นที่ระลึกด้วยความภาคภูมิใจ และยังเล่าถึงพระอัจฉริยภาพด้านวิศวกรรมอันเป็นที่ประจักษ์ให้ทุกคนได้ฟัง เมื่อพูดถึงประเทศไทย คนต่างชาติที่มีความรู้มักคิดถึงปัญหาความยากจนและการด้อยพัฒนาในเขตชนบท โดยเฉพาะพื้นที่ทำการเกษตร หรือปัญหารถติดและปัญหาน้ำท่วมในเขตกรุงเทพฯ ซึ่งพระองค์ท่านทรงห่วงใยราษฎรที่ประสบปัญหานี้ ตลอดรัชสมัย 70 ปีของพระองค์ท่าน

ทรงตระหนักว่าปัญหาความยากจนมักเชื่อมโยงกับปัญหาเกษตรกรรม ซึ่งเกิดจากองค์ประกอบ 2 ด้าน คือ 1.ปัญหาด้านน้ำ คือ ปัญหาการขาดแคลนน้ำ กับปัญหาน้ำท่วม และ 2.ปัญหาเรื่องดิน คือ ปัญหาการใช้พื้นที่ดินให้มีประสิทธิภาพ

ทรงใช้หลักวิศวกรรมชลประทานมาใช้ในการแก้ปัญหาเรื่องน้ำเพื่อการเกษตร เพื่อให้ราษฎรได้ใช้น้ำอย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งประหยัดงบประมาณในการก่อสร้าง เช่น โครงการเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ และโครงการเขื่อนคลองท่าด่านอันเนื่องมาจากพระราชดำริ โดยเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ได้ช่วยทั้งแก้ปัญหาน้ำท่วม และปัญหาขาดแคลนน้ำอุปโภคบริโภคในเขตกรุงเทพฯ รวมทั้งเป็นแหล่งเก็บกักน้ำเพื่อการเกษตร และเขื่อนคลองท่าด่านช่วยจัดสรรน้ำให้แก่เกษตรกรในการเพาะปลูกในพื้นที่ภาคกลาง ชุบชีวิตของเกษตรกรให้ดำรงอยู่ได้ อีกทั้งเรื่องการเสื่อมโทรมและพังทลายของดิน ทรงนำ “หญ้าแฝก” ซึ่งเป็นพืชที่ช่วยป้องกันการชะล้าง ทั้งมีราคาถูกกว่าวิธีอื่นที่ยุ่งยาก ให้วิศวกรธรณีเทคนิคได้นำไปประยุกต์ใช้ในงานป้องกันการพังทลายของหน้าดินอย่างได้ผล

ในการแก้ปัญหาของกรุงเทพฯ ทรงมีพระราชดำริในการพัฒนาโครงการจตุรทิศตะวันตก–ตะวันออก ตามหลักวิศวกรรมจราจร จนเกิดสะพานพระราม 8 เชื่อมต่อกับทางคู่ขนานลอยฟ้าถนนบรมราชชนนี บรรเทาปัญหาการจราจรแออัดของสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า และสะพานกรุงธนบุรี อีกทั้งโครงข่ายถนนวงแหวนรัชดาภิเษก และโครงข่ายถนนวงแหวนอุตสาหกรรม

ทรงพระราชทานแนวทางตามหลักวิศวกรรมแหล่งน้ำ ในการปรับปรุงประสิทธิภาพการระบายน้ำในคลองสายหลัก รวมทั้งการก่อสร้างประตูระบายน้ำ และสถานีสูบน้ำ เพื่อระบายน้ำท่วมให้เร็วที่สุด ที่สำคัญทรงพระราชทานคำแนะนำให้มี “แก้มลิง” หรือบึงเก็บกักน้ำตามพื้นที่ต่างๆ ของกรุงเทพฯ และทรงประดิษฐ์คิดค้น “กังหันน้ำชัยพัฒนา” เป็นเครื่องกลเติมอากาศที่ผิวน้ำหมุนซ้ำแบบทุ่นลอย ตามหลักวิศวกรรมเครื่องกลและวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม ทำให้น้ำใสสะอาดขึ้น ทรงคิดครบวงจรทั้งด้านการแก้ปัญหาน้ำท่วมในภาพใหญ่ จนถึงการแก้ปัญหาน้ำเสียในภาพละเอียด

ทรงสอนให้วิศวกรไทยทุกสาขาได้คิดแก้ปัญหาอย่างเป็น “ระบบ” ด้วยการเข้าถึงปัญหา วิเคราะห์ปัญหาอย่างลึกซึ้ง หาสาเหตุของปัญหา และนำมาสู่การแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรมด้วยหลักวิศวกรรม รายละเอียดผลงานของพระองค์ท่านบางส่วนได้ถูกบันทึกไว้ในหนังสือ “ในหลวง นายช่างใหญ่ของแผ่นดิน” ที่จัดพิมพ์โดยวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ซึ่งถือเป็นเพียงส่วนน้อยนิดเท่านั้น เมื่อเทียบกับโครงการทั้งหมดในพระราชดำริของพระองค์ท่าน

"ปวงข้าพระพุทธเจ้า ขอน้อมเกล้าน้อมกระหม่อมระลึกในพระมหากรุณาธิคุณหาที่สุดมิได้ ข้าพระพุทธเจ้าวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ และวิศวกรไทย"