บุกตลาดดิจิทัลญี่ปุ่น

สํานักงานส่งเสริมการค้า ในต่างประเทศ (สคต.) ณ กรุงโตเกียว

อุตสาหกรรมดิจิทัลเป็น 1 ใน 10 อุตสาหกรรมเป้าหมายของรัฐบาลไทย และจัดอยู่ในกลุ่มอุตสาหกรรมใหม่ที่รัฐบาลให้การสนับสนุน เพื่อเป็นกลไกสําคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ
จากข้อมูลการสํารวจมูลค่าตลาดดิจิทัลคอนเทนต์ของประเทศไทยประจําปี 2557 ของสํานักงานส&O3242;งเสริมอุตสาหกรรมซอฟต์แวร์แห่งชาติ พบว่า อุตสาหกรรมดิจิทัลคอนเทนต์ไทยมีมูลค่าตลาดรวมกว่า 1 หมื่นล้านบาท แบ่งเป็นสาขาแอนิเมชั่นมูลค่า 3,503 ล้านบาท และสาขาเกมมูลค่า 7,835 ล้านบาท และคาดว่าปี 2559 สาขาแอนิเมชั่นจะมีมูลค่าตลาดทะลุ 4,650 ล้านบาท

ด้านการส่งออก ไทยมีการผลิตดิจิทัลคอนเทนต์เพื่อการส&O3242;งออกรวมทั้งสิ้น 1,687 ล้านบาท (ตัวเลขปี 2557) โดยสาขาแอนิเมชั่นมีมูลค่าการส่งออก 627 ล้านบาท ซึ่งเกือบทั้งหมดเป็นการรับจ้างผลิต ส่วนสาขาเกมมีมูลค่าการส่งออก 1,060 ล้านบาท และประเทศญี่ปุ่นก็เป็นตลาดส่งออกหลักที่สําคัญของอุตสาหกรรมนี้

ทั้งนี้ จากการสํารวจของ DCAJ (Digital Contents Association of Japan) เกี่ยวกับตลาดอุตสาหกรรมคอนเทนต์ของญี่ปุ่น ปี 2557 พบว่ามีมูลค่าตลาดเท่ากับ 12.07 ล้านล้านเยน หรือประมาณ 4.02 ล้านล้านบาท เพิ่มขึ้น 1.4% จากปีก่อน และเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องนับจากปี 2554 ที่เกิดเหตุการณ์สึนามิ โดยคอนเทนต์ประเภทเกมและการกระจายผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ตมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น แต่ตลาดคอนเทนต์ประเภทซีดี ดีวีดี หนังสือและนิตยสารไม่ค่อยสดใส

อย่างไรก็ตาม ตลาดคอนเทนต์ญี่ปุ่นสามารถแยกมูลค่าตลาดตามประเภทได้ดังนี้ กลุ่ม Text และภาพนิ่ง มีมูลค่าตลาดเท่ากับ 4.63 ล้านล้านเยน (1.54 ล้านล้านบาท) ลดลง 0.1% จากปีก&O3242;อน กลุ่มภาพเคลื่อนไหวมีมูลค่าตลาดเท่ากับ 4.54 ล้านล้านเยน (1.51 ล้านล้านบาท) เพิ่มขึ้น 1.6% จากปีก่อน กลุ่มเกมมีมูลค่าตลาดเท่ากับ 1.58 ล้านล้านเยน (5.3 แสนล้านบาท) เพิ่มขึ้น 6.2% จากปีก่อน กลุ่มเสียงและดนตรีหากแยกมูลค่าตลาดตามประเภทสื่อ พบว่ามีมูลค่าตลาดเท่ากับ 1.33 ล้านล้านเยน (4.4 แสนล้านบาท) เพิ่มขึ้น 0.1% จากปีก่อน

เมื่อเปรียบเทียบกับปีที่แล้วจะเห็นว่ามูลค่าตลาดของกลุ&O3242;มเกม ภาพเคลื่อนไหว และกลุ่มเสียงและดนตรีเพิ่มขึ้น แต่มูลค่าตลาดของกลุ่ม Text และภาพนิ่งลดลง

สำหรับโอกาสของผู้ประกอบการไทยในการทำตลาดส่งออกดิจิทัลคอนเทนต์ พบว่าไทยมีความถนัดในส่วนของเกมและแอนิเมชั่น ซึ่งสองส่วนนี้พบว่าในตลาดญี่ปุ่นมีแนวโน้มขยายตัว โดยเฉพาะตลาดแอพพลิเคชั่นเกมที่ปี 2558  มีมูลค่าตลาด 9.28 แสนล้านเยน หรือประมาณ 3.1 แสนล้านบาท เพิ่มขึ้น 30% จากปีที่ผ่านมา นอกจากนี้ จํานวนประชากรผู้เล่นเกมของญี่ปุ่นในปี 2558 เท่ากับ 44.68 ล้านคน และในจํานวนนี้มีจํานวนประชากรผู้เล่นเกมแอพพลิเคชั่นเพียงอย่างเดียว 18.3 ล้านคน เพิ่มขึ้น 4.23 ล้านคน จากปีที่ผ่านมา

ขณะนี้แอนิเมชั่นปัจจุบันประเทศญี่ปุ่นเริ่มขาดคนวาดการ์ตูน เนื่องจากอาจารย์นักวาดการ์ตูนชื่อดังทั้งหลายเริ่มสูงวัยขึ้นและจํานวนประชากรที่น้อยลง อีกทั้งคนรุ่นใหม&O3242;ที่ให้ความสนใจงานสาขานี้ลดน้อยลง ทําให้ขาดบุคลากรด้านนี้ ญี่ปุ่นจึงต้องแสวงหาประเทศอื่นเพื่อผลิตคอนเทนต์ด้านนี้ ในลักษณะจ้างผลิต และประเทศไทยก็เป็นหนึ่งในประเทศที่ญี่ปุ่นสนใจทําธุรกิจด้วย

บริษัทญี่ปุ่นที่เล็งเห็นโอกาสทางธุรกิจ จึงได้ก่อตั้งโรงเรียนสอนวาดแอนิเมชั่นและการออกแบบที่ประเทศไทย ชื่อ Kadogawa Animation and Design School ผลิตทรัพยากรบุคคลเพื่อรองรับอุตสาหกรรมคอนเทนต์ของประเทศญี่ปุ่น แต่จํานวนประชากรผู้ผลิตน้อยลงและต้นทุนที่สูง ทําให้ญี่ปุ่นมองหาฐานการผลิต ซึ่งเป็นโอกาสของผู้ประกอบการไทยในอุตสาหกรรมนี้ของญี่ปุ่น

นอกจากนี้ ผู้ประกอบการญี่ปุ่นยังมองหาผู้ผลิตร่วม หรือ Co- Production ด้วย สําหรับคอนเทนต์ด้านแอพพลิเคชั่นเกมสําหรับสมาร์ทโฟน บริษัทผู้ผลิตของญี่ปุ่นมองหาคู่ค้าที่สามารถร่วมมือกันพัฒนาเกมเพื่อขยายตลาดสู่ตลาดท้องถิ่น ดังนั้นผู้ประกอบการไทยมีโอกาสร่วมพัฒนาคอนเทนต์กับบริษัทญี่ปุ&O3237;น และบริษัทญี่ปุ่นไม่ได้มองบริษัทไทยเป็นเพียงผู้รับจ้างผลิตเท่านั้น แต่ยังมองประเทศไทยเป็นฐาน เพื่อร่วมมือกันผลิตและส่งออกไปยังกลุ่มประเทศอาเซียนอีกด้วย

แม้อุตสาหกรรมดิจิทัลคอนเทนต์ไทยจะมีโอกาสเติบโตในญี่ปุ่น แต่ต้องยอมรับด้วยว่าปัจจุบันการผลิตดิจิทัลคอนเทนต์ของไทยในสาขาแอนิเมชั่นนั้นเกือบทั้งหมดเป็นงานรับจ้างผลิต (OEM) ทําให้การผลิตดิจิทัลคอนเทนต์ที่เป็นทรัพย์สินทางปัญญาของตนเองยังมีไม่มาก ถือเป็นประเด็นสําคัญที่ไทยจําเป็นต้องเร่งพัฒนา เพื่อผลักดันให้ประเทศก้าวสู่การเป็นประเทศไทย 4.0