e-Money ดีกับเศรษฐกิจไทย

โดย...ชลลดา อิงศรีสว่าง

การใช้ e-Money ของไทยได้รับความนิยมและมีการเติบโตเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง มูลค่าการใช้จ่ายกว่า 3 ใน 4 เป็นการใช้เพื่อเติมเงินโทรศัพท์มือถือ ซึ่งในต่างประเทศไม่นับธุรกรรมนี้เป็น e-Money 

ปัจจุบัน ผู้ให้บริการ e-Money มีทั้งที่เป็นธนาคารพาณิชย์และสถาบันการเงินที่ไม่ใช่ธนาคาร (นันแบงก์) แต่มูลค่าการใช้จ่ายเกือบทั้งหมดของไทยมาจากบริการของนันแบงก์ แต่มูลค่าการใช้จ่ายเฉลี่ยต่อรายการลูกค้ากลับใช้มากกว่า เป็นเพราะลักษณะของการให้บริการและกลยุทธ์ในการดำเนินธุรกิจ e-Money ของธนาคารไม่เน้นลูกค้าทั่วไป แต่ไปเน้นที่ลูกค้าที่เป็นองค์กร เช่น บัตร e-Money เพื่อการเติมน้ำมันเชื้อเพลิง

หากพิจารณาการให้บริการ e-Money ตามช่องทางการชำระเงิน พบว่าบริการ e-Money ของธนาคารมีเฉพาะในรูปแบบบัตรเท่านั้น ขณะที่บริการของนันแบงก์มีรูปแบบการให้บริการที่หลากหลายกว่า ทั้งประเภทบัตรและบริการที่ผ่านช่องทางอื่นๆ เช่น อินเทอร์เน็ตและโทรศัพท์มือถือ

อภิศักดิ์ ตันติวรวงศ์ รมว.คลัง กล่าวว่า ระบบพร้อมเพย์อาจจะขยายตัวได้มากขึ้นในอนาคต แต่กระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ หรืออี-วอลเล็ต ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ e-Money จะเข้ามามีบทบาทในชีวิตคนไทยและเศรษฐกิจไทยมากขึ้น เป็นระบบชำระเงินที่แพร่หลายและสะดวกมากตรงที่ไม่ต้องเปิดบัญชีกับธนาคารก็ใช้บริการได้

อย่างไรก็ดี ข้อเท็จจริงของธุรกิจนั้น ธนาคารพาณิชย์ยังไม่ได้ให้ความสำคัญกับการทำธุรกิจ e-Money มากนัก โดยเลือกที่จะให้บริการตามวัตถุประสงค์และกลุ่มลูกค้า ในขณะที่นันแบงก์ ซึ่งเป็นผู้เล่นหลักในตลาดมีผู้ให้บริการ 13 ราย ที่มีความหลากหลายทางธุรกิจ เช่น ธุรกิจร้านค้าสะดวกซื้อ ธุรกิจขนส่งมวลชนสาธารณะ ธุรกิจห้างสรรพสินค้าและธุรกิจโรงภาพยนตร์ เป็นต้น และผู้ให้บริการเหล่านี้ต่างนำเสนอบริการที่หลากหลายเพื่ออำนวยความสะดวกรวดเร็วแก่ผู้ใช้บริการทั่วไปและภายในธุรกิจตัวเอง

สิ่งที่จะต้องคิดถึงหากกระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์มีการใช้กันอย่างแพร่หลายมากในอนาคต จะมีผลกระทบอย่างไรต่อระบบการเงินของประเทศ แหล่งข่าวจากธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เปิดเผยว่า ในอนาคตจากการเปลี่ยนแปลงของนวัตกรรมเครื่องมือทางการเงินและการส่งเสริมของรัฐบาลที่จะลดการใช้เงินสดในระบบเศรษฐกิจ ลดต้นทุนทางการเงินทั้งของรัฐ เอกชน และประชาชน การใช้ e-Money จะส่งผลกระทบโดยตรงในระดับมหภาคต่อนโยบายการเงินใน 2 ด้าน คือ ด้านปริมาณเงิน และด้านการดูแลเสถียรภาพระดับราคา 

"e-Money จะทำให้อัตราการหมุนเวียนของเงินในตลาดมีมากขึ้นและเร็วขึ้น การชำระเงินจะเกิดขึ้นแบบเรียลไทม์ เงินจะเข้าทางนี้ออกไปทางโน้นได้อย่างไร้ข้อจำกัด หากมีการเปิดระบบไว้ตลอดเวลา การดูแลปริมาณเงินไม่ให้มีมากหรือน้อยเกินไปจนเป็นปัญหาจึงเป็นงานที่ ธปท.ต้องติดตามดู" แหล่งข่าวเปิดเผย

อย่างไรก็ดี กรอบกฎหมายที่จะควบคุมดูแลธุรกิจ e-Money ที่เป็นนันแบงก์จะต้องเข้มงวดมากขึ้น การทบทวนกฎหมายต่างๆ ที่เกี่ยวข้องของประเทศไทย พบว่ามีข้อกำหนดเพิ่มเติมที่ระบุให้ผู้ให้บริการตามบัญชี ข และ ค ต้องจัดทำบัญชีเงินรับล่วงหน้าที่ได้รับจากผู้ใช้บริการแยกไว้ต่างหาก จากบัญชีอื่นของผู้ให้บริการ และแยกแสดงไว้ในงบการเงินต่างหากให้ชัดเจน โดยผู้ให้บริการ e-Money ตามบัญชี ค ที่เป็นนันแบงก์ ยังต้องนำเงินที่ได้รับจากผู้ใช้บริการไปฝากไว้ที่สถาบันการเงินหรือสถาบันการเงินเฉพาะกิจไม่น้อยกว่ายอดคงค้างของเงินรับล่วงหน้า นั่นหมายความว่าธุรกรรมที่ทำผ่านนันแบงก์จะถูกนำเข้าสู่กระบวนการสร้างเงินฝากด้วย

แม้ผลกระทบของอี-วอลเล็ตจะกระทบต่อเศรษฐกิจในภาพรวมไม่มาก แต่ในอนาคตผลกระทบจะมากขึ้นตามการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและนวัตกรรมการเงิน ซึ่งคนไทยจำเป็นต้องรู้จักนวัตกรรมการเงินนี้ เพราะในอนาคตมันจะเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตเรา