โอกาสข้าวไทย ในตลาดไนจีเรีย

โดย...สำนักงานส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ ณ กรุงอาบูจา

ไนจีเรียนับว่าเป็นตลาดสำคัญของการส่งออกข้าวไทย โดยเฉพาะข้าวนึ่งที่แต่ละปีไทยมีการส่งออกไปจำนวนมาก แต่สถานการณ์วิกฤตเศรษฐกิจโลกและราคาน้ำมันดิบที่ตกต่ำลงมา ทำให้กำลังซื้อข้าวของไนจีเรียลดลงอย่างมาก สะท้อนจากสถิติตัวเลขการส่งออกข้าวไทยไปไนจีเรียช่วง 6 เดือนแรก (ม.ค.-มิ.ย.) 2559 มีปริมาณเพียง 4.66 หมื่นตัน ลดลง 90.2% เทียบกับช่วงเดียวกันปี 2558 ที่ส่งออกข้าวได้ 4.75 แสนตัน ขณะที่มูลค่าการส่งออกลดเหลือ 621 ล้านบาท ลดลง 89.8% เทียบกับช่วงเดียวกันปี 2558 ที่ส่งออกมูลค่า 6,109 ล้านบาทสำนักงานส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ (สคร.) ณ กรุงอาบูจา ประเทศไนจีเรีย ได้มีการประเมินผลผลิตข้าวและแนวโน้มตลาดข้าวในไนจีเรียตั้งแต่ช่วงปลายปี 2559 จนถึงต้นปี 2560 ดังนี้ 1.ผลผลิตข้าวของไนจีเรียในฤดูกาลเพาะปลูกในปีนี้ทั้งที่เก็บเกี่ยวไปแล้วและกำลังจะเก็บเกี่ยว คาดว่าจะมีปริมาณทั้งสิ้น 2.7 ล้านตันข้าวสาร จากพื้นที่เพาะปลูกทั้งสิ้น 2.5 ล้านเฮกเตอร์ (1 เฮกเตอร์ = 6.25 ไร่) และปริมาณข้าวนี้จะใช้สำหรับการบริโภคจนถึงช่วงฤดูกาลเก็บเกี่ยวในปีหน้า

2.ปริมาณผลผลิตดังกล่าวยังคงเป็นปริมาณที่ไนจีเรียผลิตข้าวได้ตามปกติ ไม่เพิ่มขึ้นจากปีที่ผ่านมา แม้ว่ารัฐบาลได้ประกาศนโยบายการเพิ่มผลผลิตข้าวให้เพียงพอต่อการบริโภคภายในปี 2560 ก็ตาม

3.ปริมาณการบริโภคข้าวของไนจีเรีย หลังฤดูกาลเก็บเกี่ยวปีนี้จนถึงฤดูกาลเก็บเกี่ยวปีหน้า คาดว่าจะมีปริมาณ 5.2 ล้านตัน ดังนั้นจึงมีความต้องการนำเข้าประมาณ 2.5 ล้านตัน

ทั้งนี้ จากการคาดการณ์ผลผลิตข้าวในไนจีเรีย สำนักงานมีความเห็นว่าหลังฤดูกาลเก็บเกี่ยวปีนี้จนถึงฤดูกาลเก็บเกี่ยวปีหน้า ไนจีเรียจะมีการนำเข้าข้าวทั้งถูกกฎหมายและไม่ถูกกฎหมายประมาณ 1.5-1.8 ล้านตันเท่านั้น (เกิดอุปทานส่วนขาดประมาณ 7 แสนถึง 1 ล้านตัน)

ในช่วง 4 เดือนสุดท้ายของปี 2559 การนำเข้าข้าวของไนจีเรียจะชะลอตัวลงกว่าทุกปี แม้ว่าจะเป็นช่วงเทศกาลคริสต์มาสและปีใหม่ที่ชาวไนจีเรียนิยมให้ข้าวเป็นของขวัญก็ตาม เนื่องจากมาตรการกีดกันทางการค้าที่ห้ามผู้นำเข้าข้าวแลกซื้อเงินตราต่างประเทศจากสถาบันการเงินที่เป็นทางการของไนจีเรีย รวมทั้งการห้ามนำเข้าข้าวผ่านชายแดนทางบกของไนจีเรีย การขาดแคลนเงินตราต่างประเทศในตลาดแลกเงินที่ไม่เป็นทางการ กำลังซื้อของผู้บริโภคลดลงตามอัตราเงินเฟ้อที่สูงขึ้น และปัญหาเศรษฐกิจชะลอตัวทำให้ผู้บริโภคระมัดระวังเรื่องการใช้จ่าย

สำหรับอุปทานข้าวที่ขาดหายไปจากตลาดนั้น ชาวไนจีเรียจะหันไปบริโภคอาหารเพื่อการดำรงชีพอื่นทดแทนข้าว เช่น ผลิตภัณฑ์แป้งและขนมปังจากมันสำปะหลัง หัวแยม (ลักษณะหัวคล้ายมันสำปะหลัง) มันเทศ

อย่างไรก็ตาม สำนักงานคาดว่าข้าวไทยจะถูกส่งเข้าไปในประเทศไนจีเรียในช่วง 4 เดือนสุดท้ายของปีนี้ประมาณ 2 แสนตัน โดยเป็นการส่งผ่านประเทศเบนินมากที่สุดประมาณ 1.5 แสนตัน ผ่านประเทศแคเมอรูน 4 หมื่นตัน และไนจีเรียนำเข้าโดยตรงประมาณ 1 หมื่นตัน ดังนั้นโดยรวมทั้งปี 2559 คาดการณ์ว่าข้าวไทยจะถูกส่งเข้าไปในประเทศไนจีเรีย (ทั้งถูกกฎหมายและไม่ถูกกฎหมาย) ประมาณ 8 แสนตัน แต่ยังคงรักษาส่วนแบ่งตลาด 50% ของปริมาณข้าวที่นำเข้าทั้งหมดของไนจีเรียไว้ได้

สำนักงานยังคาดการณ์ว่าในช่วงต้นปี 2560 ไนจีเรียจะประสบภาวะการขาดแคลนข้าวและราคาขายปลีกจะสูงมาก จึงมีความเป็นไปได้สูงที่ไนจีเรียจะเปิดการเจรจาซื้อข้าวแบบรัฐบาลต่อรัฐบาล (จีทูจี) กับประเทศผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่เร็วๆ นี้ โดยรัฐบาลไนจีเรียได้เริ่มทาบทามประเทศผู้ส่งออกข้าว เพื่อสำรวจความพร้อมในการดำเนินนโยบายดังกล่าวร่วมกันแล้ว

“หากมีการเปิดการเจรจาการซื้อขายข้าวแบบรัฐต่อรัฐกับประเทศไทย ทางสำนักงานพิจารณาเห็นว่า การซื้อขายแบบเงินสดเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด และทางเลือกรองลงมา คือ การทำบาร์เตอร์เทรด (Barter Trade) ข้าวแลกน้ำมัน เพื่อป้องกันการผิดนัดชำระเงินของไนจีเรียในอนาคต เนื่องจากไนจีเรียมีปัญหาขาดแคลนเงินตราต่างประเทศในปัจจุบันทั้งในภาครัฐและเอกชน” สำนักงานส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ ณ กรุงอาบูจา ระบุ