ดุลพินิจของข้าราชการ

เรากล่าวถึงผลดีของการบริหารองค์กรที่คนเป็นหัวหน้า ลูกน้อง หรือพนักงานในองค์กรปฏิบัติตามหลักศีลธรรม หรือหลักคุณธรรมกันมาบ้างแล้ว แต่ในอีกมุมมองที่อยากกล่าวถึงคือความจำเป็นของหน่วยงานราชการที่มีผลกระทบต่อประชาชนทั้งประเทศ นั่นคือ ข้าราชการต้องมีคุณธรรมในการใช้ดุลพินิจ เพราะถ้าไม่มีคุณธรรมการใช้ดุลพินิจจะทำลายประเทศชาติ ไม่ว่าจะเป็นการคอร์รัปชั่น การหาประโยชน์ให้กับพวกพ้องซึ่งส่งผลกระทบต่อประเทศเป็นจำนวนมาก

นักปราชญ์ชาวกรีก Aristotle กล่าวว่า ข้าราชการไม่สามารถเป็นกลางในการใช้กฎหมาย เนื่องจากการใช้กฎหมายต้องการรายละเอียดมาก ซึ่งบทบัญญัติไม่สามารถครอบคลุมชัดเจนจนสามารถทำความเข้าใจได้ ดังนั้นข้าราชการจึงต้องใช้การตีความอธิบายกฎหมายแทนที่จะใช้ตามตัวหนังสือ การใช้กฎหมายทุกข้อไม่สามารถหลีกเลี่ยงการใช้ดุลพินิจตีความกฎหมาย หรือการจัดสรรทรัพยากรได้ มีความคลุมเครือของการใช้ดุลพินิจ และค่านิยมส่วนตัวของข้าราชการในการตีความกฎหมาย และการจัดสรรทรัพยากร

การใช้ดุลพินิจของราชการนี้เองที่เป็นช่องว่างให้คนที่ไม่มีคุณธรรมเข้ามากอบโกยผลประโยชน์ในส่วนนี้ได้ ยิ่งในระดับผู้บริหารระดับสูงแล้ว การแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตัวนั้นทำได้ง่ายมาก เพียงแค่ลงนามเอกสารก็สามารถหารายได้เข้ากระเป๋าตนเองได้แล้ว อย่างไรก็ตาม เพื่อไม่ให้การใช้ดุลพินิจเป็นไปแบบไร้ทิศทาง Aristotle ได้เสนอว่า หลักการของความเสมอภาคเป็นค่านิยมที่เป็นหลักในการตัดสินใจ หากข้าราชการไม่ยึดหลักของความเสมอภาคแล้วจะก่อให้เกิดความไม่ยุติธรรมขึ้น

นอกจากนี้ Dworkin นักปราชญ์ชาวอเมริกัน ได้เสนอว่า ในการตีความราชการสามารถยึดหลักของความเสมอภาค และการดึงให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการหารือเกี่ยวกับการใช้คำสั่งตามที่เหมาะสมเนื่องจากเพราะคนในสังคมเกิดมาไม่เท่ากัน แต่เป็นคนไทยด้วยกันรัฐจะปล่อยให้ไม่เท่ากันต่อไป?

ดังนั้น ความเสมอภาคจึงเป็นสิ่งที่ต้องให้ความสำคัญสำหรับผู้ด้อยโอกาสเพื่อให้มีความเท่าเทียมในสังคม เช่น การให้สิทธิประโยชน์สำหรับคนพิการ เป็นต้น แต่เนื่องจากคนจำนวนมากในยุคนี้ยังมีความเป็นแก่ตัว มีความเป็นบริโภคนิยมเต็มขั้น ดังนั้นไม่ว่าจะด้วยวิธีการใดหากมีโอกาสก็จะหาผลประโยชน์เข้ากับตนเองให้ได้มากที่สุด คนที่มีอิทธิพลบางคน หรือข้าราชการบางรายเมื่อให้โอกาสในการใช้ดุลพินิจก็จะใช้ในทางที่ให้ประโยชน์กับตนเสมอความเท่าเทียม หรือความเสมอภาคก็ยิ่งเป็นเรื่องที่ไกลห่างออกไปทุกทีสำหรับสังคมไทย

ถึงแม้ปัจจุบันจะมีการปราบปรามคอร์รัปชั่นที่เป็นรูปธรรม มีการลงโทษที่จริงจังแต่ก็ไม่สามารถป้องกันไม่ให้เกิดการคอร์รัปชั่นได้ การปลูกฝังค่านิยม 12 ประการ ถ้าหากประสบผลสำเร็จก็สามารถเป็นเกาะป้องกันได้ส่วนหนึ่งถ้าเริ่มปลูกฝังตั้งแต่เด็กๆ แต่สำหรับคนที่เป็นข้าราชการชั้นสูงในปัจจุบันคงจะเป็นการยากที่จะเปลี่ยนแปลง