การเรียนศตวรรษที่ 21

โดย...กรีนอินดัสทรี วิฑูรย์

แต่ไหนแต่ไรมา เมื่อมีปัญหาสังคมเกิดขึ้น เรามักจะโทษ “ระบบการศึกษา” ของไทยว่าเป็นต้นตอของความบกพร่องต่างๆ ที่นำไปสู่ปัญหาสังคมนั้นๆ การกล่าวโทษระบบการศึกษา จึงเป็นความคุ้นชินมาตั้งแต่ผมเด็กๆ จนเกษียณแล้วก็ยังถูกซ้ำเติมตลอดมา

แต่วันนี้ ผมมีโอกาสได้อ่านบทความทางการศึกษาเรื่อง “รูปแบบการศึกษาของประเทศไทย ในศตวรรษที่ 21” ของ ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช ในหนังสือ “77 ปี ต.อ. หนึ่งเดียว” ว่าด้วย “วาดอนาคตการศึกษา พัฒนาสุภาพชน” ของสมาคมนักเรียนเก่าโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ในพระบรม ราชูปถัมภ์ ผมจึงเชื่อว่า แนวความคิดของท่านจะทำให้ระบบการศึกษาของเรามีความหวังมากขึ้น

ท่านกล่าวว่า รูปแบบของการศึกษาชั้นเยี่ยม ที่ท่านได้รับจากโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาเมื่อกว่าครึ่งศตวรรษมาแล้ว หากนำมาใช้ในยุคนี้ ก็ถือเป็นวิธีการที่ล้าหลัง ตกยุค ไม่สามารถสร้างผู้นำเพื่อพัฒนาสุภาพชนของประเทศในยุค (คริสต์) ศตวรรษที่ 21 ได้

วันนี้ระบบการศึกษาของเรา จึงควรใช้รูปแบบของ “การเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ 21”

โลกยุคปัจจุบันเปลี่ยนแปลงรวดเร็วมาก และนับวันยิ่งเปลี่ยนเร็ว
ยิ่งขึ้น คนเราจึงต้องมีทักษะ (Skills) หรือสมรรถนะ (Competencies) ที่ซับซ้อน เพื่อการอยู่ได้และอยู่ดี ในสังคมที่ซับซ้อนและผันแปร ซึ่งการศึกษาที่ดี ที่ถูกต้อง จะสามารถเกื้อหนุนให้มนุษย์ธรรมดา บรรลุทักษะและสมรรถนะที่ซับซ้อนเหล่านั้นได้ ทักษะเชิงซ้อนชุดนี้เรียกว่า “ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21” (21st Century Skills) ซึ่งเกิดจาก “การเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ 21”

หัวใจของการศึกษาแห่งศตวรรษที่ 21 คือ ต้องไม่เรียนเพียงแค่ให้รู้วิชา แต่ต้องฝึกในบริบทต่างๆ ของชีวิตจริง ให้เกิดทักษะเชิงซ้อน
ชุดหนึ่ง ที่เรียกว่า “ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21” ได้แก่ สาระวิชาหลัก ซึ่งประกอบด้วยภาษาแม่ และภาษาโลก ศิลปะ คณิตศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และรัฐและความความเป็น
พลเมืองดี

ส่วนทักษะที่ต้องเรียนรู้ อาทิ ทักษะด้านการเรียนรู้และนวัตกรรม ได้แก่ ความริเริ่มสร้างสรรค์และนวัตกรรม การคิดอย่างมีวิจารณญาณ และการแก้ปัญหา การสื่อสารและการร่วมมือ ทักษะด้านสารสนเทศ สื่อ และเทคโนโลยี ได้แก่ ทักษะด้านสารสนเทศ ทักษะรู้เท่าทันสื่อ ทักษะด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร เป็นต้น

“การเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21” จึงไม่เหมือนกับการเรียนรู้เมื่อ 20 ปีก่อน เพราะการเรียนรู้ในสมัยนั้นยังใช้รูปแบบ หลักการวิธีการของการศึกษาแห่งศตวรรษที่ 20 และ 19 อยู่ คือยังเน้นโดยครูถ่ายทอดความรู้ เน้นการเรียนวิชา ให้จดจำได้ ตอบข้อสอบที่เน้นถามสาระวิชาได้

แต่เพื่อให้บรรลุ จึงต้องเน้นการเรียนโดยการปฏิบัติ ตามด้วยการสะท้อนคิด หรือไตร่ตรอง (Reflection) ต้องมีลักษณะ “สอนน้อย เรียนมาก” (Tech-less, learn more) และเน้นเรียนเป็นทีม (Item learning) ครูเปลี่ยนจาก “ครูสอน” ไปเป็น “ครูฝึก” หรือเป็นโค้ช เพราะการเรียนรู้ในยุคใหม่คือ การทำงานนั่นเอง 

ในวันนี้ “การเรียนรู้ด้วยการปฏิบัติจริง”  และมีแต่การฝึกฝน ฝึกฝน และฝึกฝนเท่านั้น ที่จะทำให้เกิด “ทักษะ และความชำนาญ” เพื่อจะทำงานได้อย่างมืออาชีพ ครับผม!