เร่งบังคับคดีปกครอง

อยู่ในชั้นการพิจารณาของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) วาระที่ 2 และคาดว่าจะเสนอให้ สนช.พิจารณาให้ความเห็นชอบวาระที่ 3 ในเร็วๆ นี้ สำหรับร่าง พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่...) พ.ศ. ... ซึ่งจะทำให้การบังคับคดีปกครองมีความรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ เหตุผลในการเสนอร่าง พ.ร.บ.ฉบับนี้ เนื่องจากปัจจุบันการบังคับคดีปกครองที่ศาลปกครองชั้นต้น หรือศาลปกครองสูงสุด ซึ่งมีคำพิพากษาไปแล้วนั้น ยังมีข้อขัดข้องในการบังคับให้เป็นไปตามคำพิพากษา เพราะกฎหมายไม่ได้กำหนดรายละเอียดในการดำเนินการคดีทางปกครองให้ครอบคลุมคดีทางปกครองทุกประเภท ขณะที่การนำหลักการของการบังคับคดีแพ่งมาอนุโลมใช้เป็นเครื่องมือในการบังคับคดีนั้น ทำให้การบังคับคดียังไม่มีประสิทธิภาพทุกกรณี

เช่น กรณีที่ศาลปกครองมีคำพิพากษาแล้ว แต่ยังต้องรอจนกว่าจะพ้นเวลาอุทธรณ์ หรือกรณีที่มีการอุทธรณ์และให้รอการบังคับคดีจนกว่าคดีจะถึงที่สุดนั้น บางคดีสามารถดำเนินการบังคับคดีได้ โดยไม่จำเป็นต้องรอให้พ้นระยะเวลาอุทธรณ์ หรือให้คดีถึงที่สุด เช่น กรณีที่ศาลมีคำบังคับให้บุคคลให้ชำระเงินหรือส่งมอบทรัพย์สินตามคำพิพากษา

ดังนั้น ร่างกฎหมายจึงกำหนดให้ในกรณีที่มีการยื่นอุทธรณ์คำพิพากษาของศาลปกครองชั้นต้น คู่คดีฝ่ายชนะคดีอาจยื่นคำขอเพื่อให้มีการปฏิบัติตามคำบังคับได้ ทั้งนี้ให้ศาลปกครองสูงสุดเป็นผู้พิจารณาคำขอและมีคำสั่งตามที่เห็นสมควร (ร่างมาตรา 4 แก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 70 วรรคสอง)

และให้ที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดมีอำนาจออกระเบียบเพื่อกำหนดวิธีการปฏิบัติในการดำเนินการบังคับปกครองได้ (ร่างมาตรา 5 ยกเลิกมาตรา 72 วรรคสี่ วรรคห้า และวรรคหก และร่างมาตรา 6 เพิ่มมาตรา 72/1 และร่างมาตรา 7 เพิ่มเติมมาตรา 75/1)

ตลอดจนการปฏิบัติเพื่อบังคับคดี เจ้าพนักงานบังคับคดีอาจมอบหมายให้เอกชนหรือบุคคลอื่นปฏิบัติการภายใต้การกำกับของพนักงานบังคับคดีก็ได้ โดยให้เป็นไปตามระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด (ร่างมาตรา 7 เพิ่มเติมมาตรา 75/2)

นอกจากนี้ ในการดำเนินการบังคับคดีปกครองที่ผ่านมา ยังปรากฏว่าหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐไม่ปฏิบัติตามคำบังคับของศาลปกครองให้ถูกต้อง ครบถ้วน หรือปฏิบัติล่าช้าเกินสมควร

จึงมีการกำหนดมาตรการบังคับให้หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ ต้องปฏิบัติตามคำบังคับของศาลปกครองให้ถูกต้องครบถ้วนภายในเวลาอันสมควร หากปรากฏว่าคู่ความยังไม่ปฏิบัติตามคำพิพากษาของศาลปกครองหรือมีข้อขัดข้อง ให้ศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาหรือไต่สวน และมีคำสั่ง กำหนดวิธีการเพื่อให้เป็นไปตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง หรือมีคำสั่งใดๆ เพื่อให้การบังคับคดีเสร็จสิ้นไปโดยรวดเร็ว (ร่างมาตรา 7 เพิ่มเติมมาตรา 75/3)

แต่หากหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐยังไม่ปฏิบัติ หรือปฏิบัติล่าช้าเกินสมควร ให้ศาลไต่สวนหรือแสวงหาข้อเท็จจริง หากไต่สวนแล้วเห็นว่าการไม่ปฏิบัติตามคำบังคับของศาลปกครอง ไม่มีเหตุอันสมควร ศาลปกครองอาจมีคำสั่งให้หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่่ของรัฐชำระค่าปรับต่อศาลตามจำนวนที่สมควร โดยปรับเป็นเงินครั้งเดียวครั้งละไม่เกิน 5 หมื่นบาท

หากยังไม่ปฏิบัติตาม ศาลอาจสั่งให้ชำระค่าปรับได้อีก และศาลอาจแจ้งผู้บังคับบัญชา ผู้กำกับดูแล ผู้ควบคุม หรือนายกรัฐมนตรี สั่งลงโทษทางวินัยแก่เจ้าหน้าที่รัฐที่เกี่ยวข้องได้ (ร่างมาตรา 7 เพิ่มเติมมาตรา 75/4)