เอสเอ็มอีมือโปร:พีระมิดธุรกิจ

คนไทยเราส่วนหนึ่งนิยมโครงสร้างแบบพีระมิด เพราะนิสัยแบบหนึ่งที่พูดง่ายๆ คือ “หน้าใหญ่” ซึ่งหลายคนชอบนั่งอยู่ข้างบน ชี้นิ้วสั่ง ทำท่าเป็นนายใหญ่

โดย...อานนท์

เมื่อสัปดาห์ก่อนผมได้กล่าวถึงสิ่งที่เรามองไม่ค่อยจะเห็นคุณค่า แต่ที่จริงเป็นเรื่องสำคัญขององค์กร เช่น ระบบการจัดการ หลักการบริหาร เจ้าของกิจการที่ดี แบรนด์ และพนักงานที่มีคุณภาพ ฯลฯ

วันนี้ยังมีเรื่องอันสืบเนื่องมาจากการ “มองไม่เห็น” อยู่อีกครับ นั่นคือ เจ้าของกิจการหรือผู้บริหารระดับสูงนั้น บ่อยครั้งที่เมื่อขึ้นไปนั่งบนหอคอยงาช้างแล้ว ก็อาจจะมองไม่เห็นว่าด้านล่างของหอคอยนั้นเป็นอย่างไร เช่น พนักงานระดับล่างถูกพนักงานระดับกลางเอาเปรียบอย่างไรเหตุผลหรือเปล่า เกิดการทุจริตหรือไม่ มีการใช้วัตถุดิบอย่างไม่เหมาะสมทำให้บริษัทเสียหายหรือเปล่า ฯลฯ

ปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ผู้บริหารมองไม่เห็นสิ่งเหล่านี้ อาจจะเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น ถูกผู้บริหารระดับกลางให้ข้อมูลที่ลวงตา หรือแม้จะอยู่ใกล้ก็เหมือนไกล เพราะความไม่ใส่ใจ หรือเพราะเชื่อใจใน “โครงสร้าง”

การเชื่อใจในโครงสร้างเป็นสิ่งที่ดีครับ และเมื่อเรามีโครงสร้างองค์กรแล้ว เราก็ควรจะต้องเชื่อมั่นว่า เราได้เลือกโครงสร้างที่เหมาะสม เช่น มีหัวหน้างานเป็นสัดส่วนที่เหมาะสมกับพนักงานระดับฝีมือแรงงาน มีฝ่ายต่างๆ ที่เดินเครื่องกลไกอย่างมีประสิทธิภาพ

แต่โครงสร้างขององค์กรธุรกิจนั้น ไม่จำเป็นที่จะต้องอยู่ยงคงกระพันเป็นโครงสร้างแบบเดิม เหมือนเดิมตลอดเวลานะครับ โครงสร้างที่ดีจะต้องยืดหยุ่นและเปลี่ยนแปลงได้เสมอ เช่น หากมีแผนกไหนงานมากขึ้น ก็ต้องสามารถปรับเพิ่มคน หรือเพิ่มหัวหน้างานให้เหมาะสมกับปริมาณงาน และในทำนองเดียวกัน แผนกไหนที่อาจจะเกิดอาการงานลดลง ก็ต้องปรับเปลี่ยนเพื่อย้ายพนักงานส่วนเกินออกไปช่วยงานแผนกอื่นที่อาจจะต้องการคนมากกว่าให้ได้

โครงสร้างที่ถือได้ว่าเป็นโครงสร้างยอดนิยมของการบริหารโดยทั่วไปนั้น เรานิยมเรียกกันว่า โครงสร้างแบบ “พีระมิด” ซึ่งองค์กรที่ใช้โครงสร้างแบบนี้ ก็มักจะเลือกการสื่อสาร หรือการสั่งงานแบบ Top Down หรือการสั่งการจากบนลงล่างทางเดียวไปตามลักษณะของโครงสร้างด้วย

อันว่าโครงสร้างแบบพีระมิดนั้น ส่วนใหญ่หมายถึงว่า มีผู้บริหารสูงสุดอยู่ข้างบนจำนวนไม่กี่คน ซึ่งในองค์กรธุรกิจทั่วๆ ไป ก็มักจะเป็น 1 คนนั่นแหละครับ แล้วก็มีพนักงานระดับบริหาร พนักงานระดับกลาง พนักงานระดับล่าง ฯลฯ ลดหลั่นกันลงมาในจำนวนที่มากขึ้นเรื่อยๆ เกิดเป็นโครงสร้างแบบพีระมิดที่หัวแหลม ฐานกว้าง ซึ่งเป็นโครงสร้างยอดนิยมมาแต่ไหนแต่ไร

ทว่า ในโลกยุคใหม่นี้พีระมิดอาจจะไม่ใช่เรื่องที่เหมาะสมที่สุดเสมอไป แต่ได้มีการพูดถึงโครงสร้างแบบอื่นๆ ที่อาจจะเหมาะสมกว่าในโลกการค้ายุคใหม่ เช่น โครงสร้างแบบเครือข่าย หรือที่บางท่านเรียกว่า แบบใยแมงมุม

โดยส่วนตัวผมแล้ว ไม่ค่อยชอบเรียกว่าใยแมงมุมสักเท่าไหร่ เพราะให้ความรู้สึกที่ยุ่งเหยิง ผมก็เลยชอบเรียกว่าแบบเครือข่าย หรือ Network มากกว่า แต่รวมๆ แล้วก็คือ เป็นโครงสร้างที่มีการทำงานในหลายระดับ แต่ละระดับสามารถพูดคุยกันได้ โดยไม่ต้องเกรงหรือกังวลว่าลูกน้องไม่สามารถแสดงความเห็นให้เจ้านายได้รับฟัง

สำหรับองค์กรประเภทเอสเอ็มอีนั้น เรามักจะเริ่มต้นกันจากการเป็นองค์กรขนาดเล็ก บางทีมีพนักงานไม่ถึง 10 คน เจ้าของกิจการเห็นหน้าก็รู้จักพนักงานทั้งหมด เผลอๆ รู้จักไปถึงครอบครัวด้วย แต่เมื่อองค์กรใหญ่ขึ้นหรือมั่นคงขึ้น ความเป็นพีระมิดที่ “ยอด” และ “ฐาน” ห่างไกลกันมากขึ้น

ปัญหาต่างๆ ที่ผมได้กล่าวเอาไว้ข้างต้นว่า จะมีเรื่องที่ผู้บริหาร “มองไม่เห็น” ก็จะเกิดขึ้น ซึ่งเจ้าของกิจการหรือผู้บริหารจะต้องระวังให้ดีว่า แม้พีระมิดจะดูเหมือนยิ่งใหญ่อลังการ แต่ระยะห่างของยอดและฐานอาจจะเป็นเหมือนม่านบังตา ที่เมื่อมองไม่เห็นภาพรวมที่ถูกต้อง ชัดเจนขององค์กรแล้ว การนำพาองค์กรให้เดินไปข้างหน้า ก็อาจจะเดินผิดทาง หรือจู่ๆ ธุรกิจอาจล้มครืนโดยไม่ทันตั้งตัว ซึ่งเป็นเรื่องน่าเป็นห่วงมากสำหรับลักษณะของพีระมิดที่ไม่แข็งแรง

ถึงตรงนี้ต้องบอกอีกด้วยว่า คนไทยเราส่วนหนึ่งนิยมโครงสร้างแบบพีระมิด เพราะนิสัยแบบหนึ่งที่พูดง่ายๆ คือ “หน้าใหญ่” ซึ่งหลายคนชอบนั่งอยู่ข้างบน ชี้นิ้วสั่ง ทำท่าเป็นนายใหญ่ นี่แหละครับ ที่ทำให้การบริหารพีระมิดยากขึ้นไปอีก

ดังนั้น หากคุณตัดสินใจเลือกทำงานแบบพีระมิด ก็ไม่ผิดนะครับ แต่ต้องคอยระวังอย่าให้พีระมิดนั้นกลวง หรือโยกเยกก็แล้วกัน เดี๋ยวจะหาว่าไม่เตือนกันนะครับ