วิกฤตอาชีวะ

กระแสความต้องการยกระดับอุตสาหกรรมของไทย เพื่อแข่งขันได้เมื่อเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน มีการพูดถึงทุกครั้ง สุดท้ายก็ติดปัญหาที่ไม่เคยแก้ได้คือ เรื่องคุณภาพแรงงานไทย โดยเฉพาะระดับช่างเทคนิควิชาชีพ หรือระดับอาชีวศึกษาที่ดูเหมือนจะไม่เคยฟื้น มีแต่หยุดนิ่งจนเข้าสู่วิกฤต

ปัจจุบันมีผู้เข้าศึกษาต่ออาชีวะน้อยลงทุกปี โดยในปี 2557 มีนักเรียนสายอาชีวศึกษาอยู่ 2 แสนกว่าคน หรือเพียง 33% เท่านั้น ขณะที่มีนักเรียนสายสามัญเกือบ 5 แสนคน หรือ 67% แต่ความต้องการแรงงานทางอาชีวะหรือช่างเทคนิคมีมากกว่าแสนอัตรา ดังนั้นหากไม่แก้ไข ไทยจะขาดแรงงานในอนาคตมากขึ้นเป็นทวีคูณ

ยิ่งหนักกว่านั้น คือ นักเรียนที่จบ ปวช.ส่วนใหญ่ไม่ออกสู่ตลาดแรงงาน กลับเรียนต่อมากถึง 80% มุ่งสู่ระดับปริญญาตรี ทำให้ยิ่งสูญเสียแรงงานช่างมากขึ้นไปอีก เพราะสังคมไทยยังให้คุณค่ากับปริญญาบัตรมากกว่าทักษะความรู้ หรือความชำนาญ อีกทั้งความก้าวหน้าในองค์กรก็ยังถูกจำกัด หากไม่ได้จบระดับปริญญา

นอกจากนี้ ยังมีปัญหาเรื่องการผลิต “ครูช่าง” เพื่อไปเป็นอาจารย์ด้านอาชีวศึกษา แต่ปัจจุบันบัณฑิตจากคณะนี้ ออกไปทำงานตามสาขาวิชาชีพมากกว่าไปเป็นอาจารย์ จึงมีบัณฑิตไม่ถึง 10% ปัญหานี้จึงไปซ้ำเติมวิกฤตอาชีวะยิ่งขึ้น

ทางแก้ปัญหา คือ รัฐต้องมองปัญหาให้ครบถ้วน และระบุผู้มีส่วนได้ส่วนเสียให้ชัดเจน เช่น ผู้เรียน ภาคอุตสาหกรรม ภาครัฐ และมหาวิทยาลัย หากแต่ละส่วนไม่ช่วยกันอย่างเต็มที่ และไม่มีผลประโยชน์ร่วมกัน ปัญหาอาชีวะจะไม่มีทางแก้ไขได้

ด้านภาคอุตสาหกรรม หากเอกชนต้องการจะปั้นช่างเทคนิคชำนาญการขั้นสูง ต้องมีเส้นทางชำนาญการในบริษัท ให้ช่างเทคนิคได้เติบโตทั้งเงินเดือน และเกียรติยศในองค์กร ถึงแม้ไม่ได้เป็นผู้บริหาร

ด้านภาคราชการ รัฐควรตั้ง “สถาบันพัฒนาวิชาชีพอุตสาหกรรม” แยกออกมาจากมหาวิทยาลัย ทำหน้าที่อบรมบัณฑิตระดับปริญญาตรีในสาขาที่เกี่ยวข้องให้มีความรู้ด้านวิชาชีพครู และด้านทักษะการสอนปฏิบัติ ให้เทียบเท่าปริญญาโท เป็นสถาบันที่ให้โอกาสและให้ทุนเด็กอาชีวะได้ศึกษาต่อ หากมีความตั้งใจจะออกไปเป็นครูช่าง

ด้านมหาวิทยาลัย ควรมุ่งสร้างผลงานวิจัยและนวัตกรรมมากกว่ามุ่งเพียงแต่การสอนหนังสือ และต้องสามารถนำผลงานวิจัยที่ได้ไปช่วยยกระดับการผลิตด้านอุตสาหกรรม ไม่ควรเน้นแต่การผลิตครูช่าง แต่ควรผลิตบัณฑิตสาขาเฉพาะทางให้เป็นเลิศมากกว่า อีกทั้งหลักสูตรทางอาชีวศึกษาควรปรับปรุง ไม่ใช่มีแต่ทฤษฎีเป็นหลัก สุดท้ายสังคมไทยควรให้โอกาส และให้เกียรติช่างเทคนิค ที่เปรียบดังกระดูกสันหลังของอุตสาหกรรมไทย

คำว่า “อาชีวะ” ที่ค่อนข้างมีภาพลักษณ์ไม่สวย ก็อาจพิจารณาเปลี่ยนชื่อเป็น “วิชาชีพอุตสาหกรรม” ให้เกียรติวิชาชีพ ดังเช่นคนเรียนเป็นเชฟทำอาหาร ที่สังคมโลกให้เกียรติอาชีพพ่อครัว จนกลายเป็นวิชาชีพชั้นสูงไปแล้ว

วิกฤตอาชีวะในวันนี้ อาจเป็นโอกาสที่ท้าทายในการยกเครื่องการศึกษาด้านวิชาชีพทั้งระบบเสียที