‘ผักตบชวา’ จากวัชพืช... สู่ผลิตภัณฑ์แบรนด์ดัง

โดย...สายอรุณ ปินะดวง

ผักตบชวาที่กระจายอยู่ในกว๊านพะเยาอย่างหนาแน่น เป็นวัชพืชที่ต้องกำจัดเพราะทำให้ทัศนียภาพกว๊านพะเยาไม่งดงามตื้นเขิน ขณะที่อีกกลุ่มหนึ่งมองว่า “ผักตบชวา” คือวัตถุดิบที่ทำให้ก่อให้เกิดรายได้เสริมยั่งยืน

วรรณิกา กันทา หรือ “ป้าแก้ว” ประธานกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านสันบัวบก หมู่ 8 ต.บ้านสาง อ.เมือง จ.พะเยา เล่าถึงคุณประโยชน์ของผักตบชวาที่ได้มาจากกว๊านพะเยาและที่อื่นๆ ว่า เดิมชาวบ้านสันบัวบกมีความสามารถและฝีมือในงานหัตถกรรมเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว โดยเฉพาะงานจักสานกระติ๊บข้าวไม้ไผ่ แต่ไม่มีตลาดรองรับกระติ๊บข้าว ไม่มีการรวมกลุ่มกันและแต่ละคนก็ผลิตเอง หาตลาดจำหน่ายเอง ต่อมาจึงได้หารือและรวมกลุ่มกัน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและโอกาส ทำให้ลดรายจ่าย เพิ่มรายได้อย่างยั่งยืน

วรรณิกา กล่าวว่า เมื่อวันที่ 24 มี.ค. 2548 ได้ตั้งกลุ่มผักตบชวาครั้งนั้นสมาชิกมีเพียง 10 คน พัฒนากลุ่มมาเป็นวิสาหกิจชุมชนกลุ่มผักตบชวาบ้านสันบัวบก เมื่อวันที่ 23 พ.ย. 2548 มีสมาชิก 30 คน ทำกิจกรรมเรื่อยมาและมีการขยายเครือข่ายเพิ่มขึ้น ปัจจุบันมีสมาชิกกลุ่ม 30 คน เครือข่าย 140 คน รวมกันผลิตผักตบชวาด้วยการปลูกและนำมาแปรรูปจักสานเป็นรูปแบบต่างๆ ตามที่ตลาดต้องการและทำปุ๋ยหมักชีวภาพ

ระบบการตลาดแรกๆ ก็เริ่มทำแบบพื้นๆ เหมือนกลุ่มอื่นๆ เช่น นำไปฝากหรือวางขายตามกิจกรรมของหน่วยงานราชการที่ขอความร่วมมือมา จากนั้นมีการจัดทำแค็ตตาล็อกตัวอย่างผลิตภัณฑ์ เช่น กระเป๋าถือ กระเป๋าเดินทาง หมวก แจกัน ฯลฯ สารพัดชนิด  การออกร้าน และจัดแสดงสินค้าตามสถานที่ต่างๆ เช่น เมืองทองธานี จากนั้นเมื่อมีเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตเข้ามา และปัจจุบันมีสื่อออนไลน์เข้ามาเสริม เช่น เว็บไซต์ กลุ่มจึงได้จัดทำเว็บไซต์ www.pakaew.com จำหน่ายสินค้าส่งตรงถึงลูกค้าทั้งในและต่างประเทศ

ทั้งนี้ เมื่อมีการติดต่อซื้อขายสินค้าผลิตภัณฑ์ผักตบชวาผ่านทางระบบออนไลน์ ทำให้ยอดการจำหน่ายเพิ่มขึ้น ขณะเดียวกันลูกค้ามีคำแนะนำ ความต้องการที่ให้พัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ไปด้วย ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนและพัฒนาผลิตภัณฑ์ควบคู่ เกิดผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ เช่น กระเป๋าเดินทางแบบมีล้อลาก จะแตกต่างด้วยลวดลายที่เรียกว่าเดคูพาจอย่างเก๋ไก๋ โดยมีผู้นำสตรีในเครือข่ายแรงงานนอกระบบมาช่วยเป็นวิทยากรสอน ทำให้ผลิตภัณฑ์มีมูลค่ามากขึ้นตามงานฝีมือ

“สิ่งที่กลุ่มของเราภาคภูมิใจ คือ การนำวัชพืชที่ใครๆ แทบไม่ต้องการและไม่เห็นคุณค่าว่าจะนำมาเสริมสร้างรายได้ให้ครอบครัวและชุมชนได้อย่างไร คือ ผักตบชวา กลายมาเป็นวัตถุดิบที่สร้างรายได้ให้แก่ครอบครัว ชุมชน ได้อย่างยั่งยืน และสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านงานจักสานไม่ให้สูญหายด้วย” วรรณิกา กล่าวอย่างภาคภูมิใจ