ของเสียเป็นศูนย์

โดย...วิฑูรย์ สิมะโชคดี

แนวความคิดเรื่อง “ของเสียเป็นศูนย์” (Zero Waste) ถือเป็นอีกหนึ่งแนวความคิดในการป้องกัน และแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มีประสิทธิภาพ เพราะเป็นที่มาของความพยายามในการลดของเสียให้เหลือน้อยที่สุด

ในขณะที่ขยะหรือของเสียที่เกิดจากการอุปโภคบริโภคของภาคครัวเรือน และการผลิตจากภาคอุตสาหกรรมเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ นั้น การปรับเปลี่ยนมุมมองที่มีต่อขยะหรือของเสียเพื่อจะได้ใช้ประโยชน์ให้มากที่สุดจึงมีความสำคัญมากขึ้นทุกที

ของเสียจะมีการนำมาใช้ประโยชน์มากยิ่งขึ้น (เพื่อทำให้ไม่มีของเสีย หรือของเสียเป็นศูนย์) ถ้าแหล่งกำเนิดของเสีย ผู้ใช้ประโยชน์จากของเสีย และประชาชนทั่วไป ได้ทราบถึงความสำคัญหรือมูลค่าของของเสีย ราคา ของเสีย แหล่งรับซื้อของเสีย วิธีการใช้ประโยชน์จากของเสีย และการลดปริมาณของเสีย เป็นต้น

เรื่องนี้จึงหนีไม่พ้นหน่วยงานของภาครัฐและภาคเอกชนที่มีความรู้ และข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับของเสียการใช้ประโยชน์จากของเสีย และการลดปริมาณของเสีย จะต้องช่วยกันดำเนินการเผยแพร่ ถ่ายทอดความรู้ และข้อมูลข่าวสารต่างๆ ไปสู่ผู้ที่เกี่ยวข้องและประชาชน

การรณรงค์เพื่อเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับประโยชน์ของของเสีย และทัศนคติที่ถูกต้องเกี่ยวกับการนำของเสียมาใช้ประโยชน์ สามารถทำได้หลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการออกวารสารเผยแพร่ความรู้ และการจัดสัมมนาเผยแพร่ผลงานทางวิชาการหรือผลการวิจัยจากผู้ทรงคุณวุฒิต่างๆ

การจัดตั้งระบบศูนย์ข้อมูลการใช้ประโยชน์จากของเสีย หรือระบบการแลกเปลี่ยนของเสีย หรือวัสดุเหลือใช้ หรือ WES ได้รับความนิยมในหลายๆ ประเทศ เช่น สหรัฐ กลุ่มประชาคมเศรษฐกิจยุโรป ญี่ปุ่น เป็นต้น ระบบ WES เป็นระบบการดำเนินการทางธุรกิจ ซึ่งจะครอบคลุมถึงชนิดของเสียที่ใช้ประโยชน์ได้ ปริมาณของของเสีย ราคาของของเสีย ตลอดจนสถานที่ติดต่อของแหล่งกำเนิดของเสีย และผู้ต้องการใช้ประโยชน์จากของเสีย โดยเน้นให้ผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถติดต่อกันได้สะดวก

ระบบ WES ที่ว่านี้อาจแบ่งได้เป็น 2 รูปแบบ คือ การแลกเปลี่ยนข่าวสารเกี่ยวกับของเสีย (Waste Information Exchange หรือ WIE) และการแลกเปลี่ยนของเสียหรือขยะเหลือใช้ (Waste Material Exchange หรือ WME)

รูปแบบ WIE จะมีศูนย์ข้อมูลและข่าวสาร ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลาง และเป็นแหล่งเผยแพร่รายละเอียดเกี่ยวกับของเสียต่างๆ แก่ผู้ที่สนใจหรือผู้ที่เกี่ยวข้องกับการซื้อขายของเสีย หรือวัสดุเหลือใช้ แต่ศูนย์ดังกล่าวจะไม่ทำการซื้อขายของเสีย

ส่วนรูปแบบของ WME จะมีศูนย์รับซื้อของเสียแล้วเก็บครอบครองของเสียดังกล่าวชั่วระยะเวลาหนึ่ง ก่อนที่จะขายต่อหรือโอนไปให้ผู้ที่ต้องการใช้ประโยชน์จากของเสียต่อไป

เรื่องของการใช้ประโยชน์จากของเสีย และการลดปริมาณของเสีย และป้องกันปัญหาสิ่งแวดล้อมในบ้านเรา จึงควรจะจัดทำเป็นแผนยุทธศาสตร์ระดับชาติ โดยจะเป็นแผนงานและมาตรการที่กำหนดให้มีการใช้ประโยชน์จากของเสียหลายๆ ชนิด และลดปริมาณของเสียโดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศที่ทันสมัย พร้อมทั้งส่งเสริมและสนับสนุนการใช้ประโยชน์จากของเสียทั้งในเชิงธุรกิจ และการให้เปล่า

ทุกวันนี้ การส่งเสริมและสนับสนุนให้ทุกภาคส่วน และประชาชนมีจิตสำนึกของการลดขยะหรือลดของเสีย (Waste Minimization) ในลักษณะของการใช้ประโยชน์จะเป็นการทำให้แนวความคิดเกี่ยวกับ “ของเสียเป็นศูนย์” สัมฤทธิผล

เรื่องนี้ทำยากก็จริง แต่ก็คุ้มค่าอย่างยิ่งเมื่อทำได้ ครับผม!