มูลนิธิเตียง จิราธิวัฒน์ กับการพัฒนาชุมชนบ้านแม่ป้อกใน

โดย...โยธิน อยู่จงดี

ลึกเข้าไปในเขตอุทยานแห่งชาติแม่ปิง อ.ลี้ จ.ลำพูน มีหมู่บ้านชาวกะเหรี่ยงเล็กๆ หมู่บ้านหนึ่งที่ชื่อชุมชนบ้านแม่ป้อกใน หมู่บ้านนี้แต่แรกเริ่มเดิมทีก็เรียกได้ว่าเป็นชุมชนที่มีความเข้มแข็งอยู่พอสมควร อาชีพแต่ดั้งเดิมคือ การทำไร่เลื่อนลอยถางป่า หมดดอยนี้ก็ย้ายไปดอยอื่นเป็นอย่างนี้มานาน จนกระทั่งเริ่มไม่มีป่าไม่มีน้ำให้พวกเขาได้ใช้ชีวิตเหมือนเดิม ชาวบ้านทั้ง 132 ครัวเรือนจึงตัดสินใจยุติการทำไร่เลื่อนลอยและหันมาทำการเกษตรหมุนเวียน และช่วยกันเป็นหูเป็นตาดูแลรักษาผืนป่าจนกลับมาเขียวขจี แต่ทว่าพวกเขาก็ยังขาดอีกหลายสิ่งหลายอย่างที่จะทำให้พวกเขามีความเป็นอยู่ที่ดีพอจะช่วยกันอนุรักษ์ผืนป่าบ้านเกิดของพวกเขาไว้

กระทั่งเมื่อราวๆ 2 ปีก่อน มูลนิธิเตียง จิราธิวัฒน์ ก็ได้ส่งทีมงานเข้าไปสำรวจถามความต้องการของชุมชน ว่าพวกเขาขาดเหลืออะไรที่มูลนิธิเตียงสามารถเข้าไปช่วยจัดการให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืนได้ วันทนีย์ จิราธิวัฒน์ ผู้บริหารมูลนิธิเตียง จิราธิวัฒน์ อธิบายว่า หัวใจของการทำโครงการในมูลนิธิเตียงก็คือ การร่วมกันพัฒนาอย่างยั่งยืนและต่อเนื่อง ในอดีตที่ผ่านมาหลายๆ โครงการของมูลนิธินั้นทำจนมั่นใจได้ว่าชุมชนที่มูลนิธิเข้าไปให้ความช่วยเหลือนั้น พวกเขาสามารถพัฒนาต่อจนสามารถเลี้ยงดูตัวเองได้อย่างยั่งยืน

“เราไม่ได้เข้าไปเพียงแค่เพื่อสร้างแล้วจบ แต่เราเข้าไปให้อาชีพให้ความรู้กับชาวบ้านและช่วยกันวางแผนพัฒนาระยะยาวให้พวกเขาอยู่ได้ด้วยตัวเองแล้วเราถึงจะย้ายไปให้ความช่วยเหลือชุมชนอื่นต่อไป”

คุณากร จันตา หนึ่งในผู้นำชุมชนบ้านแม่ป้อกใน เล่าว่า เมื่อครั้งแรกที่ทางมูลนิธิเข้ามาหา แล้วบอกว่าจะช่วยทำโน่นนี่นั่น “เราไม่เชื่อเลย เราคิดว่าไม่มีของฟรีในโลก และการที่พวกเขาเข้ามาก็อาจจะเข้ามาหาประโยชน์กับเราทางใดทางหนึ่ง แต่พวกเขาก็พยายามนะ มาหาเราหลายครั้ง ออกเดินป่าสำรวจด้วยกัน พูดคุยกันจนเกือบปี เราถึงเริ่มเชื่อใจว่าเขามาช่วยเราจริงๆ จึงยอมให้เข้ามาพัฒนา สิ่งที่เราขาดอยู่จริงๆ คือ เรื่องประปาภูเขา ซึ่งมีระบบการจัดการไม่สู้ดีนัก เพราะเราทำตามความรู้ชาวบ้านที่มี มูลนิธิก็เข้ามาช่วยเราทุกอย่าง ทั้งเรื่องเงินทุน ความรู้ในการบริหารจัดการ รวมทั้งช่วยกันวางแผนพัฒนาหมู่บ้านให้มีอาชีพเสริม และแหล่งท่องเที่ยวที่จะนำรายได้เข้ามาพัฒนาหมู่บ้านในอนาคต”

วันทนีย์ เสริมต่อว่า การเข้าไปพัฒนาชุมชนของมูลนิธิต้องใช้เวลาอย่างมาก ตั้งแต่เข้าไปปรับความเข้าใจกับชาวบ้านจนพวกเขาเชื่อใจได้ว่าจะไม่เข้าไปหลอกลวงเขา จากนั้นก็ดูศักยภาพที่เขามี สิ่งที่เขาขาด จากนั้นก็วางแผนพัฒนาร่วมกัน นี่คือสิ่งที่มูลนิธิทำมาแล้วกับ 20 ชุมชนที่ผ่านมา และที่ชุมชนบ้านแม่ป้อกในก็เช่นกัน

“เราช่วยกันสร้างระบบน้ำประปาภูเขา ที่มีความสะอาดปลอดภัยในระดับหนึ่ง อย่างน้อยๆ พวกเขาก็มีน้ำสะอาดใช้และน้ำสำหรับทำการเกษตรกรรม และจากการร่วมกันสำรวจพื้นที่ป่าร่วมกับกรมป่าไม้ กรมศิลปากร เราก็พบภาพเขียนบนหินผาอายุกว่า 3,000 ปี ที่ผาแดง ซึ่งโลกภายนอกยังไม่รู้จักและถูกพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยว รวมทั้งนกยูงป่าที่มีความสวยงามและหาชมยาก

จึงวางแผนสร้างเส้นทางศึกษาธรรมชาติขึ้นไป ทั้งวงแหวนรอบเล็กสำหรับศึกษาธรรมชาติและพืชสมุนไพรหายาก และวงแหวนรอบใหญ่ในเส้นทางชมผาแดงและนกยูงป่า เพื่อที่จะทำให้ตรงนี้เป็นจุดท่องเที่ยวได้ และทำให้คนรู้จักหมู่บ้านนี้มากขึ้น โดยจะมีมัคคุเทศก์น้อยเป็นคนนำเที่ยวชมสร้างรายได้อีกทางหนึ่งให้กับพวกเขา ส่วนอาชีพเสริมพวกเขาสามารถจักสานได้และมีทรัพยากรมากพอ เราจึงแนะนำให้พวกเขาสานชะลอมตามแบบและมาตรฐานที่เราต้องการเพื่อนำมาจำหน่ายในท็อปส์ ซูเปอร์มาร์เก็ต ต่อไปข้างหน้าเชื่อว่าพวกเขาจะกลายเป็นซัพพลายเออร์ชุมชนกับท็อปส์ ต่อไปซึ่งเมื่อถึงตอนนั้นก็ถือว่าเราประสบความสำเร็จกับชุมชนนี้แล้ว”

จนถึงวันนี้ชุมชนบ้านแม่ป้อกในสามารถลดค่าใช้จ่ายในระบบน้ำประปาจนมีเงินเหลือเก็บสำหรับการพัฒนาและซ่อมบำรุง ไม่เหมือนเมื่อแรกเริ่มที่ต้องดึงเงินทุนหมู่บ้านมาจ่ายค่าไฟในระบบน้ำประปา ส่วนการท่องเที่ยวในหมู่บ้านน่าจะเปิดอย่างเป็นทางการได้ภายในไม่กี่เดือนหลังจากนี้ และเชื่อว่าชีวิตความเป็นอยู่จะดีขึ้นกว่าเดิมอย่างเห็นได้ชัด จากฝีมือของมูลนิธิเตียง จิราธิวัฒน์