เคล็ด(ไม่)ลับ...กับการอ่านรายงานประจำปี (4)

....จารุพรรร อินทรรุ่ง

เมื่อคราวที่แล้วดิฉันได้เล่าวิธีการอ่านงบการเงินในส่วนของรายงานผู้สอบบัญชีและวิธีการอ่านตัวเลขง่ายๆ ในงบดุล ในวันนี้เราจะมาดูกันต่อถึงเคล็ดลับการอ่านงบการเงินในส่วนที่เหลือกันค่ะ

งบกำไรขาดทุน จะแสดงให้ท่านเห็นรายละเอียดผลการดำเนินงานของบริษัทในปีที่ผ่านมา ซึ่งแสดงเป็นรายได้ ต้นทุนและค่าใช้จ่ายทั้งหมด ก่อนจะคำนวณออกมาเป็นตัวเลขที่ทุกท่านอยากเห็นมากที่สุด นั่นคือตัวเลขกำไรหรือขาดทุนของปีนั้นๆ และกำไรต่อหุ้นว่าเป็นเท่าไหร่

การอ่านงบกำไรขาดทุน ท่านควรดูที่มาของรายได้หลัก โดยหากเป็นผลมาจากยอดขายของสินค้าหลักของบริษัทที่เพิ่มขึ้น ก็วางใจได้ในระดับหนึ่งว่าบริษัทมีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง แต่หากเป็นเงินที่มาจากส่วนอื่น เช่น ในปีนี้บริษัทมีกำไรจากการขายอาคารที่เป็นสินทรัพย์ของบริษัท ก็ต้องพิจารณาว่า หากปีหน้าไม่มีเงินในส่วนนี้แล้ว บริษัทจะขาดทุนหรือไม่ เป็นต้น และท่านควรพิจารณาไปถึงรายจ่ายต่างๆ ว่ามีรายการใดที่ไม่สมเหตุสมผลหรือไม่อีกด้วยนะคะ

ข้อมูลในงบกำไรขาดทุนนี้สามารถนำไปอ่านในเชิงเปรียบเทียบกับข้อมูลในงบดุลได้ด้วย เพื่อจะสามารถเห็นภาพรวมการดำเนินงานของบริษัทได้ดีขึ้น เช่น หากบริษัทมียอดขายในงบกำไรขาดทุนเป็นพันล้าน แต่ขณะเดียวกันเมื่อดูในงบดุลแล้วพบว่ามีลูกหนี้เป็นพันล้าน ก็แสดงว่ายอดขายเกือบทั้งหมดในปีนั้นบริษัทยังไม่ได้รับชำระเงิน ซึ่งอาจเป็นเพราะไม่มีระบบการจัดเก็บหนี้ที่ดีพอ และหากทิ้งไว้นานก็อาจเป็น หนี้สูญได้ เป็นต้น

งบกระแสเงินสด จะแสดงกระแสการหมุนเวียนของเงินสดในบริษัท ซึ่งสะท้อนสภาพคล่องทางการเงินของกิจการ ท่านควรสังเกตว่า ในระหว่างปี บริษัทได้เงินสดมาและใช้ไปอย่างไรบ้าง

กระแสเงินสดที่บริษัทได้รับควรมาจากการดำเนินธุรกิจหลักของบริษัท มากกว่าเงินสดที่ได้จากธุรกรรมอื่นๆ เช่น การขายสินทรัพย์ออกไป เพราะในกรณีนั้นอาจเป็นไปได้ว่าบริษัทมีปัญหาสภาพคล่อง เพราะธุรกิจหลักทำเงินได้ไม่พอค่าใช้จ่าย หรือหากเป็นเงินสดที่มาจากการกู้ยืมเงินหรือออกหุ้นกู้ ก็อาจก่อภาระผูกพันในการจ่ายดอกเบี้ยและเงินต้นคืนภายหลังได้ค่ะ

นอกจากนั้นเมื่อได้เงินสดมาแล้ว บริษัทก็ควรมีการใช้จ่ายไปในด้านการลงทุนที่ให้ผลตอบแทนที่คุ้มค่าด้วยนะคะ

การพิจารณาวิธีการบริหารกระแสเงินสดของบริษัท ยังสามารถบ่งชี้ได้ว่าผู้บริหารบริษัทมีการบริหารเงินของบริษัทได้เหมาะสมหรือไม่ เช่น หากสิ้นรอบบัญชี บริษัทมีเงินสดสุทธิขาดมือบ่อยๆ ก็ควรตั้งข้อสังเกตดูว่าบริษัทนำเงินสดไปใช้จ่ายในเรื่องอะไรบ้าง เหมาะสมหรือไม่ หรือขายของเป็นเงินเชื่อเยอะเกินไป จึงไม่มีเงินสดมาหมุนเวียนใช้จ่าย แสดงให้เห็นว่าผู้บริหารอาจยังไม่สามารถบริหารเงินสดได้ดี แต่ถ้าเงินสดเหลือเยอะทุกปีก็อาจแสดงว่าผู้บริหารไม่ได้คิดหาวิธีนำเงินไปลงทุนให้ได้ดอกผลงอกเงยขึ้นมา

หมายเหตุประกอบงบการเงินเป็นส่วนสุดท้ายของงบการเงินที่ท่านจะเปิดผ่านไปไม่ได้เลย เพราะเป็นส่วนที่จะขยายความที่มาที่ไปของตัวเลขที่ปรากฏในงบการเงินของบริษัท เกณฑ์การจัดทำ งบการเงินนี้ทั้งการรับรู้รายได้ ค่าใช้จ่าย และนโยบายการบัญชีว่าเป็นอย่างไร เพราะหากมีการเปลี่ยนแปลง ก็จะมีผลต่อตัวเลขในงบเป็นอย่างมาก หรือเรื่องคดีความต่างๆ ของบริษัทที่กำลังดำเนินอยู่ ซึ่งเมื่อถึงเวลาตัดสินคดี บริษัทอาจต้องเสียค่าชดเชยซึ่งจะเป็นค่าใช้จ่ายของบริษัทในอนาคต รวมถึงเหตุการณ์อื่นๆ ในอนาคตที่อาจเกิดขึ้นและมีผลกระทบต่อฐานะทางการเงินของบริษัทอีกด้วย ดังนั้น ต้องไม่พลาดอ่านหมายเหตุประกอบงบการเงินให้ดีนะคะ

ก่อนจบการอ่านงบการเงิน ท่านควรพลิกไปดูที่งบแสดงการเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของสักนิด เพราะจะบอกที่มาของการเปลี่ยนแปลงตัวเลขในระหว่างปีในส่วนที่เป็นของผู้ถือหุ้นว่า เกิดจากการเพิ่มทุน การตีมูลค่าของสินทรัพย์เพิ่มขึ้น หรือเกิดจากผลกำไร/ขาดทุนสะสมในปีที่ผ่านๆ มาที่ส่งผลไปถึงความสามารถในการจ่ายเงินปันผลให้แก่ผู้ถือหุ้นของบริษัท โดยท่านควรเปรียบเทียบตัวเลขนี้กับปีที่ผ่านๆ มาค่ะ

สุดท้ายนี้ขอฝากเกร็ดความรู้ไว้ว่า บริษัทจดทะเบียนจะมีการเปิดเผยข้อมูลงบการเงินทั้งงบประจำปีและงบรายไตรมาส แต่ในการนำข้อมูลในงบรายไตรมาสไปใช้ประกอบการตัดสินใจลงทุน ท่านจะต้องระมัดระวัง เพราะงบดังกล่าวจะแสดงข้อมูลผลประกอบการในช่วงสั้นๆ ระหว่างปี อีกทั้งหากข้อมูลบางส่วนได้มีการเปิดเผยไว้ในงบประจำปีล่าสุดที่ผ่านมาแล้ว งบรายไตรมาสจะไม่ให้ข้อมูลนั้นซ้ำอีก จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่ท่านจะต้องอ่านข้อมูลในงบประจำปีล่าสุดควบคู่กันไปกับงบรายไตรมาสด้วย ซึ่งท่านสามารถอ่านงบการเงินทั้งแบบรายไตรมาสและรายปีได้ที่เว็บไซต์ของ ก.ล.ต. (www.sec.or.th) ค่ะ

ฝากไว้ก่อนจากนะคะว่า ผลประกอบการที่ดีในอดีต แม้ว่าจะให้ข้อมูลกับท่านได้ในระดับหนึ่ง แต่ไม่สามารถทำนายผลกำไรในอนาคต ได้อย่างแม่นยำ เพราะผลการดำเนินงานที่ดีของบริษัทขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายๆ อย่าง ฉะนั้น ข้อมูลจากรายงานประจำปีจึงควรนำไปพิจารณาประกอบกับข้อมูลสภาวะเศรษฐกิจสังคมในเวลานั้นด้วย แล้วพบกับเรื่องราวความรู้ใหม่ๆ ในตลาดทุนได้ในคราวหน้า