แห่เอาต์ซอร์สวิกฤตใหม่ที่ต้องรับมือ

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

การเติบโตของภาคอุตสาหกรรม ภาคบริการ ภายใต้กระแสทุนนิยมและโลกาภิวัตน์ เช่น การรวมตัวเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี) ดูจะเป็นปัจจัยบีบคั้นให้ภาคธุรกิจแข่งขันกันมากขึ้น ส่งผลให้หลายองค์กรเริ่มหาวิธีประหยัดต้นทุนด้วยการจ้างเหมาช่วง (เอาต์ซอร์ส) แทนการจ้างพนักงานประจำ

แล ดิลกวิทยรัตน์ ประธานสภาที่ปรึกษาเพื่อพัฒนาแรงงานแห่งชาติและรองศาสตราจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บอกว่า ปัจจุบันภาคเอกชนจำนวนมากมีแนวโน้มปรับแผนการจ้างพนักงาน จากเดิมที่เคยเป็นพนักงานประจำไปสู่พนักงานเอาต์ซอร์สมากขึ้นด้วยเหตุผลหลายประการ

เช่น งานขายเครื่องปรับอากาศ ฝ่ายบุคคลมักบอกว่า สินค้ามักขายดีเฉพาะฤดูร้อน ในฤดูอื่นๆ ขายไม่ดี ดังนั้นก็ไม่ต้องการจ้างพนักงานประจำเพื่อให้เกิดค่าใช้จ่าย อยากจะจ้างเฉพาะช่วงที่ต้องการ และเลิกจ้างในช่วงที่ไม่ต้องการ จึงต้องการใช้พนักงานเอาต์ซอร์สแทน ส่งผลให้ “ความมั่นคงในการทำงานของคน” ขึ้นอยู่กับ “วัฏจักรของอุตสาหกรรม”

หรือแม้กระทั่งในภาคธนาคาร ธนาคารบางแห่งเริ่มเสนอให้เงินเดือนพนักงานประจำคนหนึ่ง 10 เดือน แลกกับการเปลี่ยนไปเป็นพนักงานเอาต์ซอร์ส เพื่อลดการจ่ายสวัสดิการ สิทธิการกู้เงิน รวมถึงโบนัส

“เรื่องนี้ขยายเข้าสู่ทุกกลุ่มอาชีพงานในไทย ไม่ว่าจะกลุ่มอุตสาหกรรมยานยนต์และชิ้นส่วน ซึ่งไทยเป็นผู้นำของอาเซียน ไปจนถึงพนักงาน White Collars ซึ่งเป็นพนักงานกินเงินเดือนในบริษัท”

แล ย้ำอีกว่า ยิ่งก้าวเข้าสู่เออีซีในปี 2558 ภาคเอกชนจึงยิ่งยก “ข้ออ้าง” ถึงเรื่องการแข่งขันรุนแรงมากขึ้น เออีซีจึงไม่ใช่โอกาสของแรงงานไทย แต่เป็นโอกาสของกลุ่มทุน เพราะยังไม่มีแนวทางป้องกันและคุ้มครองแรงงานที่ชัดเจน

“เรื่องการดูแลแรงงานจ้างเหมาช่วง เกี่ยวข้องกับเรื่องสิทธิมนุษยชน เพราะเราไม่ได้คุ้มครองแรงงาน อย่างเพียงพอ แรงงานซับคอนแทรกต์ หรือเอาต์ซอร์ส ไม่ได้ประโยชน์เท่ารูปแบบอื่นๆ ส่งผลให้เราถูกสหรัฐจัดอยู่ในเทียร์ 3”

บัณฑิต ธนชัยเศรษฐวุฒิ จากมูลนิธิอารมณ์ พงศ์พงัน บอกว่า การจ้างเหมาช่วงในไทยขณะนี้ไม่ได้มีแต่เพียงการจ้างคนไทยเท่านั้น มีการจ้างเหมาช่วงแรงงานข้ามชาติมากขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งมักมีการเอารัดเอาเปรียบ ละเมิดสิทธิมนุษยชนแรงงานข้ามชาติตามมา

“ผมเคยลงพื้นที่ไปบรรยายเรื่องสวัสดิการต่างๆ ให้แรงงานข้ามชาติที่ถูกจ้างรับเหมาช่วงฟัง พวกเขาเกาหัวงง เพราะไม่รู้เลยว่าตัวเองมีสิทธิมีวันหยุดได้ด้วย ปกติถูกภาคเอกชนให้ทำงานทุกวัน”

ด้าน อนุสรณ์ ธรรมใจ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต บอกว่า ภาคเอกชนมักเชื่อว่าการจ้างพนักงานเอาต์ซอร์สจะช่วยลดต้นทุนได้ แต่ในความเป็นจริงไม่ได้ลดต้นทุนระยะยาว เพราะเมื่อจ้างแบบไม่มั่นคง ไม่มีสวัสดิการ ส่งผลให้แรงงานไม่มีกำลังใจ ทำงานอยู่เพียง 12 เดือนก็ลาออกจากงาน อัตราการลาออก (Turn over) ของบริษัทจึงสูง ต้องสอนงานใหม่เป็นประจำ

นอกจากนี้ การจ้างพนักงานเอาต์ซอร์สยังทำให้ผลิตภาพแรงงานต่ำลงด้วย เพราะแรงงานไม่มีทั้งกำลังใจและความรู้สึกผูกพันกับองค์กร

จากผลงานวิจัยในอาเซียน 6 ประเทศ ได้แก่ ไทย ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ และเวียดนาม ของ เมลิสา เซอร์ราโน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำสถาบันแรงงานและอุตสาหกรรมสัมพันธ์ มหาวิทยาลัยแห่งชาติฟิลิปปินส์ พบว่าความต้องการลดกำลังแรงงานถือเป็นปัจจัยหลักในการจ้างเอาต์ซอร์สในอาเซียน 63% ของการจ้างงานในไทยปี 2555 เป็นการจ้างงานนอกระบบ สัญญาจ้างถึง 1 ใน 3 ในเวียดนาม มีระยะเวลาสั้นๆ เพียง 13 ปี

แล เสริมว่า การจะแก้ปัญหาดังกล่าวให้พร้อมรับยุคที่การแข่งขันรุนแรงขึ้นในภูมิภาค คือการจัดทำมาตรฐานกฎหมายขึ้นมาให้ชัดเจน เช่น กำหนดค่าบอกกล่าวล่วงหน้าในการเปลี่ยนจากพนักงานประจำไปเป็นพนักงานเอาต์ซอร์ส ที่สำคัญที่สุดคือ ต้องสร้างจิตสำนึกให้แก่นายจ้าง ให้ตระหนักถึงความสำคัญของแรงงานนอกระบบทั้งชาวไทยและจากประเทศเพื่อนบ้าน ว่าเป็นพวกเดียวกับเรา ไม่ใช่คนอีกกลุ่มหรืออีกระดับหนึ่ง

ขณะที่งานวิจัยสรุปข้อเสนอแนะว่า ต้องมีกฎหมายที่ควบคุมอาชีพที่สามารถจ้างพนักงานเอาต์ซอร์สได้ในแต่ละประเทศ เพื่อป้องกันไม่ให้ทุกอาชีพกลายเป็นอาชีพเอาต์ซอร์สไปหมด