ชี้ช่องแก้ปมต่างด้าว จัดระเบียบ 3 มิติ

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

ปี 2557 ถือเป็นปีที่ภูเขาไฟปัญหาแรงงาน “ปะทุ” หลายด้านพร้อมกัน ที่สำคัญที่สุดคือปัญหาสหรัฐปรับลดระดับไทยด้านการค้ามนุษย์มาเป็นเทียร์ 3 ซึ่งส่งผลต่อหน้าตาและมูลค่าการค้าของประเทศ

ล่าสุด เป็นเวลากว่า 2 เดือนแล้วที่มีการจัดตั้งศูนย์บริการจดทะเบียนแรงงานต่างด้าว (One Stop Service หรือ OSS) ขึ้นในจังหวัดต่างๆ เพื่อจัดระเบียบแรงงาน แก้ปัญหาทั้งมิติเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม ตลอดจนความมั่นคง แต่ดูเหมือนยังมีอีกหลายเรื่องที่ภาครัฐต้องเร่งดำเนินการเพิ่มเติม

ข้อมูลตัวเลขการลงทะเบียนแรงงานต่างด้าวนับตั้งแต่วันที่ 26 มิ.ย.-28 ก.ย. 2557 ระบุว่า พื้นที่ จ.สมุทรสาคร และอีก 7 จังหวัด ได้แก่ จ.สมุทรปราการ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง พระนครศรีอยุธยา สุราษฎร์ธานี และสงขลา ซึ่งเป็น 8 จังหวัดที่เปิดนำร่องก่อนที่อื่น ยังมีแรงงานมาลงทะเบียนเพียง 1.67 แสนคนเท่านั้น ทั้งที่ 8 จังหวัดดังกล่าว โดยเฉพาะสมุทรสาครขึ้นชื่อว่าเป็นพื้นที่ที่มีแรงงานเพื่อนบ้านอาศัยอยู่จำนวนมาก อาจรวมกันเป็นหลักล้านคน

ขณะเดียวกัน พื้นที่กรุงเทพฯ มีแรงงานเข้ามาลงทะเบียนแล้ว 9.8 หมื่นคน แต่จำนวนผู้ติดตามยังมีเพียง 2,599 คน สะท้อนถึงกลไกบางอย่างที่อาจยังไม่สมบูรณ์

สมพงค์ สระแก้ว ผู้อำนวยการมูลนิธิเครือข่ายส่งเสริมคุณภาพชีวิตแรงงาน (แอลพีเอ็น) กล่าวว่า เพื่อแก้ไขปัญหาแรงงานข้ามชาติยังมีอีกหลายเรื่องที่ต้องดำเนินการ 1.ขยายศูนย์ One Stop Service ในจังหวัดขนาดใหญ่ให้มีมากกว่า 1 แห่ง เช่นเดียวกับที่ทำในกรุงเทพฯ เอื้อให้ผู้ประกอบการพาแรงงานของตัวเองมาลงทะเบียนเข้าสู่ระบบได้สะดวกขึ้น 2.เปิดช่องให้กลุ่มแรงงานที่ไม่มีนายจ้างสามารถมาลงทะเบียนที่ศูนย์ดังกล่าว

“ไทยประสบปัญหาขาดแคลนแรงงานมาก ตั้งแต่อุตสาหกรรมแปรรูปขั้นต้นไปจนถึงการส่งออก เราไม่ควรมองว่าการให้แรงงานที่ไม่มีนายจ้างมาลงทะเบียนเป็นปัญหา ปัจจุบันยังมีกลุ่มนี้อยู่จำนวนมาก ถ้าเราเปิดช่องก็จะทราบว่ามีคนกลุ่มนี้อยู่มากน้อยเพียงใด และสามารถนำไปกระจายหรือจัดสรรให้อุตสาหกรรมต่างๆ ที่ขาดแคลนอยู่ได้”

3.ต้องออกนโยบายเกี่ยวกับกลุ่มผู้ติดตามแรงงานให้ชัดเจนมากขึ้น ปัจจุบันยังไม่มีการให้ข้อมูลอย่างชัดเจนว่ากลุ่มผู้ติดตามที่สามารถมาลงทะเบียนได้เป็นกลุ่มใดบ้าง กลุ่มที่ติดตามมาจากต่างประเทศ กลุ่มที่กำเนิดในไทยทั้งที่มีและไม่มีสูติบัตร แต่ละกลุ่มจะมีนโยบายดำเนินการอย่างไร

อย่างไรก็ดี ไม่เห็นด้วยกับการดำเนินแนวทางการเพิ่มบทลงโทษ เพราะที่ผ่านมาการลงโทษหนักไม่ได้ช่วยแก้ปัญหา หากหมดการลงทะเบียนกับศูนย์ One Stop Service แล้วยังมีผู้ลงทะเบียนไม่ครบ ก็อาจเปิดให้ลงทะเบียนใหม่รอบ 2 หรือหากสามารถจับกลุ่มเข้าเมืองผิดกฎหมายได้ก็ควรนำมาลงทะเบียนมากกว่ามีบทลงโทษ

ด้าน ผณิศวร ชำนาญเวช นายกกิตติคุณสมาคมอาหารแช่เยือกแข็งไทยย้อนรอยว่า ในอดีตลูกค้าชาวสหรัฐของสมาคมสะท้อนว่า ประเทศไทยแก้ปัญหาแรงงานเหมือน “เล่นพนัน” คิดว่าสหรัฐเห็นไทยเป็นมหามิตร แม้ไม่ต้องแก้ปัญหาแรงงานก็คงไม่ประกาศลดระดับ แต่ขณะนี้ไทยก็อยู่ระดับเทียร์ 3 แล้ว

“คนสหรัฐทานกุ้งแช่แข็งแค่ 4 ปอนด์/คน/ปี ขณะที่ทานไก่มากถึง 200 ปอนด์/คน/ปี ดังนั้นหากเขาจะยกเลิกสั่งซื้อกุ้งทั้งหมดจากไทย เพราะไทยมีปัญหาการใช้แรงงาน เขาเองก็ไม่เดือดร้อน”

อย่างไรก็ดี มองว่าที่ผ่านมาไม่เคยมีประเทศใดที่แก้ปัญหาแรงงานได้สำเร็จอย่างแท้จริง เพราะหากประเทศนั้นสร้างงานเก่ง ประเทศอื่นก็จะเข้ามาทำงาน หากสร้างไม่เก่ง แรงงานก็จะหนีไปทำงานประเทศอื่น

สำหรับไทยควรเจรจากับประเทศเพื่อนบ้านเพื่อร่วมกันแก้ปัญหา เช่น ให้รัฐบาลประเทศเพื่อนบ้านมีหน่วยงานจัดหางานที่ชัดเจน ระบุสิทธิตั้งแต่ต้นทางว่าแรงงานแต่ละคนจะเข้าไปทำงานอะไร โรงงานใด เพื่อที่ประเทศปลายทางอย่างไทยจะได้ดูแลให้ถูกต้องตามกฎหมายได้ ขณะเดียวกันต้องแก้กฎหมายให้ทั้งผู้ประกอบการและแรงงานปฏิบัติได้ง่ายขึ้น เพื่อให้การเคลื่อนย้ายถิ่นฐานทำงานระหว่างกันในอาเซียนสะดวกขึ้นด้วย