สหกรณ์ออมทรัพย์ไทยความท้าทายทางการปฏิรูปในระยะต่อไป

ในวันนี้ผมอยากจะเขียนถึงสถาบันการเงินประเภทหนึ่งที่มีความสำคัญและมีสัดส่วนที่สูงถึง 14-15% ของหนี้ครัวเรือนที่มีอยู่จำนวนประมาณ 9.7 ล้านล้านบาท สถาบันการเงินแห่งนั้นคือ สหกรณ์ออมทรัพย์เราต้องไม่ลืมว่าสถาบันการเงินประเภทนี้มีความสำคัญที่สูงทั้งในแง่ของการสร้างและส่งเสริมการออมผ่านการเป็นสมาชิกสหกรณ์ ในแง่การจัดสรรทุนส่วนที่ระดมมาได้ไปให้กับสมาชิกที่มีความต้องการเงินทุนผ่านการกู้ยืมหรือการเป็นกลุ่มผู้เล่นที่สำคัญในตลาดตราสาร เพราะเหตุว่าจำนวนเงินที่สหกรณ์ระดมมาได้นั้นมีจำนวนที่มากมายพอสมควร แต่อย่างไรก็ตามสหกรณ์ออมทรัพย์ก็ต้องมีการปรับตัว ต้องมีการยกระดับการบริหารจัดการในหลายด้าน เช่น การบริหารความเสี่ยง การยกระดับขีดความสามารถในการกำกับดูแลกิจการและการควบคุมภายใน ความเชื่อที่เคยมีว่า ระบบสหกรณ์เป็นเรื่องสมาชิกช่วยสมาชิกนั้น อาจเริ่มมีการตั้งคำถามและมีความท้าทายมากขึ้น ข่าวเล็กๆ ที่ออกมาระบุว่าธนาคารที่รัฐเป็นเจ้าของกำลังพิจารณาปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยสินเชื่อสหกรณ์ออมทรัพย์เพิ่มขึ้นเป็น 5.5% ต่อปี และ 5.7% เพื่อแก้ปัญหาการเป็นหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ หรือ NPL เนื่องจากที่ผ่านมาลูกค้าประเภทสหกรณ์ออมทรัพย์ของธนาคารมีหลายรายที่เริ่มผิดนัดชำระหนี้จนกลายเป็นหนี้เสีย ซึ่งส่งผลกระทบต่อการดำเนินงานของธนาคารบ้างพอสมควร การปรับขึ้นดอกเบี้ยเงินให้กู้ก็นับเป็นการส่งสัญญาณว่า “สถาบันของท่านเสี่ยงเพิ่มขึ้นนะ”

สิ่งที่ผมใคร่ขอเสนอเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้คือ ให้สถาบันการเงินประเภทนี้มีระบบที่ครบสมบูรณ์ดังนี้นะครับ ท่านผู้อ่านลองพิจารณาดังนี้ครับ

1.ควรมีการปรับปรุงมาตรฐานทางด้านบัญชี เช่น การมีคำจัดกัดความว่าอะไรที่เรียกว่าหนี้เสีย และคำจำกัดความของคำว่าหนี้เสียควรเหมือนธนาคาร เปรียบเทียบกันได้บนมาตรฐานที่ไม่ด้อยกว่าสถาบันการเงินประเภทอื่น

2.ควรมีกองทุนประกันและคุ้มครองเงินฝากให้กับระบบสหกรณ์เพื่อเป็นแหล่งเงินสุดท้ายในการแก้ไขปัญหาของระบบสหกรณ์เอง

3.ยกระดับมาตรฐานการบริหารความเสี่ยงทั้ง 5 ด้าน คือ ความเสี่ยงด้านเครดิต ความเสี่ยงในด้านสภาพคล่อง ความเสี่ยงในด้านอัตราดอกเบี้ยที่ตลาดนับวันจะผันผวนมากขึ้นเรื่อยๆ ความเสี่ยงจากการปฏิบัติการ และความเสี่ยงในด้านกลยุทธ์ เพื่อให้เกิดความมั่นใจว่าการจัดการความเสี่ยงไม่ด้อยกว่าสถาบันประเทศอื่น โดยเฉพาะระดับกรรมการและผู้บริหารระดับสูงที่ธนาคารแห่งประเทศไทยได้มีแนวทางไว้แล้ว

4.กระบวนการวิเคราะห์สินเชื่อนั้นควรต้องยกระดับเพิ่ม เพราะการคิดว่าเงินกู้ที่ให้ไม่เสี่ยงเพราะสหกรณ์สามารถหักเงินเดือนหรือรายได้เอามาชำระหนี้ได้ คำถามคือ ถ้าลูกหนี้มีหนี้มากเกินไป เขาจะไม่อยู่ให้หักเงินเดือนหรือรายได้แล้วกรรมการที่อนุมัติสินเชื่อจะตอบได้ว่ายังไง ในกระบวนการได้มีการวิเคราะห์ความสามารถในการชำระหนี้ไว้หรือไม่ ได้มีการตรวจสอบว่าลูกหนี้รายนี้มีหนี้กี่บัญชี วงเงินรวม ยอดเงินรวม มีการค้างชำระเดือนไหนบ้างหรือไม่ การเข้ามาเป็นสมาชิกเครดิตบูโรก็จะทำให้กระบวนการรู้จักตัวตนของคนที่มาขอกู้ หรือ KYC นั้นชัดเจนขึ้น

5.ยกระดับกระบวนการเสนอ คัดเลือก แต่งตั้ง กำกับการใช้อำนาจ และท้ายสุดคือถอดถอนกรรมการสหกรณ์นั้นควรเปิดกว้าง โปร่งใส ว่าใครเป็นใคร การกำหนดทิศทางจะได้ไม่มีลักษณะ “ผลัดกันเขียน เวียนกันอ่าน ผ่านกันชม” มาตรฐานและคุณสมบัติไม่ควรต่ำกว่าผู้บริหารธนาคารหรือสถาบันการเงินอื่น เพราะหน้าที่คือบริหารความมั่นคง การให้ความรู้ และการให้เงินกู้ด้วยความรับผิดชอบ ในข้อนี้กล่าวโดยรวมคือ ธรรมาภิบาล

สหกรณ์ออมทรัพย์คือเครื่องมือในระบบการเงินที่สำคัญ และต้องมีรูปแบบเพื่อไปสู่เป้าหมายที่ต้องการให้ครอบครัวนั้นมีความอยู่ดีมีสุข ดังนั้นสหกรณ์ออมทรัพย์ ณ เวลานี้ต้องมีการปฏิรูปแล้ว จะผลัดไปอีกไม่ได้แล้ว ทั้งนี้เพราะโลกเรานั้นหมุนเร็วและร้อนขึ้นทุกวัน