บทบาท หน้าที่ และความรับผิดชอบของกรรมการรัฐวิสาหกิจ

ผมได้เขียนถึงบทบาท หน้าที่ และความรับผิดชอบของกรรมการบริษัทของภาคเอกชน ทั้งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พ.ร.บ.บริษัทมหาชนจำกัด และกฎหมายหลักทรัพย์มาแล้วก่อนที่จะนำกรณีศึกษาถึงความรับผิดชอบในการปฏิบัติหน้าที่ของกรรมการบริษัทจำกัดมาพิจารณา ผมขอนำบทบาทหน้าที่ของกรรมการของรัฐวิสาหกิจ ไม่ว่าจะเป็นกรรมการในองค์กรของรัฐที่ตั้งขึ้นตามกฎหมายพิเศษ เช่น การท่าเรือแห่งประเทศไทย การทางพิเศษแห่งประเทศไทย หรือบริษัทจำกัดหรือบริษัทมหาชนจำกัดที่หน่วยงานของรัฐเข้าเป็นผู้ถือหุ้นเกินกว่าร้อยละ 50 และส่วนใหญ่ก็จะเป็นการถือหุ้นเกินกว่าร้อยละ 50 โดยกระทรวงการคลัง เช่น บริษัท การบินไทย ธนาคารกรุงไทย บริษัท ปตท. มาอธิบายให้ท่านผู้อ่านเข้าใจก่อน

เพราะกรรมการแต่ละคนต้องปฏิบัติตามกฎหมายบริษัทและกฎหมายการจัดตั้งของกฎหมายที่กำกับดูแลแต่ละฉบับอยู่แล้ว รวมทั้งกฎหมายอื่นๆ เช่นเดียวกับกรรมการทั่วไป สำหรับกรรมการรัฐวิสาหกิจ ยังมีกฎหมายพิเศษที่กฎหมายกำหนดความรับผิดชอบของกรรมการที่เป็นความรับผิดทางอาญาที่มีบทลงโทษที่รุนแรงกว่าความรับผิดของกรรมการของบริษัททั่วไป กฎหมายที่กรรมการของบริษัทที่มีฐานะเป็นรัฐวิสาหกิจกลัวที่สุดคือ พ.ร.บ.ว่าด้วยความผิดของพนักงานในองค์การหรือหน่วยงานของรัฐ พ.ศ. 2502 หรือเทียบเท่ากับมาตรา 157 แห่งประมวลกฎหมายอาญาที่ฟ้องเจ้าหน้าที่รัฐได้ หากเกิดการกระทำโดยมิชอบของเจ้าหน้าที่ของรัฐ

ผมเองเคยเข้ารับตำแหน่งเป็นกรรมการของธนาคารกรุงไทย ซึ่งมีฐานะเป็นรัฐวิสาหกิจอยู่ช่วงปี 2541 ประมาณ 8 เดือน จึงจำเป็นต้องศึกษาเกี่ยวกับความรับผิดชอบทางอาญาของกรรมการอย่างละเอียดเพื่อป้องกันความผิดพลาด และหลังจากนั้นก็ได้มีโอกาสเป็นผู้บรรยายเรื่องบทบาทความรับผิดชอบของกรรมการทั้งของสถาบันกรรมการไทย (IOD) และสถาบันพัฒนากรรมการและผู้บริหารระดับสูงภาครัฐ (PDI) ของสถาบันพระปกเกล้าฯ โดยผมได้แนะนำให้ท่านที่เป็นกรรมการหรืออยากเป็นกรรมการควรเข้าอบรมทั้งสองหลักสูตรนี้ จึงอยากนำเรื่องนี้มาเพื่ออธิบายให้ผู้สนใจทั้งที่เป็นกรรมการภาครัฐและที่เป็นอยู่แล้วได้มีความเข้าใจเพิ่มมากขึ้น

ก่อนที่จะอธิบายเกี่ยวกับความรับผิดชอบตามกฎหมายฉบับดังกล่าว ผมขอยกตัวอย่างแผนภูมิเกี่ยวกับหลักการใช้อำนาจและความรับผิดของกรรมการภาครัฐมาพิจารณาดังนี้