เหมืองสีเขียวรักษาสิ่งแวดล้อม

โดย...เจียรนัย อุตะมะ

ผู้เขียนได้มีโอกาสไปร่วมกิจกรรมปลูกหญ้าแฝกเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ กับบริษัท ผาแดงอินดัสทรี ที่เหมืองแม่สอด จ.ตาก ตามคำเชิญชวนของ “ฟรานซิส แวนเบลเลน” กรรมการผู้จัดการบริษัทที่เพิ่งเข้ามารับตำแหน่งได้ประมาณ 1 ปี งานนี้เป็นโครงการตามแนวพระราชดำริ ที่บริษัท ผาแดง จัดติดต่อกันมาเป็นปีที่ 11 และมีเป้าหมายที่จะปลูกหญ้าแฝกจำนวน 1 ล้านต้น โดยระดมมวลชนเข้าร่วมกิจกรรม 700 กว่าคน ทั้งพนักงาน ครูและนักเรียนจากโรงเรียนต่างๆ และสื่อมวลชน

บริษัทได้นำหญ้าแฝกมาเป็นพืชหลักที่ใช้คลุมดิน เพื่อลดการชะล้างพังทลายและช่วยปรับปรุงคุณภาพดินมาตั้งแต่ปี 2546 จนถึงปี 2556 ปลูกหญ้าแฝกทั้งสิ้นประมาณ 17.5 ล้านต้น เหมืองแม่สอดจึงนับเป็นแหล่งปลูกหญ้าแฝกใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย และได้รับรางวัลเหมืองแร่สีเขียวจากกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ติดต่อกันเป็นปีที่ 3

 

“ฟรานซิส” ในฐานะประธานในพิธีเปิดใจว่า ไม่เคยชอบที่จะทำงานเหมืองเลย แต่เมื่อได้มาเป็นผู้นำบริษัท ผาแดง ซึ่งประกอบธุรกิจเหมืองสังกะสีกลับตกหลุมรักเหมืองแร่แห่งนี้ทันที เมื่อเดินทางมาถึงที่นี่เมื่อปีก่อน “เหมืองผาแดงมีความพิเศษอย่างมาก เพราะเป็นเหมืองที่สวยที่สุดในโลก ปกคลุมไปด้วยป่าที่เขียวชอุ่ม แตกต่างจากเหมืองอื่นที่เคยพบ”

ฟรานซิส กล่าวว่า เข้าใจแล้วว่าทำไมธุรกิจเหมืองจึงต้องเจอวิกฤตครั้งแล้วครั้งเล่า จากความไม่เข้าใจของชุมชนแต่ผาแดงต้องการเปลี่ยนแปลงทัศนคติ เพื่อสะท้อนว่าเราสามารถสร้างความแตกต่างได้นับตั้งแต่ก่อตั้งบริษัทมากว่า 30 ปี บริษัทได้ดำเนินการตามเจตนารมณ์ในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม เพื่อสร้างสมดุลแห่งธรรมชาติทั้งการใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุดและอนุรักษ์ด้วยการเพิ่มและทดแทน

บริษัทได้ประทานบัตรการทำเหมืองที่ ต.พระธาตุผาแดง อ.แม่สอด จ.ตาก จากรัฐบาลเมื่อปี 2525 พื้นที่ 500 กว่าไร่ และพื้นที่กิจกรรม 1,000 กว่าไร่ ซึ่งเป็นพื้นที่เปิดและลาดชันเหมืองเปิดดำเนินการตั้งแต่ปี 2527 จนถึงปัจจุบันผาแดงได้พยายามรักษาสภาพป่าไม้เดิมที่ไม่เกี่ยวข้องกับการทำเหมืองไว้ให้มากที่สุด เพื่อเป็นแนวป้องกันผลกระทบสิ่งแวดล้อมต่อพื้นที่ข้างเคียง รวมทั้งปลูกป่าเพื่อฟื้นฟูสภาพแวดล้อมในบริเวณพื้นที่ที่สิ้นสุดการใช้งานทันที เพื่อที่ว่าเมื่อหมดอายุสัมปทานพื้นที่ที่ปลูกป่าแล้วจะเติบโตกลายเป็นป่าเขียวชอุ่มดังเดิม

 

วิธีการปลูกป่าของบริษัทคือ มีการจัดซื้อดินดำที่มีความสมบูรณ์จากภายนอกมาปิดทับด้านบนสุดก่อนการปลูกและเตรียมคัดพันธุ์ไม้ที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่

ทั้งนี้ ได้ดำเนินการปลูกหญ้าแฝกเพื่ออนุรักษ์ดินและน้ำตั้งแต่วันที่ 15 ส.ค. 2546 และปลูกต่อเนื่องประจำทุกปี โดยทดลองปลูกแฝกสายพันธุ์ต่างๆ ทั้งสิ้น 39 สายพันธุ์ โดยสายพันธุ์แฝกที่เหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศและสภาพดินของเหมืองผาแดงคือ แฝกสายพันธุ์กำแพงเพชร 2 หญ้าแฝกเป็นพื้นยึดดินเพื่อปรับปรุงคุณภาพดินก่อนปลูกไม้ยืนต้นทำให้ไม้ยืนต้นเติบโตดี โดยปลูกไม้ยืนต้นพันธุ์ท้องถิ่นเป็นหลักและเสริมด้วยไม่โตเร็ว จนกระทั่งปี 2555 ปลูกไม้ยืนต้นแล้ว 7.8 หมื่นต้น และฟื้นฟูสภาพดินไปแล้ว 567 ไร่ จากพื้นที่ที่ต้องฟื้นฟูทั้งหมด 1,040 ไร่ คิดเป็นค่าใช้จ่าย 48 ล้านบาท

เหมืองผาแดงเป็นเหมืองแห่งแรกและแห่งเดียวที่ได้นำแฝกมาใช้ในการฟื้นฟูสภาพแวดล้อมอย่างจริงจังจนกลายเป็นภูเขาหญ้าแฝกขนาดใหญ่

ผาแดงมีบทบาทต่อการพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อมใน จ.ตาก โดยปี 2555 บริษัทได้ดำเนินกิจกรรมช่วยเหลือและพัฒนาชุมชนมากกว่า 10 ล้านบาท เมื่อรวมกับการช่วยเหลือและพัฒนาชุมชนตั้งแต่ปี 2554 จนถึงปัจจุบันไม่น้อยกว่า 200 ล้านบาท นอกจากนี้ บริษัทยังได้ดำเนินกิจกรรมด้านการพัฒนาชุมชนผ่านการดำเนินงานของมูลนิธิผาแดง เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนซึ่งก่อตั้งเมื่อวันที่ 9 ก.พ. 2550 เพื่อสนับสนุนการพัฒนาคุณภาพชีวิตให้ประชาชนในพื้นที่ชนบท

นอกจากนี้ ด้านสาธารณประโยชน์บริษัทได้ทุ่มงบประมาณให้สูงสุด 65.5 ล้านบาท ตลอดระยะเวลากว่า 30 ปีที่ผ่านมา เพื่อก่อสร้างและปรับปรุงตามความต้องการของชุมชนไม่ว่าจะเป็นถนน ทางระบายน้ำ หรือบริการรถน้ำช่วยเหลือชุมชนและโรงเรียนที่ประสบภัยแล้ง