'ศูนย์ศิลปาชีพบางไทร' สร้างคน สร้างอาชีพ

โดย...สุกัญญา สินถิรศักดิ์

ธุรกิจติดดาวสัปดาห์นี้ จะพาไปเยี่ยมชมศูนย์ศิลปาชีพบางไทร ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พร้อมกับพาไปรู้จักกับโครงการส่งเสริมและพัฒนาผลิตภัณฑ์ศิลปาชีพ ตามแนวพระราชดำริ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ซึ่งมีส่วนช่วยในการพัฒนาอาชีพด้านศิลปหัตถกรรมพื้นบ้าน ให้มีความโดดเด่นมากยิ่งขึ้น

ธานินทร์ กรัยวิเชียร รองประธานกรรมการมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ กล่าวถึงความเป็นมาของศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ ว่า เริ่มต้นในวันฉัตรมงคล วันที่ 5 พ.ค. 2523 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ได้รับสั่งให้หาที่ประมาณ 100 ไร่ ใกล้พระราชวังบางปะอิน เพื่อสร้างเป็นศูนย์ศิลปาชีพ สำหรับชาวอยุธยา

ในช่วงแรกเลยนั้น การหาที่ดินขนาดใหญ่ถึง 100 ไร่นั้นถือว่ายากมาก เพราะเวลานั้นราคาที่ดินก็ปรับขึ้นไปสูงมากแล้ว ได้ลองหารือกับสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ซึ่ง ส.ป.ก.ก็เสนอทางเลือกหลายบริเวณด้วยกัน หนึ่งในนั้น คือ ศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ ในปัจจุบันมีพื้นที่กว่า 800 ไร่

หลังจากได้กราบบังคมทูลถึงความคืบหน้าในการหาที่ดิน ทั้งสองพระองค์ได้เสด็จฯ ไปที่บางไทรแล้วก็ทรงโปรดเกล้าฯ ให้เป็นศูนย์ศิลปาชีพ ซึ่งในพื้นที่นั้นกรมราชทัณฑ์ได้เช่าที่แปลงนี้กับสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์อยู่ราว 200 ไร่ เพื่อเป็นโรงเรียนดัดสันดานเกาะใหญ่ หรือทัณฑสถานวัยหนุ่ม พอกรมราชทัณฑ์ทราบ ก็มอบคืน แล้วก็เริ่มพัฒนา

“พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้ทรงวางผังด้วยพระองค์เอง แต่ก็ทรงถ่อมพระองค์ ว่าเป็นเพียงที่ปรึกษา ไม่มีหน้าที่อะไรมากกว่านั้น”

เวลานั้นในที่ประชุมคณะรัฐมนตรี รัฐบาล พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ ได้มีมติให้ ส.ป.ก.เป็นผู้รับผิดชอบในด้านสถานที่ ส่วนหน่วยทหารราบที่ 21 รักษาพระองค์ ดูแลด้านจัดฝึกอบรม หลังจากนั้นก็มีการซื้อที่ดินเพิ่มเติมอีกประมาณ 200 ไร่ เพราะกรมประมงได้มาขอเช่าพื้นที่บางส่วนเพื่อทำธนาคารปลา ท้ายที่สุด ศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ มีพื้นที่รวมทั้งหมด 863 ไร่ และเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 7 ธ.ค. 2527

ธานินทร์ กล่าวว่า ตลอดระยะเวลาเกือบ 30 ปี ศูนย์ศิลปาชีพได้ฝึกอบรม ชาวไร่ ชาวนา คนพิการ ผู้ด้อยโอกาสจำนวนมาก มีผู้อบรมสำเร็จไปแล้ว 19,343 คน จากทั้งหมด 31 แผนก ซึ่งคนเหล่านี้เมื่อฝึกอาชีพสำเร็จไปแล้วก็ไปทำอาชีพของตัวเองตามที่ได้ฝึกอบรมว่า ตั้งเนื้อตั้งตัวไปได้ไม่น้อย เช่น ช่างภาพสีน้ำมัน ก็ไปตั้งชมรมที่พัทยา ภูเก็ต ช่างในด้านเครื่องยนต์ก็ไปซ่อมรถ ซ่อมเครื่องสูบน้ำ

การฝึกอบรมในศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ ถือเป็นการสร้างโอกาสแก่ผู้ยากไร้และด้อยโอกาสให้กลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นด้วยการมีอาชีพเป็นของตัวเอง และไม่ใช่เพียงการฝึกอบรมให้มีอาชีพเท่านั้น แต่ถือว่าเป็นเลิศในทางนั้น ถือเป็นงานชิ้นเอก ซึ่งการที่ในช่วง 3 ปีหลังมานี้ มีสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม หรือ สสว. เข้ามาช่วยสนับสนุนด้วย ยิ่งทำให้มีผลงานใหม่ๆ ที่โดดเด่นมากขึ้น

ทิพวรรณ ศรีหรั่ง เลขานุการ ศูนย์ศิลปาชีพบางไทร ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ กล่าวว่า สสว.ได้เข้ามามีส่วนช่วยสนับสนุนผลงานในโครงการส่งเสริมและพัฒนาผลิตภัณฑ์ศิลปาชีพ ตามแนวพระราชดำริ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ มีด้วยกัน 27 ผลิตภัณฑ์ ซึ่งที่ผ่านมาคัดเลือกจากผลงานในแผนกช่างทั้งหมด 24 แผนก รวมผลิตภัณฑ์กว่า 100 ชิ้น

ผลงานในโครงการดังกล่าวทั้ง 27 ชิ้น ผ่านการคัดเลือกโดยคณะกรรมการคัดเลือกผลิตภัณฑ์ ซึ่งใช้เวลาในการเรียนรู้และผลิตนานพอควร และยังเป็นการพัฒนาผลงานร่วมกันในแต่ละแผนกด้วย โดยศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ เปิดอบรม ปีละ 2 ครั้ง คือ ช่วงเดือน มี.ค. และเดือน ก.ย.ของทุกปี โดยนับเป็นพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ที่มีต่อปวงชนชาวไทยผู้ด้อยโอกาสได้พัฒนาอาชีพเป็นของตนเอง

วชิระ แก้วกอ ผู้อำนวยการสำนักงานประสานและบริหารโครงการ สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) กล่าวว่า การอบรมของศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ เป็นการทำงานเชิงบูรณาการ ที่คนให้ความสนใจเข้าร่วมจำนวนมาก โดยเห็นได้ว่า ผู้ที่เข้ามาอบรมสามารถนำความรู้ไปทำธุรกิจ หรือไปต่อยอดธุรกิจเดิมที่มีอยู่ให้ดียิ่งขึ้น

ในส่วนของ สสว.ยังได้ส่งเสริมในเรื่องการตลาด ทั้งดำเนินการเอง ในการจัดแสดงผลิตภัณฑ์ในโครงการภายในประเทศ และร่วมมือกับกระทรวงพาณิชย์และกระทรวงการต่างประเทศ นำผลิตภัณฑ์ในโครงการไปโรดโชว์ยังต่างประเทศ ซึ่งมีส่วนทำให้เป็นที่รับรู้ในวงกว้างมากขึ้น

ในปีหน้า สสว.มีแผนจะร่วมกับศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ ต่อเนื่อง โดยอาจจะออกนอกพื้นที่ไปยัง จ.สระแก้ว เป็นครั้งแรก และอยากเชิญชวนให้ประชาชนที่สนใจ อยากได้วิชาชีพ เข้ามาฝึกอบรมกับศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ ที่ที่มีองค์ความรู้จากบุคลากรผู้เชี่ยวชาญในสาขาวิชาชีพต่างๆ