ไปรษณีย์ไทย 130 ปี

ผู้เขียนขอเล่าถึงความเป็นมาของกิจการไปรษณีย์ไทยสักเล็กน้อย เพื่อให้ได้เห็นว่าพวกเขามีชีวิตรอดผ่านกว่า 130 ปี มาได้อย่างไร

ความจริงแล้วการไปรษณีย์ไทยเริ่มต้นมาตั้งแต่เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ทรงให้มีระบบคนเดินเท้าจัดส่งหนังสือ Court คอร์ต (ข่าวราชการ) ให้กับสมาชิกเมื่อสมัย ร.4 ซึ่งกลายเป็นจุดเริ่มต้นของกิจการไปรษณีย์ไทย และเริ่มกิจการอย่างเป็นทางการเมื่อ ร.5 ทรงจัดตั้งการไปรษณีย์ขึ้นในประเทศสยามให้เปิดรับฝากส่งจดหมายในเขตพระนครและธนบุรีเป็นการทดลอง เมื่อวันที่ 4 ส.ค. 2426 โดยตั้งอาคารที่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาตอนปากคลองโอ่งอ่าง

ต่อมาได้รับโอนกิจการโทรศัพท์จากกระทรวงกลาโหม มีชื่อใหม่ว่า “กรมไปรษณีย์โทรเลข” ซึ่งดำเนินการทั้งไปรษณีย์ โทรศัพท์ และโทรเลข ไปตั้งอยู่ที่ถนนเจริญกรุง การส่งจดหมายในประเทศไทยเติบโตขึ้นในอัตราก้าวหน้ามาก ต่อมาได้แยกกิจการโทรศัพท์ออกไป แล้วได้จัดตั้งการสื่อสารแห่งประเทศไทยขึ้น

จนกระทั่งการเปลี่ยนแปลงครั้งล่าสุด คือ การสื่อสารแห่งประเทศไทย ได้แปลงสภาพเป็น 2 บริษัท คือ บริษัท ไปรษณีย์ไทย และบริษัท กสท โทรคมนาคม ส่วนกรมไปรษณีย์โทรเลขก็เป็นคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.)

เมื่อสืบค้นไปถึงเหตุผลการเปลี่ยนแปลงของกิจการไปรษณีย์ในวงกว้าง คือการมองภาพการเปลี่ยนแปลงในกิจการไปรษณีย์ไทยพร้อมกับไปรษณีย์อีกหลายประเทศในโลก ก็พบว่าการไปรษณีย์ของแต่ละประเทศนั้นมีพัฒนาการต่างๆ กันออกไปตามเงื่อนไขต่างๆ ภายในประเทศนั้นๆ แต่สิ่งที่ผู้เขียนเห็นได้ชัดเจนที่สุด คือ ไม่ว่าในประเทศใดก็ตาม อาจจะมีเหตุผลมาจากทางการเมือง เศรษฐกิจ หรือเรื่องอื่นใดก็ตาม แต่จะมีปรัชญาในการเปลี่ยนแปลงผนวกอยู่ในทุกๆ เรื่อง ที่ชัดเจนที่สุด คือ... 1.ทำอย่างไรให้มีความคล่องตัวในการบริหารจัดการ 2.ทำอย่างไรให้บริการจัดส่งไปรษณีย์ภัณฑ์ได้เร็วขึ้น

นั่นคือปรัชญาเดียวกันในการเปลี่ยนแปลงกิจการไปรษณีย์ทั่วโลก

ท่านผู้อ่านคะ...เมื่อสองพี่น้องตระกูล Wright สร้างเครื่องบินได้เป็นเครื่องแรกของโลกขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1903 และได้พัฒนาต่อให้บินได้ไกลขึ้นจนกลายเป็นยานพาหนะที่ใช้ในอุตสาหกรรมการบินได้จริง กิจการเบื้องต้นที่สหรัฐอเมริกาและประเทศในยุโรปนำเครื่องบินมาใช้ประโยชน์นั้นคือ การนำเครื่องบินมาใช้ในบริการสำคัญ 2 อย่างค่ะ

คือ การสนับสนุนงานกองทัพ และงานขนส่งไปรษณีย์ภัณฑ์

เหมือนกันหมดทุกแห่งค่ะ...และสยามเราก็เช่นเดียวกัน สยามนำเครื่องบินเข้ามาใช้ในประเทศครั้งแรกในปี 2462 คือหลังจากที่สองพี่น้องตระกูล Wright ได้สร้างเครื่องบินลำแรกขึ้นในโลกเพียง 12 ปี ซึ่งนับว่าเรามีพัฒนาการทางการบินที่เร็วมากในเอเชีย โดยนำเครื่องบินมาใช้ประโยชน์ในกองทัพบก

และอีก 8 ปีต่อมา สยามได้นำเครื่องบินทหารมาดัดแปลงเพื่อใช้ในประเทศ โดยขนส่งไปรษณีย์ภัณฑ์ในเส้นทางบินไปทางมณฑลบูรพา

ลองมองไปในอดีตช่วงนั้นอีกบางมิติสิคะว่า ในสภาพความเป็นจริงทางโลจิสติกส์ในสยามสมัยนั้น ไทยยังใช้ช้าง วัว ในการเดินทางทางบก และเรือแจวกันอยู่เต็มลำคลอง แต่การไปรษณีย์ของสยามนั้นส่วนหนึ่งก้าวล้ำไปถึงการใช้เครื่องบินแล้ว

มองย้อนมิติต่อไปอีกนิดหนึ่งค่ะ ยุคนั้นเป็นยุคพี่มากพระโขนงกับนางนากพระโขนงกำลังมีชีวิตอยู่นั้น สยามกำลังมีปัญหาอยู่ทางชายแดนด้านตะวันออก เพราะฝรั่งเศส อินโดจีนกำลังคุกคามสยามขนาดหนัก

หลายปีก่อน... ผู้เขียนไปเที่ยวลอนดอน คุณสามีพาผู้เขียนไปเดินที่ร้านขายแสตมป์เก่าและซองจดหมายเก่าร้านหนึ่ง คุณสามีขอคนขายดูหมวดไปรษณีย์ภัณฑ์ของไทย ผู้เขียนได้เห็นตราประทับบนตราไปรษณียากรมาจากดานังบ้าง จากพระตะบองบ้าง ซึ่งพอจะทำให้เราเห็นทิศทางในการสื่อสารของประเทศทางตะวันออกว่ามีความสำคัญต่อความมั่นคงของสยามมาก

จึงไม่ต้องสงสัยนะคะว่า ทำไมได้มีการนำเครื่องบินเบรเกต์ (Breguet XIV) ที่ใช้ในกิจการทหารมาดัดแปลงใช้ในงานขนส่งและไปรษณีย์ ก่อนที่จะมีการใช้เครื่องบินในการขนส่งผู้โดยสารในสยามเสียอีก n

(อ่านต่อวันอังคารหน้าค่ะ)